Kredyt frankowy z tabelą kursów banku. SN odmówił przyjęcia skargi banku

Wyrokiem z 25 kwietnia 2023 r., I C 72/23, Sąd Okręgowy w Sieradzu ustalił

nieważność umowy kredytu z 21 lutego 2008 r. zawartej między powódką

a poprzednikiem prawnym pozwanego banku i zasądził od banku na rzecz

powodowego kredytobiorcy 141 001,32 zł z odsetkami od 19 stycznia 2023 r. tytułem

zwrotu spłaconych rat kapitałowo-odsetkowych w wykonaniu umowy kredytu.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił

apelację banku.

Sąd drugiej instancji ustalił, że powódka zawarła z poprzednikiem prawnym

pozwanego banku umowę kredytu w wysokości 130 000,00 zł ,denominowanego do

franka szwajcarskiego, na okres 360 miesięcy. W umowie określono, że wysokość

kredytu w CHF zostanie określona według kursu kupna CHF, zgodnie z „Tabelą

kursów” obowiązującą w banku w dniu wypłaty. O wysokości wykorzystanego

kredytu w CHF, wysokości odsetek w okresie karencji oraz wysokości rat kapitałowo

- odsetkowych w wyżej wymienionej walucie bank miał informować kredytobiorców

w terminie 7 dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na zasadach określonych

w umowie. Kredyt był wypłacany w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu na CHF

według kursu kupna obowiązującego w banku w dniu wykorzystania kredytu.

Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona została w CHF, a ich spłata

następować miała w złotych po uprzednim przeliczeniu rat i należnych odsetek

według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w

banku w dniu spłaty. Od 29 kwietnia 2008 r. do 7 grudnia 2022 r. kredytobiorca

wpłacił na rzecz pozwanego banku 141 001,32 zł tytułem spłaty rat kapitałowo-

odsetkowych.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy nie były indywidualnie

uzgodnione, gdyż swoboda kredytobiorcy sprowadzała się do określenia sumy

potrzebnego kredytu i jego przeznaczenia. Treść umowy została przygotowana

jednostronnie przez bank, co stwarza domniemanie faktyczne, iż brak było tu

jakichkolwiek indywidualnych negocjacji. Umowa zawiera postanowienia

wprowadzające mechanizm indeksacji i wyznaczające kursy walut, które określają

I CSK 2655/25

3

główne świadczenia stron, jednak te postanowienia nie zostały sformułowane w

sposób jednoznaczny. Instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom

informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji,

tymczasem bank nie udowodnił, że zrealizował ciążący na nim obowiązek

informacyjny. Sąd Apelacyjny ocenił, że postanowienia umowy odwołujące się

w zakresie ustalania kursu waluty CHF do wewnętrznych tabel kursów banku są

niedozwolone. Usunięcie abuzywnych postanowień z umowy skutkuje brakiem

możliwości ustalenia kursu wymiany i oprocentowania, a w konsekwencji brakiem

możliwości wykonywania umowy w obowiązującym dotychczas kształcie. Łącząca

strony umowa, po wyeliminowaniu z niej postanowień niedozwolonych, które

określają główne świadczenia stron i są elementami przedmiotowo istotnymi umowy

kredytowej, nie może być w dalszym ciągu wykonywana, zaś w polskim systemie

prawnym nie ma przepisu, który nadawałby się do uzupełnienia luki powstałej

wskutek eliminacji abuzywnego postanowienia wprowadzającego do umowy

klauzulę indeksacyjną. Wobec uznania umowy za nieważną, świadczenia spełnione

przez kredytobiorców na postawie tej umowy są nienależne. Kredytobiorcy

przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych, jako świadczenia

nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy

i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty

kredytu.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c., w zakresie, w jakim odnoszą się one

do skutków uznania postanowień umownych za abuzywne i możliwości zastąpienia

takich postanowień przepisami dyspozytywnymi.

Skarżący wniósł również o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego: czy brak

możliwości oszacowania kwoty, którą strona umowy kredytu będzie świadczyć

w przyszłości stanowi per se o niejednoznaczności tego postanowienia umownego,

a w konsekwencji, czy postanowienie takie powinno podlegać badaniu pod kątem

abuzywności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 2655/25

4

Postanowienia umowy określające świadczenia główne podlegają ocenie na

podstawie art. 3851 § 1 k.c. tylko pod warunkiem, że nie zostały sformułowane w

sposób jednoznaczny. Utrwalona jest wykładnia, że wymaganie jednoznaczności

obejmuje także rezultat danego postanowienia. Konsument powinien znać

mechanizm kształtowania kursów przez bank, a umowa stron takiego mechanizmu

nie wskazywała.

Kurs walut obcych, ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4

pr.bank., wiąże klientów banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych w

okresie od ogłoszenia kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak to,

iż nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną ogłoszone,

a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za niedozwolone.

Skoro klauzula kursowa zawarta w umowie kredytu indeksowanego nie wiąże,

to do umowy tej stosuje się uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia

2024 r., III CZP 25/22, która do rangi zasady prawnej podniosła tezy:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

uznanie umowy stron za ważną w jakimkolwiek zakresie i czynią bezprzedmiotową

ocenę zasadności zarzutów skargi zmierzających do podważenia tezy o nieważności

umowy kredytu w całości. Sąd Najwyższy zobowiązany jest do uznania tezy

zaskarżonego wyroku o nieważności umowy za odpowiadającą prawu, gdyż do

nieważności umowy kredytu indeksowanego w świetle uchwały z 25 kwietnia 2024 r.

wystarcza abuzywność klauzuli przeliczeniowej.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

I CSK 2655/25

5

Na podstawie art. 98 k.p.c. powódce przysługuje od skarżącego zwrot kosztów

sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki minimalnej

określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Min.

Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

(G.G.)

[SOP]