Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej w sprawie zasiedzenia służebności przesyłu

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być wobec tego

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd

I CSK 2829/24

2

Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przyjęcia do rozpoznania

skargi kasacyjnej uczestniczki K. od postanowienia Sądu Okręgowego w

Katowicach z dnia 12 kwietnia 2024 r.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżąca wskazała na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego

oraz na oczywistą zasadność wniesionej skargi.

Zgodnie z utrwalonym poglądem judykatury Sądu Najwyższego

przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze

względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na

sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do

rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas

nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania

wniesionej skargi kasacyjnej (por. postanowienia z dnia 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01,

OSNC 2002, nr 12, poz. 151).

Istotność zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) konkretyzuje się

w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla

rozwoju prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych

spraw. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przedstawienie okoliczności uzasadniających

rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia

prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisów prawa,

na których tle zagadnienie to wyłoniło się, oraz zaprezentowaniu argumentacji

jurydycznej uzasadniającej możliwość rozbieżnych ocen prawnych

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC

2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12,

poz. 151, z dnia 24 maja 2016 r., I CSK 666/15, nie publ.).

Skarżąca w skardze podniosła jako istotne zagadnienie prawne potrzebę

rozstrzygnięcia i wyjaśnienia kwestii sprowadzających się do kilku pytań:

1. „Czy aby móc prawidłowo zastosować art. 44 k.c. w brzmieniu

obowiązującym do 30.09.1990 r. w zw. z art. 140 k.c., tj. czy aby ustalić

I CSK 2829/24

3

komu przysługiwała własność sieci ciepłowniczych po ich wybudowaniu

w latach 70 XX wieku, konieczne jest ustalenie, jaki podmiot finansował

budowę sieci ciepłowniczych, a więc jaki podmiot był ich inwestorem

bezpośrednim sieci?”

2. „Czy w rozumieniu § 1.1 i 3 oraz § 5 zarządzenia Ministra Górnictwa i

Energetyki z dnia 09.12.1966 r. w sprawie wspólnych inwestycji

ciepłowniczych w latach 70 XX wieku inwestycję ciepłowniczą, w tym

inwestycję ciepłowniczą wspólną, stanowiły wyłącznic sieci do granicy

nieruchomości odbiorcy oraz odcinki sieci przechodzące przez

nieruchomość odbiorcy, do innego odbiorcy, czy też wszystkie sieci

ciepłownicze, w tym przyłącza położone na nieruchomości odbiorcy bez

względu na to czy stanowią wyłącznic przyłącze do jednego odbiorcy, czy

kilku odbiorców ciepła?”

3. „Czy inwestor zastępczy po zakończeniu inwestycji w latach 70 XX wieku,

stosownie do § 5 zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia

09.12.1966 r. w sprawie wspólnych inwestycji ciepłowniczych, mógł

przekazać do eksploatacji przedsiębiorstwu przesyłowemu wyłącznic sieci

stanowiące inwestycję wspólną czy także sieci nie stanowiące inwestycji

wspólnej, tj. przyłącza?”

4. „Czy inwestor zastępczy, był uprawniony do przekazywania sieci

ciepłowniczych na własność innym podmiotom czy tylko do eksploatacji

stosownie do § 5 zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia

09.12.1966 r. w sprawie wspólnych inwestycji ciepłowniczych?”

5. „Czy w sytuacji, gdy inwestorem bezpośrednim finansującym budowę sieci

ciepłowniczych była spółdzielnia mieszkaniowa, tj. podmiot niepaństwowy

j.gu., przekazanie sieci przez inwestora zastępczego do eksploatacji

przedsiębiorstwu przesyłowemu powodowało, że z datą takiego przekazania

własność sieci przeszła na Skarb Państwa?”

6. „Czy sąd oceniając istnienie dobrej albo złej wiary w stosunku do Skarbu

Państwa oraz w stosunku do przedsiębiorstwa przesyłowego winien

stosować takie sanie kryteria jej oceny jak do innych podmiotów prawa, tj. do

podmiotów prawa prywatnego czy też sąd dokonując takiej oceny w

I CSK 2829/24

4

stosunku do Skarbu Państwa oraz w stosunku do przedsiębiorstwa

przesyłowego winien stosować łagodniejsze kryteria w ocenie istnienia

dobrej lub złej wiary niż w stosunku do innych podmiotów?”

7. „Czy oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste jest jednoznaczne z

wyrażeniem dorozumianej zgody przez użytkownika wieczystego na

posadowienie urządzeń przesyłowych na tej nieruchomości Skarbowi

Państwa oraz dorozumianej zgody na korzystanie z nieruchomości w

przyszłości w zakresie służebności o treści służebności przesyłu przez Skarb

Państwa na takiej nieruchomości, pomimo że umowa o oddanie w

użytkowanie wieczyste nieruchomości nie zawierała takich postanowień ani

nie zawierała żadnych postanowień co do sposobu zaopatrzenia budynku w

ciepło, tj. czy zaopatrzenie w ciepło będzie z własnej kotłowni w budynku,

czy też za pośrednictwem sieci z elektrociepłowni, czy też w inny sposób

będzie zaopatrywany w ciepło, a także czy brak sprzeciwu właściciela

nieruchomości (Gminy), który nabył ją ex lege, w dniu 27.05.1990 r. w

zakresie dalszej eksploatacji tych urządzeń na nieruchomości może być

uznane za istnienie błędnego, ale uzasadnionego okolicznościami

przeświadczenia o istnieniu określonego prawa lub stosunku prawnego po

stronie Skarbu Państwa, a więc czy w takich okolicznościach można uznać

istnienie dobrej wiary po stronie Skarbu Państwa, a następnie

przedsiębiorstwa przesyłowego?”

8. „Czy przesłanka trwałości i widoczności urządzenia przesyłowego

posadowionego po oddaniu nieruchomości w użytkowanie wieczyste winna

być oceniana w stosunku do każdej przeciętnej osoby, czy tylko do

użytkownika wieczystego, czy także do właściciela nieruchomości?”

9. „Czy przesłanka trwałości i widoczności urządzenia przesyłowego winna być

spełniona w całym okresie relewantnym do zasiedzenia służebności i czy

bieg terminu zasiedzenia służebności może się rozpocząć, zanim urządzenie

przesyłowe stanie się widoczne?”

10. „Czy wystarczające do spełnienia przesłanki widoczności urządzenia jest :

naniesienie jej na mapę urządzenia w sytuacji, gdy właściciel nieruchomości

nie ma potrzeby analizowania map ewidencyjnych z uwagi na fakt, ze w

I CSK 2829/24

5

momencie nabycia własności nieruchomości z mocy prawa nieruchomość ta

już była oddana w użytkowanie wieczyste osoby trzeciej, a tym samym w

okresie tym właściciel tej nieruchomości faktycznie z niej nie korzystał z

uwagi na trwające prawo użytkowania wieczystego przysługujące osobie

trzeciej lub istnienie na nieruchomości komory, która nie jest w żaden

sposób oznaczona i przeciętna osoba nie jest w stanie odróżnić tej komory

ciepłowniczej od komory kanalizacyjnej czy wodociągowej?”

11. „Czy nabycie przez zasiedzenie służebności przesyłu lub służebności

gruntowej o treści służebności przesyłu jest uwarunkowane wykonaniem

trwałego i widocznego urządzenia przez posiadacza służebności albo

podmiot inny niż właściciel nieruchomości?”

12. „Czy w okresie między 01.01.1965 r. do 02.08.2008 r. w polskim systemie

prawa istniała instytucja służebności o treści odpowiadającej służebności

przesyłu, a jeśli tak to, z jakich przepisów wynika istnienie takiej

służebności?”

13. „Czy przed nowelizacją kodeksu cywilnego, w wyniku której z dniem

03.08.2008 r. do polskiego porządku prawnego wprowadzono instytucję

służebności przesyłu, mógł biec termin zasiedzenia prawa odpowiadającego

treści tej służebności przesyłu i czy można do czasu posiadania służebności

przesyłu doliczyć okres posiadania służebności o treści odpowiadającej

służebności przesyłu przed 03.08.2008 r., ale nie później niż do 01.01.1965

r., relewantny do zasiedzenia służebności przesyłu?”

14. „Czy przedmiotem czynności prawnej zmierzającej do przeniesienia

własności na rzecz przyszłego użytkownika wieczystego mogło być

urządzenie ciepłownicze, które w\w momencie tej czynności było fizycznie

wybudowane, ale nie było przyłączone do przedsiębiorstwa przesyłowego w

rozumieniu art. 49 k.c., w sytuacji, gdy wola stron takiej czynności wskazuje,

że moment przeniesienia własności rzeczy ruchomej nastąpić ma z chwilą i

pod warunkiem takiego podłączenia?”

15. „czy do rozpoznania sprawy cywilnej w cywilnym wydziale odwoławczym

właściwy jest skład jednoosobowy w sytuacji, gdy sprawa apelacja skarżącej

wpłynęła do Sądu odwoławczego w okresie obowiązywania przepisu art. 367

I CSK 2829/24

6

§ 3 KPC w brzmieniu obowiązującym do daty wejścia w życie (Dz. U. Z 2023

poz. 1860), który to przepis przewidywał skład 3-osobowy przy

rozpoznawaniu środka odwoławczego przez Sąd II instancji w sprawach

tego rodzaju i w sprawie przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023

r. został wylosowany 3-osobowy skład orzekający, i odbyła się pierwsza

rozprawa apelacyjna, z uwagi na fakt, że art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca

2023 o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o

ustroju sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U z 2023 poz 1860) w zakresie, w jakim

przyjmuje w toku postępowania przed daną instancją zmniejszenie składu

orzekającego sądu z 3-osobowego na 1-osobowy, pozostaje w oczywistej

sprzeczności z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz pozostaje w sprzeczności z

zasadą niezmienności składu orzekającego?”

Tak sformułowane i szczegółowo opisane zagadnienie prawne sprowadza

się wyłącznie do pytania o czysto incydentalnym i kazuistycznym charakterze, nie

zawierając w sobie elementów, które mogłyby pozwolić na sformułowanie przez

Sąd Najwyższy – w ramach rozpoznania skargi kasacyjnej – ogólnego stanowiska

o uniwersalnym wymiarze. W konsekwencji, podniesione kwestie z oczywistych

powodów nie mogą stanowić istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art.

3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Skarżąca w skardze kasacyjnej nie wykazała także występowania innej

przesłanki przedsądu w postaci oczywistej zasadności skargi. W judykaturze Sądu

Najwyższego zgodnie przyjmuje się, że oczywista zasadność skargi kasacyjnej

oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie

zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka w szczególności istnieje wtedy, gdy bez

wątpienia wystąpiły uchybienia, na które powołuje się skarżący, lub gdy jest pewne,

że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione zarzuty

oczywiście uzasadniają wniesiony środek zaskarżenia. Pamiętać przy tym trzeba,

że oczywiste jest to, co jest widoczne bez potrzeby głębszej analizy,

czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Skarżący musi zatem

wykazać, że wyrok zapadł z oczywistym, rażącym naruszeniem przepisów prawa

lub podstawowych zasad obowiązujących w praworządnym państwie, widocznym

I CSK 2829/24

7

na pierwszy rzut oka, bez konieczności przeprowadzenia bardziej szczegółowej

analizy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2008 r., III CSK

110/08, nie publ.).

Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej pozwanej nie pozwala przyjąć, by była ona – w powyższym rozumieniu

– oczywiście uzasadniona. Pozwana nie wykazała, że zastosowanie powołanych

w podstawach skargi przepisów procesowych, których naruszenie miałoby

wskazywać na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, było – w okolicznościach

sprawy – oczywiście błędne lub doprowadziło do tego, że zaskarżone orzeczenie

jest oczywiście nieprawidłowe.

Należy także zauważyć, że skarżąca w skardze powołując się na jej

oczywistą zasadność formułuje zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego,

koncentrując się jednak głównie na przeprowadzonym przez Sąd drugiej instancji

postępowaniu dowodowym. Zgodnie jednak z art. 3983 § 3 k.p.c., podstawą skargi

kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów,

a takie zarzuty sformułował wcześniej przytaczając podstawy kasacyjne i

identyczne zarzuty formułuje na okoliczność wykazania oczywistej zasadności

skargi kasacyjnej.

Z tych wszystkich względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 520

§ 1 k.p.c.

(M.M.)

[r.g.]