Kredyt indeksowany do franka. SN nie przyjął skargi kasacyjnej banku

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego

w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie

z 14 marca 2024 r. (sygn. akt IX Ca 1229/23), pełnomocnik pozwanego – Banku

spółki akcyjnej w W. – oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na

przesłankach określonych w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c., tj. ze względu na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (w skardze

sformułowano 6 takich zagadnień) oraz istnienie potrzeby wykładni przepisów

prawa - a mianowicie art. 3851 § 1 i 2 k.c. - jak też z uwagi na oczywistą zasadność

skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

wskazanych przez skarżącego we wniosku, Sąd Najwyższy stwierdza, że żadna

z nich nie została wykazana w sposób uzasadniający uwzględnienie wniosku na

podstawie art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c.

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., skarżący powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

I CSK 2835/24

3

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 i z 9 kwietnia

2015 r., V CSK 547/14). W świetle ugruntowanego orzecznictwa zagadnienie

prawne jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania

praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12 oraz z 2

grudnia 2014 r., II CSK 376/14), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było

dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo

wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r.,

II CSK 94/16). Kwestia taka powinna spełniać wymagania stawiane zagadnieniu

prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w

razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. - zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I

UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł

wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP

16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Chodzi przy tym wyłącznie o

poważne wątpliwości, wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego,

wykraczające poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal

w każdym procesie decyzyjnym stosowania prawa. W celu spełnienia przesłanki

przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie pytania

(pytań) do Sądu Najwyższego. Konieczne jest również zaproponowanie możliwych

(odmiennych) odpowiedzi na postawione pytanie. Ograniczenie się do

sformułowania pytania, wymagającego zdaniem skarżącego udzielenia odpowiedzi,

nie wypełnia zatem dyspozycji wskazanego przepisu. (zob. m.in. np. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK

207/11, z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16 oraz z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18).

Wskazuje się na konieczność wskazania na występujące rozbieżności

interpretacyjne przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia prawnego

w orzecznictwie lub nauce prawa (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 10

maja 2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17 oraz z 8 kwietnia

2018 r., V CSK 577/17).

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jej spełnienie wymaga

wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia

I CSK 2835/24

4

zakresu tej wykładni, podania, na czym polegają wątpliwości związane

z rozumieniem przepisu oraz przedstawienia argumentacji przemawiającej za tym,

że mają one rzeczywisty i poważny charakter, nie należą zaś do zwykłych

wątpliwości związanych z procesem stosowania prawa. Wymagane jest także

wykazanie, że treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione

w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie

o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających

z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest także

wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że

rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07 oraz z 14 grudnia 2023 r., I CSK

6110/22). Należy podkreślić, że wątpliwości wskazane przez skarżącego muszą

istnieć nadal w chwili orzekania w przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca rozbieżności w orzecznictwie

sądów wymaga przytoczenia przykładów orzeczeń, które wskazują na rzeczywistą

rozbieżność w wykładni przepisów, występującą również w chwili orzekania w

przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23).

Należy podkreślić, że problemy prawne przedstawione przez skarżącego nie

mają cech nowości wymaganej od istotnego zagadnienia prawnego

uzasadniającego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Kwestie te były

przedmiotem wielokrotnych wypowiedzi Sądu Najwyższego w orzeczeniach

wydanych, często w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych, nie tylko

na etapie wstępnej oceny. Wszystkie te zagadnienia zostały omówione i

rozstrzygnięte w orzecznictwie sądowym, które często zapadało już po wniesieniu

skargi kasacyjnej, ponieważ dotyczą one starszych spraw. W międzyczasie

ukształtowało się orzecznictwo dotyczące tych problemów i w świetle obecnych

orzeczeń, skarga jest nieaktualna, co uniemożliwia jej przyjęcie do rozpoznania.

Podobnie należy ocenić przytoczone we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wątpliwości co do wykładni przepisów prawa.

I CSK 2835/24

5

W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości

abuzywny charakter zawartych w umowach kredytu frankowego typowych klauzul

odsyłających do tabel kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote

polskie i odwrotnie. Tego typu klauzule nie wskazują obiektywnych kryteriów

ustalania kursu waluty obcej, który jest jednostronnie ustalany przez bank, co

pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza

kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron

umowy kredytu (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 24 lutego 2022 r., II CSKP

45/22, z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1602/22 i z 14 lutego 2025 r., II CSKP

1545/22). Ocena niedozwolonego charakteru postanowienia, jak i konsekwencje

wynikające z jego eliminacji, wymagają odniesienia do chwili zawarcia umowy (zob.

uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP

29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Co do zasady wyłączona jest też możliwość

zastąpienia niedozwolonego postanowienia umownego odnoszącego się do

sposobu określania kursu waluty obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy

denominowanego) innym sposobem określenia kursu waluty obcej (zob. m.in.

wyroki Sądu Najwyższego z 14 lutego 2025 r., II CSKP 1545/22 oraz z 28 lutego

2025 r., II CSKP 1277/24). Brak jest też jakichkolwiek podstaw do rozdzielenia

postanowień dotyczących przeliczania waluty obcej na złote polskie i dokonywania

ich odrębnej oceny prawnej (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r., II

CSKP 809/22 i z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22).

Odnosząc się bardziej szczegółowo do uzasadnienia wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał na konieczność wyjaśnienia

czy dla oceny możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do franka

szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie z prawem

krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy, z dnia

powstania sporu czy z dnia orzekania. Zagadnienie to nie spełnia wymogu

istotności w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., albowiem zostało wyjaśnione w

dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego. Ugruntowany jest pogląd,

zgodnie z którym zarówno ocena niedozwolonego charakteru postanowienia, jak i

konsekwencje wynikające z jego eliminacji, wymagają odniesienia do chwili

zawarcia umowy. Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

I CSK 2835/24

6

20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17 (OSNC 2019, nr 1, poz. 2), kwalifikacja

postanowienia jako abuzywnego dokonywana jest na podstawie jego treści w

kontekście stosunku prawnego ustalonego w momencie zawarcia umowy. Sankcja

określona w art. 3851 § 1 k.c. wywołuje skutek ex tunc, co oznacza, że

postanowienie niedozwolone nie wywołuje skutków od chwili jego inkorporacji do

treści kontraktu. W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja

2021 r., III CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz. 56) przyjęto, że eliminacja

postanowienia abuzywnego może prowadzić do bezskuteczności całej umowy,

jeżeli nie są spełnione przesłanki jej dalszego obowiązywania, w tym brak

możliwości zastosowania regulacji zastępczej oraz brak wyrażonej w sposób

świadomy i swobodny zgody konsumenta na związanie postanowieniem

niedozwolonym. W konsekwencji, skoro bezskuteczność danego warunku działa od

chwili zawarcia umowy, to także wykonalność umowy po jego usunięciu należy

oceniać według stanu prawnego obowiązującego w tej samej chwili (zob. też m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2025 r., I CSK 602/24).

Jeżeli chodzi o możliwość usunięcia luki powstałej w umowie po

postanowieniach abuzywnych niewiążących konsumenta to Sąd Najwyższy

wyłączył dopuszczalność ich zastąpienia innymi przepisami, zwyczajami lub w

drodze wykładni na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41

prawa wekslowego albo art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. w

związku z innymi wskazanymi w skardze kasacyjnej przepisami (zob. np. wyroki z 8

listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22). W tym

zakresie Sąd Najwyższy uwzględnił orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej, w którym wykluczono możliwość uzupełnienia luki w umowie w razie

stwierdzenia nieuczciwego charakteru jednego z warunków umowy zawartej

między przedsiębiorcą a konsumentem, przez zmianę treści tego warunku poprzez

wykładnię oświadczeń woli stron, co miałoby prowadzić do zastosowania w jego

miejsce przepisów dyspozytywnych (zob. wyroki z 3 października 2019 r., C-

260/18, K. Dziubak, i J. Dziubak, ECLI:EU:C:2019:819, z 14 czerwca 2012 r., C-

618/10, Banco Español de Crédito, ECLI:EU:C:2012:349, z 26 marca 2019 r., C-

70/17, Abanca, ECLI:EU:C:2019:250, z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler,

ECLI:EU:C:2014:282 i z 2 września 2021 r., C-932/19, OTP Jelzálogbank,

I CSK 2835/24

7

ECLI:EU:C:2021:673). Taki zabieg prowadziłby do zmiany treści klauzuli

indeksacyjnej, prowadząc do zmiany jej rozumienia. Zgodnie z orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, art. 5 i 6 Dyrektywy Rady 93/13/EWG

z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95, s. 29, dalej: „dyrektywa 93/13”) należy

interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy,

który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy, dokonał wykładni tego

warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka

wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron. Artykuł 6 ust. 1 ww. dyrektywy należy

interpretować w ten sposób, że niezgodny z tym artykułem jest przepis prawa

krajowego dający sądowi możliwość uzupełnienia umowy przez zmianę treści

owego warunku. Możliwość taka istniałaby tylko w przypadku, gdyby stwierdzenie

nieważności nieuczciwego warunku zobowiązywało sąd do unieważnienia umowy

w całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie niekorzystne

konsekwencje (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 18

listopada 2021 r. C-212/20, M.P., B.P. przeciwko "A", pkt 72, ECLI:EU:C:2021:934 i

z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH, pkt 57, ECLI:EU:C:2021:341 i

postanowienie z 4 lutego 2021 r., CDT, C-321/20, ECLI:EU:C:2021:98, pkt 43 i

przytoczone tam orzecznictwo). Uwzględniając to stanowisko, w orzecznictwie

Sądu Najwyższego przyjęto, że art. 65 k.c., choć przydatny przy wykładni

oświadczeń woli, nie może być wykorzystany do sanowania klauzuli abuzywnej –

nie służy bowiem konstruowaniu nowych postanowień, lecz interpretacji już

złożonych (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z

25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22 i z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22).

Kolejne zagadnienie dotyczy tego, czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia

umowa kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać,

to dochodzi do automatycznej jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko

zastosowanie środków krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka

miałaby miejsce, gdyby umowa nie zawierała tego abuzywnego postanowienia.

Również to zagadnienie zostało szczegółowo wyjaśnione w orzecznictwie. W

szczególności w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

(zasady prawnej) z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz. 56)

I CSK 2835/24

8

wskazano, nawiązując do wcześniejszego orzecznictwa, w tym orzecznictwa

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. w szczególności wyrok TSUE z 3

października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, Justyna Dziubak p. Raiffeisen Bank

International AG, ECLI:EU:C:2019:819), że zastąpienie niedozwolonego

postanowienia umownego odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty

obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy denominowanego) innym sposobem

określenia kursu waluty obcej wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdy (koniunkcja

przesłanek): 1) po wyłączeniu klauzuli abuzywnej umowa nie może obowiązywać, o

czym decyduje obiektywne podejście w świetle prawa krajowego, a zatem wola

jednej ze stron, w tym konsumenta, nie ma w tym zakresie rozstrzygającego

znaczenia; 2) całkowity upadek umowy naraża konsumenta na „szczególnie

niekorzystne konsekwencje”, w świetle okoliczności istniejących w czasie sporu lub

możliwych wówczas do przewidzenia, z uwzględnieniem rzeczywistych i bieżących

interesów konsumenta i z zastrzeżeniem, że do celów tej oceny decydująca jest

wola wyrażona przez konsumenta w tym względzie; 3) istnieje przepis

dyspozytywny albo przepis „mający zastosowanie, gdy strony danej umowy wyrażą

na to zgodę", który mógłby zastąpić wyeliminowane niedozwolone postanowienie

umowne, umożliwiając utrzymanie umowy w mocy; jeżeli niedozwolone

postanowienie umowne odzwierciedlało obowiązujący przepis ustawowy mający

zastosowanie w przypadku porozumienia stron, w rachubę wchodzi także

zastąpienie niedozwolonego postanowienia „tym stanowiącym punkt odniesienia

przepisem ustawowym w nowym brzmieniu przyjętym już po zawarciu umowy".

Tymczasem przedstawione we wniosku rozważania skarżącego dotyczące

możliwości substytucji nieuczciwych klauzul kursowych odwołaniem do kursu

średniego Narodowego Banku Polskiego nie uwzględniają koniecznego warunku

tego rodzaju zastąpienia, zgodnie z którym – w świetle powołanego utrwalonego

orzecznictwa – wchodzi ono w rachubę tylko wtedy, gdyby jego brak narażał

konsumenta, przez upadek umowy w całości, na szczególnie niekorzystne skutki,

przy czym decydujące w tym zakresie jest zdanie konsumenta.

Kolejne zagadnienie z tym związane sformułowane przez skarżącego

dotyczy w szczególności oceny czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis

dyspozytywny, który może znaleźć zastosowanie w miejsce klauzuli umownej

I CSK 2835/24

9

uznanej za abuzywną, określającej sposób ustalania kursu waluty obcej (franka

szwajcarskiego) w ramach mechanizmu indeksacyjnego stosowanego przy

wypłacie i spłacie kredytu. W świetle aktualnego orzecznictwa Sądu Najwyższego

(zob. np. wyroki z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20

i z 26 kwietnia 2024 r., II CSKP 150/24), jak również Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej (zob. m.in. wyrok z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W. przeciwko

Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341) art. 358 § 2 k.c. nie może być traktowany

jako przepis, który z mocy prawa lub w ramach mechanizmu dyspozytywności

zastępuje postanowienie abuzywne w umowie konsumenckiej. Zastosowanie tego

przepisu wymaga każdorazowej oceny jego adekwatności w konkretnym stosunku

obligacyjnym, z uwzględnieniem woli konsumenta oraz zasad wynikających z

Dyrektywy 93/13. Przepis ten nie może być wykorzystany w sposób prowadzący do

utrzymania w mocy umowy zawierającej nieuczciwe warunki, bez uprzedniego

wyrażenia świadomej i dobrowolnej zgody przez konsumenta. Zakres zastosowania

omawianego przepisu ogranicza się bowiem do zobowiązań rzeczywiście

wyrażonych w walucie obcej, a nie takich, w których waluta pełni wyłącznie funkcję

przeliczeniową. Kredyty indeksowane do waluty obcej, w których zobowiązanie

pierwotnie wyrażone jest w złotych, a waluta obca pełni jedynie rolę mechanizmu

waloryzacyjnego, nie spełniają tej przesłanki, co wyklucza automatyczne

zastosowanie art. 358 § 2 k.c. Dodatkowo, należy zauważyć, że przepis ten wszedł

w życie dopiero w dniu 24 stycznia 2009 r., a brak jest przepisów

intertemporalnych, które pozwalałyby na jego zastosowanie do umów zawartych

przed tą datą. Stanowisko Sądu Najwyższego w tym zakresie pozostaje

jednoznaczne i konsekwentne, co potwierdza wyrok z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, w którym wskazano, że przepisy prawa nie mogą działać retroaktywnie, w

szczególności w kontekście zastępowania niedozwolonych postanowień umownych

w relacjach konsumenckich.

Kolejne zagadnienie dotyczy oceny czy przy unieważnieniu umowy o kredyt

indeksowany do waluty obcej z powodu abuzywnej klauzuli kursowej należy brać

pod uwagę tylko oświadczenie kredytobiorcy, czy także zgodność rozstrzygnięcia z

celem dyrektywy 93/13. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej nie budzi wątpliwości, że niedozwolony charakter postanowień

I CSK 2835/24

10

umownych może prowadzić do stwierdzenia nieważności umowy. Tak będzie

zwłaszcza w razie abuzywności klauzul waloryzacyjnych zawartych w umowie

kredytu, gdyż doprowadziłoby to nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji

oraz różnic kursów walutowych, ale również - pośrednio - do zaniknięcia ryzyka

kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego

kredytu do waluty (zob. wyroki TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil

Dziubak, Justyna Dziubak p. Raiffeisen Bank International AG,

ECLI:EU:C:2019:819 i z 14 marca 2019 r., C-118/17, Zsuzsanna Dunai p. ERSTE

Bank Hungary Zrt., ECLI:EU:C:2019:207). W orzecznictwie TSUE przyjmuje się

również, że skoro warunkiem nieuczciwym jest warunek dotyczący ustalenia

ostatecznej kwoty kredytu w walucie obcej, sąd uznaje za określający główny

przedmiot umowy w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, to utrzymanie

rozpatrywanej umowy kredytu w mocy po usunięciu tego warunku nie wydaje się

prawnie możliwe i to niezależnie od nieuczciwego charakteru innych warunków,

takich jak te określające sposób przeliczania waluty na potrzeby spłaty (zob.

postanowienie TSUE z 30 maja 2024 r., C-325/23, JF i OP przeciwko Deutsche

Bank Polska S.A., ECLI:EU:C:2024:453). Z tej perspektywy nie budzi wątpliwości,

że nieważność umowy nie jest sprzeczna z celem dyrektywy 93/13. Jednocześnie

nie można przyjąć, że podstawą dla stwierdzenia nieważności przez Sąd drugiej

instancji było samo oświadczenie kredytobiorcy, jak zakłada skarżący.

Pozwany domagał się wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. w kontekście

rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczących umów kredytów

indeksowanych do franka szwajcarskiego. Kluczowe pytanie dotyczy tego, czy w

przypadku uznania jednostronnego ustalania kursu franka szwajcarskiego przez

bank za naruszające interesy konsumenta, abuzywność obejmuje wyłącznie

klauzulę kursową, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, w

tym klauzulę ryzyka walutowego. W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego

nie budzi wątpliwości, że klauzula ryzyka walutowego i klauzula kursowa

określająca przeliczenie zobowiązań stron (w ramach przyjętego w umowie

mechanizmu waloryzacji) są ze sobą ściśle powiązane. Ma to istotne znaczenie z

perspektywy oceny, czy określają one główne świadczenia stron, czy zostały

sformułowane w sposób jednoznaczny, a także w kontekście możliwości

I CSK 2835/24

11

utrzymania umowy w mocy. Rozszczepienie tych klauzul jest zabiegiem sztucznym,

ponieważ klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli

kursowej określającej przeliczenie zobowiązań stron celem ustalenia wysokości ich

świadczenia. Z kolei klauzula kursowa nie ma racji bytu w umowie, w której nie

zastosowano mechanizmu przeliczeniowego i wynikającego z niego narażenia

konsumenta na ryzyko kursowe. (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 20 lutego

2023 r., II CSKP 809/22, i z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i dalsze

powołane tam orzecznictwo).

W najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi również

wątpliwości, że w razie stwierdzenia nieważności umowy kredytowej zawartej przez

przedsiębiorcę z konsumentem, konsument jest uprawniony do domagania się od

przedsiębiorcy zwrotu świadczeń spełnionych przez konsumenta w wykonaniu tej

umowy oraz odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na

danego przedsiębiorcę do wykonania tego zobowiązania, po tym jak przedsiębiorca

ten otrzyma wezwanie do zwrotu tego świadczenia (zob. np. wyrok Sądu

Najwyższego z 14 lutego 2025, II CSKP 1996/22). Takie stanowisko wynika z

jednolitego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. wyroki

z 15 czerwca 2023 r., C-520/21, Arkadiusz Szcześniak p. Bankowi M. SA,

ECLI:EU:C:2023:478, z 7 grudnia 2023 r., C-140/22, SM, KM przeciwko mBank

S.A., ECLI:EU:C:2023:965 i z 14 grudnia 2023 r., C-28/22, TL i WE p. Syndykowi

masy upadłości Getin Noble Bank S.A., dawniej Getin Noble Bank S.A.,

ECLI:EU:C:2023:992). W odniesieniu do ustalenia ustania stanu bezskuteczności

umowy zawierającej postanowienia niedozwolone, istotnego dla ustalenia chwili

powstania stanu opóźnienia w spełnieniu świadczenia banku na rzecz

kredytobiorcy-konsumenta, w wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 7 grudnia 2023

r., C-140/22, SM, KM przeciwko mBank S.A., uznano, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1

dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania

nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez

instytucję bankową ze względu na to, iż umowa ta zawiera nieuczciwy warunek,

bez którego nie może ona dalej obowiązywać, stoją one na przeszkodzie wykładni

sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument

wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta

I CSK 2835/24

12

przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża

zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej

strony faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność

wspomnianej umowy, a z drugiej - konsekwencji tego uznania nieważności, i po

trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną, nadto, że stoją na

przeszkodzie temu, aby rekompensata żądana przez danego konsumenta z tytułu

zwrotu kwot, które zapłacił on w wykonaniu rozpatrywanej umowy, została

pomniejszona o równowartość odsetek, które ta instytucja bankowa otrzymałaby,

gdyby umowa ta pozostała w mocy. Natomiast w wyroku Trybunału

Sprawiedliwości z 14 grudnia 2023 r., C-28/22, TL, WE przeciwko Syndykowi masy

upadłości Getin Noble Bank S.A., dawniej Getin Noble Bank S.A. Trybunał wskazał,

że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie wykładni

sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą w następstwie uznania za nieważną

umowy kredytu hipotecznego zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem z

uwagi na zawarte w tej umowie nieuczciwe warunki termin przedawnienia roszczeń

tego przedsiębiorcy wynikających z nieważności rzeczonej umowy rozpoczyna bieg

dopiero od dnia, w którym staje się ona trwale bezskuteczna, podczas gdy termin

przedawnienia roszczeń tego konsumenta wynikających z nieważności tej umowy

rozpoczyna bieg w chwili, w której dowiedział się on lub powinien dowiedzieć się o

nieuczciwym charakterze warunku powodującego tę nieważność. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego, uwzględniającym już wyżej powołane orzeczenia Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2024

r., II CSKP 1803/22), stwierdzono, że już z uchwały składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego - zasady prawnej – z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 wynika, że

kredytodawca może żądać zwrotu swego świadczenia jako nienależnego dopiero

od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna. Chwilą tą jest

odmowa potwierdzenia przez konsumenta klauzuli abuzywnej (bez której umowa

nie może obowiązywać) albo upływ rozsądnego terminu do jej potwierdzenia, przy

czym wystąpienie przez konsumenta - choćby pozasądowo - z żądaniem

restytucyjnym zakładającym trwałą bezskuteczność (nieważność) całej umowy,

może być uznane za dorozumianą odmowę potwierdzenia klauzuli i akceptację

konsekwencji upadku umowy, prowadzącą do jej trwałej bezskuteczności

I CSK 2835/24

13

(nieważności). Wymaganiu temu czyniłoby zadość również proste oświadczenie,

także pozasądowe, że konsument jest świadomy konsekwencji upadku umowy. Co

do zasady, już samo wystąpienie przez konsumenta - choćby pozasądowo - z

żądaniem restytucyjnym zakładającym trwałą bezskuteczność (nieważność) całej

umowy, stanowi dorozumianą odmowę potwierdzenia klauzuli i akceptację

konsekwencji upadku umowy, prowadząc do jej trwałej bezskuteczności

(nieważności). Wyrażenie tej woli może nastąpić w każdy sposób (art. 60 k.c.), w

tym dorozumiany, jeżeli zachowanie konsumenta, ujmując rzecz rozsądnie, stwarza

podstawę do przyjęcia, że świadomie i stanowczo kwestionuje on niedozwolone

postanowienia umowne oraz nie wyraża zgody na ich utrzymanie, względnie

substytucję (zob. też szerzej wyrok Sądu Najwyższego z 10 listopada 2025 r., II

CSKP 2392/22). Jeżeli zakwestionowanie abuzywnej klauzuli wyraża się w

sformułowaniu (dochodzeniu) roszczenia pieniężnego, nie ma znaczenia zakres

roszczenia, z jakim wystąpił konsument; istotne jest natomiast, czy w rozsądnej

ocenie ze stanowiska procesowego lub przedprocesowego sformułowanego przez

konsumenta wynika świadomy i stanowczy brak zgody na związanie klauzulą, która

w ocenie konsumenta ma charakter abuzywny, oraz brak akceptacji jej

ewentualnego zastąpienia. Stanowisko to znalazło także potwierdzenie w wyroku

Sądu Najwyższego z 12 września 2025 r., II CSKP 2114/22, w którym podkreślono

znaczenie wyroków Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydanych na

podstawie art. 267 TFUE, a które ujednolica wykładnię i rzutują na stosowanie

przepisów prawa Unii nie tylko w sprawie, w której zostały wydane, lecz we

wszystkich sprawach, w których przepisy te mogą znaleźć zastosowanie.

Wskazano jednocześnie, że z mocy zasady skuteczności, na sądach krajowych

spoczywa powinność wykładni przepisów prawa krajowego zgodnej z

postanowieniami dyrektyw unijnych, tak dalece, jak to możliwe, co może implikować

konieczność zmiany dotychczasowej wykładni prawa krajowego, jeżeli okazałaby

się niezgodna z prawem Unii w interpretacji przyjętej przez Trybunał w wyroku

wydanym na podstawie art. 267 TFUE.

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. należy podkreślić, że w

uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w ogóle

pominięto jej uzasadnienie, zatem ta przesłanka nie została wykazana.

I CSK 2835/24

14

W świetle powyższego Sąd Najwyższy stwierdza, że skarżący nie wykazał,

aby w dacie orzekania w przedmiocie przedsądu istniała potrzeba ponownego

odniesienia się do wskazanych przepisów oraz poruszonej problematyki.

Argumenty zawarte we wniosku, zestawione z motywami zaskarżonego wyroku

oraz uwzględniając aktualny dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego, nie wskazują

na konieczność kolejnej wypowiedzi w objętej nim materii – z uwzględnieniem

publicznoprawnego charakteru skargi kasacyjnej oraz jej funkcji wykraczającej poza

ochronę interesu indywidualnego.

Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą

Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.

39813 § 1 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowny wniosek zawarty

w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,

obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

stronę pozwaną, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym.

Dariusz Dończyk

(R.N.)

[SOP]