Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku w sporze o kredyt frankowy, bank zapłaci 8100 zł

Wyrokiem z 24 lutego 2023 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu ustalił, że umowa

kredytu na cele mieszkaniowe zawarta pomiędzy powodem L.R. a poprzednikiem

I CSK 2863/25

2

prawnym pozwanego Bank1 spółką akcyjną w W. (obecnie Bank spółka akcyjna

w W.) - Bankiem spółką akcyjną w W. w dniu 29 kwietnia 2008 r. - jest nieważna

oraz zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 72 867,11 zł z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie od 24 czerwca 2020 r. do dnia zapłaty i orzekł o kosztach

procesu.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z 12 marca 2025 r. oddalił apelację

pozwanego i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwanego.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłanki

z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Zdaniem skarżącego istnieje potrzeba wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c.

wywołującego rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego, dotyczące tego,

które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanych do franka

szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia przez sąd, że uprawnienie

banku do jednostronnego ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco

interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest

wówczas wyłącznie klauzula kursowa określająca sposób ustalenia wartości franka

szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, tj.

klauzula kursowa jak i klauzula ryzyka walutowego stanowiąca, że wysokość

zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni

obowiązywania umowy wartości waluty obcej?

Ponadto zdaniem skarżącego w sprawie występują istotne zagadnienia

prawne polegające na tym:

1. „czy osoba fizyczna, która zaciąga zobowiązanie kredytowe i środki

uzyskane z kredytu przeznacza na nabycie oraz inwestycje (rozbudowa,

remont, utrzymanie) nieruchomości położonej w górskiej miejscowości,

stanowiącej miejsce częstych wycieczek turystycznych, w tym narciarskich,

bez wykazania faktu a nawet zamiaru stałego tam zamieszkiwania, przy

jednoczesnym komercyjnym wykorzystywaniu tejże nieruchomości na cele

pensjonatowe, może być postrzegana jako konsument i powoływać się na

ochronę wynikająca z treści art. 221 k.c. w zw. z art. 3851 k.c.?;

I CSK 2863/25

3

2. „czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu

postanowienia abuzywnego, tj. na etapie poprzedzającym etap

zastępowania postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym,

o którym mowa w orzeczeniach C-26/13 Kásler i C-260/18 Dziubak oraz C-

932/19 OTP Jelzalogbank Zrt. dopuszczalne jest ustalenie treści umowy

(stosunku prawnego), w zakresie który był regulowany przez abuzywną

normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy

- Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c., lub też art. 56 k.c.

w zw. ze wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma przepisami, z których na

zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie

obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa

się według kursu średniego NBP ?;

3. „czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie

z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z: dnia zawarcia

umowy, dnia powstania sporu czy dnia orzekania?”;

4. „czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do

automatycznej jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko

zastosowanie środków krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka

miałaby miejsce, gdyby umowa nie zawierała tego abuzywnego

postanowienia?”;

5. „czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który

znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej

klauzuli kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego,

na potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy

spłacie kredytu?”;

6. „czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty

obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów

(klauzula kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na uwadze

wyłącznie oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone

I CSK 2863/25

4

rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu Dyrektywy 93/13 z 5 kwietnia

1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich

(dalej: „Dyrektywa”);

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do

rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie

przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek

przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami

prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono

rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma istotne

znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych

podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa (zob. m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11

i z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151).

I CSK 2863/25

5

Oparcie natomiast wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. Nie istnieje przy tym

istotne zagadnienie prawne ani potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd

Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia oraz wykładni

przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą

żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (zob. m. in. postanowienia

Sądu Najwyższego z 17 marca 2015 r., I PK 4/15, niepubl.; z 23 kwietnia 2015 r.,

I CSK 691/14, niepubl.; i z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, niepubl.).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia tych

wymagań, problematyka, na którą wskazuje skarżący, była bowiem wielokrotnie

przedmiotem wypowiedzi w nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego –

w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych indeksowanych do franka

szwajcarskiego - a pozwany przekonująco nie wykazał, by istniała potrzeba

ponownej wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym przedmiocie. Nie wykazał także,

zwłaszcza w kontekście orzecznictwa TSUE i najnowszego orzecznictwa Sądu

Najwyższego, by aktualnie istniały poważne rozbieżności w orzecznictwie

w kwestiach poruszonych we wniosku.

W zakresie problemu pierwszego potrzeba wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. nie

istnieje w sprawie, w której wniesiono skargę, skoro Sądy meriti stwierdziły w niej

abuzywność zarówno klauzuli kursowej jak i klauzuli ryzyka walutowego w związku

z niedopełnieniem przez pozwanego obowiązków informacyjnych w zakresie

ekspozycji powoda na nieograniczone ryzyko walutowe. Nieadekwatne do

okoliczności sprawy jest zatem rozstrzyganie problemu dotyczącego konsekwencji

stwierdzenia abuzywności jedynie klauzuli kursowej dla całego mechanizmu

waloryzacji przewidzianego w umowie.

Ponadto kwestia czy warunek umowny ma na tyle odrębny charakter, że

może podlegać samodzielnemu badaniu w płaszczyźnie abuzywności, dotyczy

I CSK 2863/25

6

oceny konkretnej umowy, co nie spełnia warunku przesłanki kasacyjnej na której

skarżący opiera wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, tak postawiony problem

nie ma bowiem charakteru abstrakcyjnego i powinien być rozstrzygany

w okolicznościach konkretnej sprawy. Ponadto, rozumienie pojęcia „postanowienia”

umowy i przesłanek dopuszczalności fragmentarycznej eliminacji klauzul

abuzywnych było przedmiotem wypowiedzi w orzeczeniach Sądu Najwyższego

i TSUE (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22;

z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22 i II CSKP 1016/22 oraz wyroki TSUE

z 7 sierpnia 2018 r., C-96/16 i z 8 września 2022 r. w sprawach C-80/21, C-81/21,

C-82/21).

W aktualnym orzecznictwie TSUE rozróżnia się abuzywność postanowień

dotyczących kryteriów przeliczania waluty krajowej na walutę indeksacji (klauzule

kursowe, spreadowe), od klauzul ryzyka walutowego, dotyczących obciążenia

konsumenta negatywnymi następstwami deprecjacji waluty krajowej, jako

kompensata za korzystniejszą stopę procentową (zob. m.in. wyroki z 20 września

2017 r., C- 186/16, Ruxandra Andruciuc i in. Banca Romaneascu; z 22 lutego

2018 r., C-119/17; z 20 września 2018 r., C – 51/17, OTP Bank Nyrt. I in. przeciwko

Terez Illyez i in.). W nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono

natomiast, że klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli

kursowej określającej przeliczenie zobowiązań stron celem ustalenia wysokości ich

świadczenia. Z kolei klauzula spreadowa nie ma racji bytu w umowie, w której nie

zastosowano mechanizmu indeksacji i wynikającej z niego narażenia konsumenta

na ryzyko kursowe. W konsekwencji stwierdzono, że klauzule przeliczeniowe

i klauzule ryzyka walutowego składające się na przyjęty w umowach kredytowych

mechanizm waloryzacji - są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie jest

zabiegiem sztucznym (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r.,

II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-

ZD 2021, z. B, poz. 20; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, niepubl.; z 13 maja

2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl.;

z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, niepubl.; z 20 lutego 2023 r., II CSKP

809/22, niepubl.; i z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22, niepubl.).

W orzecznictwie nie budzi zatem obecnie wątpliwości, że w razie

I CSK 2863/25

7

stwierdzenia abuzywności klauzuli przeliczeniowej utrzymanie umowy nie jest

możliwe z prawnego punktu widzenia. Unieważnienie tej klauzuli doprowadziłoby

bowiem nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji ( denominacji) oraz różnic

kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego,

które jest bezpośrednio związane z mechanizmem indeksacji ( denominacji); (zob.

m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP

6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56 ; wyroki Sądu Najwyższego z 1 marca 2017 r.,

IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18; z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21; z 13 maja 2022 r., II CSKP

464/22, niepubl.; z 9 września 2022 r., II CSKP 794/22, niepubl. oraz postanowienie

Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2023 r., I CSK 3629/22, niepubl.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono także, że oceny czy

postanowienie umowne jest niedozwolone ( art. 3851 § 1 k.c.) dokonuje się według

stanu z chwili zawarcia umowy. Przepis ten jest bowiem instrumentem kontroli

treści umowy a przedmiotem oceny jest treść normatywna postanowienia

umownego a jej punktem odniesienia – sposób odziaływania postanowienia na

prawa i obowiązki konsumenta. Sankcje będące konsekwencją abuzywności

postanowień umownych działają ze skutkiem ex tunc, co oznacza, że zdarzenia

o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia umowy zawierającej

klauzule abuzywne – z wyjątkiem woli konsumenta – pozostają bez znaczenia dla

takiego charakteru postanowień umownych.

Wykładnia art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. nie stwarza zatem podstaw do

przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest sposób jego

stosowania przez przedsiębiorcę. Decydujące znaczenie ma to, w jaki sposób

postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta. Przepis ten jest bowiem

instrumentem kontroli treści umowy a przedmiotem oceny jest treść normatywna

postanowienia umownego a jej punktem odniesienia – sposób odziaływania

postanowienia na prawa i obowiązki konsumenta.

W konsekwencji bez znaczenia jest to, w jaki sposób pozwany rzeczywiście

stosował abuzywne postanowienia umowne, w szczególności czy przynosiły mu

one nieuzasadnione korzyści i czy opierał się na powszechnej i utrwalonej praktyce

bankowej. O tym bowiem czy postanowienie jest niedozwolone decydują

I CSK 2863/25

8

okoliczności z chwili zawarcia umowy. Dla oceny abuzywności postanowień

umownych nie ma znaczenia przyczyna zawarcia przez kredytobiorcę umowy,

sposób jej wykonywania czy interes Banku, który w relacji z konsumentem stosował

klauzule niedozwolone. Przeciwne stanowisko nie jest możliwe do zaakceptowania

ze względów konstrukcyjnych oznaczałoby bowiem, że o tym czy postanowienie

jest abuzywne można by dowiedzieć się dopiero po wykonaniu umowy w całości,

kiedy znany jest już ostateczny sposób korzystania z danego postanowienia, co

pozostawałoby w sprzeczności z podstawowymi zasadami dotyczącymi sankcji

dotykających wadliwych czynności prawnych (zob. m.in. uchwały składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15 i z 20 czerwca

2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2 oraz orzecznictwo TSUE

przytoczone w jej uzasadnieniu).

Przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie uzasadniają także

zagadnienia sprowadzające się kwestii możliwości uzupełnienia luk w umowie,

w której wystąpiły klauzule abuzywne.

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalony jest obecnie pogląd, że

w przypadku, gdy eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego

doprowadzi do takiej deformacji umowy, że na podstawie pozostałej jej treści nie da

się odtworzyć praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, że strony są

związane pozostałą częścią umowy. Umowa będzie dotknięta nieważnością, gdy

bez abuzywnych postanowień jej obowiązywanie nie jest możliwe w świetle prawa

krajowego i nie zaszły przesłanki umożliwiające zastosowanie regulacji zastępczej,

a konsument postanowień abuzywnych nie potwierdził, nie udzielając następczo

świadomej i wolnej zgody na te klauzule i tym samym odmawiając przywrócenia im

skuteczności z mocą wsteczną.

Dotyczy to sytuacji, gdy określenie wysokości należności obciążającej

kredytobiorcę w umowie kredytu powiązanej z walutą obcą z odwołaniem do tabel

kursowych ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych

kryteriów oznaczania kursu waluty obcej, jest nietransparentne, pozostawia pole do

arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę

nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron umowy kredytu.

Takie postanowienia są niedopuszczalne, jako kształtujące prawa i obowiązki

I CSK 2863/25

9

konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego

interesy, a ich bezskuteczność – niezależnie od dalszych postanowień umowy,

w tym wyrażających ryzyko walutowe – może prowadzić do upadku umowy

w całości ( zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja

2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56 ; wyroki Sądu Najwyższego

z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 11

grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21; z 13 maja

2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.; z 9 września 2022 r., II CSKP 794/22, niepubl.

oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2023 r., I CSK 3629/22,

niepubl.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się także pogląd, że

niedopuszczalne jest przekształcenie kredytu powiązanego z walutą obcą w kredyt

złotowy oprocentowany stawką LIBOR lub WIBOR. Wyeliminowanie bowiem ryzyka

kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu powiązanego z walutą obcą,

byłoby równoznaczne z tak daleko idącą modyfikacją umowy, że umowę taką

należałoby uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, co prowadzi do

wniosku, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy

o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe co przemawia za jej

całkowitą nieważnością (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC – ZD 2021, nr 2, poz. 20; z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22,

niepubl.; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, niepubl.; z 13 maja 2022 r., II CSKP

405/22 i II CSKP 293/22, niepubl.; z 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22, niepubl.;

i z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl.).

W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest także

pogląd, że nie jest możliwe – wbrew woli konsumenta - zastąpienie

niedozwolonego postanowienia umownego odsyłającego do kursu waluty

wynikającego z tabeli bankowej odwołaniem do kursu średniego ustalanego przez

NBP względnie kursu rynkowego waluty (zob. m.in. postanowienie Sądu

Najwyższego z 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, niepubl.; wyroki Sądu

Najwyższego z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP

163/22, II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, niepubl.; z 19 maja 2022 r., II CSKP

985/22; i z 20 maja 2022 r., II CSKP 403/22, niepubl.).

I CSK 2863/25

10

Wykluczono również możliwość wypełnienia luki w umowie po

wyeliminowaniu z niej postanowień abuzywnych przez odwołanie do art. 69 ust. 3

ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U. z 2020 r., poz. 1896).

Przyjęto, że wejście w życie ustawy z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo

bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011, nr 165, poz. 984 dalej:

„ustawa antyspreadowa”) nie pozwala w pełni wyeliminować z umowy postanowień

zawierających niejasne reguły przeliczania należności kredytowych. Sankcje

będące konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają bowiem ze

skutkiem ex tunc, co oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku

do daty zawarcia umowy – z wyjątkiem woli konsumenta – pozostają bez znaczenia

dla stwierdzenia abuzywności postanowień umowy. O tym bowiem czy

postanowienie jest niedozwolone decydują okoliczności z chwili zawarcia umowy

(zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca

2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2 oraz orzecznictwo TSUE

przytoczone w jej uzasadnieniu). Ponadto ustawa antyspreadowa nie zawiera

przepisów o charakterze dyspozytywnym, które mogłyby zastąpić nieuczciwe

klauzule zawarte w umowach kredytowych. Nie stwarza też podstawy do

formułowania przez kredytobiorców roszczeń przeciwko bankom o zobowiązanie do

złożenia oświadczenia woli o zmianę postanowień umowy od chwili jej zawarcia,

a umożliwia jedynie dokonanie zmiany postanowień umowy dotyczących sposobu

waloryzacji niespłaconych rat na przyszłość. Nie oznacza to jednak, że nakłada na

nich obowiązek zachowania takiej formy spłaty albo wyłącza możliwość zgłoszenia

roszczeń powstałych na gruncie umów niespełniających wymagań stawianych

umowom kredytowym w stosunkach z konsumentami (zob. m.in. wyroki Sądu

Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22, niepubl. i z 28 lipca 2023 r., I CSK

611/22, niepubl.).

Możliwości usunięcia luki w umowach kredytowych nie stwarza także

art. 358 § 2 k.c. wprowadzony do kodeksu cywilnego z dniem 24 stycznia 2009 r.

ustawą z dnia 23 października 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz

ustawy – Prawo dewizowe, Dz.U. z 2008 r., Nr 228, poz. 1506), czyli po dacie

zawarcia umowy łączącej strony ( 29 kwietnia 2008 r.). Niezależnie od argumentacji

wyżej przytoczonej, dotyczy on bowiem zobowiązań wyrażonych w walucie obcej,

I CSK 2863/25

11

a w przypadku kredytu indeksowanego do CHF waluta obca stanowi jedynie

miernik wartości zobowiązania zaciągniętego w walucie polskiej i świadczeń

spełnianych przez kredytobiorców. Spełnienie przez Bank świadczenia w walucie

obcej było od początku wyłączone, a kwota kredytu mogła być wypłacona

wyłącznie w złotych.

Powyższej oceny nie zmienia ewentualne uznanie umowy kredytowej za

kreującą zobowiązanie ciągłe i przyjęcie na podstawie ogólnych reguł prawa

międzyczasowego, że do takiego zobowiązania powinny mieć bezpośrednie

zastosowanie przepisy wchodzące w życie w czasie trwania stosunku prawnego.

Artykuł 358 § 2 k.c. w nowym brzmieniu mógłby bowiem znajdować zastosowanie

wyłącznie do stosunków ciągłych istniejących w chwili jego wejścia w życie.

Przyjęcie natomiast, że umowa kredytowa była nieważna lub bezskuteczna

z powodu niemożliwości ustalenia wiążącego kursu waluty obcej w chwili jej

zawarcia oznacza, że stosunek prawny nigdy nie powstał, w związku z czym nie ma

przedmiotu, do którego dałoby się zastosować wymieniony przepis (zob. m.in.

wyrok Sądu Najwyższego z 28 marca 2024 r., II CSKP 1308/22, niepubl.).

Nie można też dokonać wykładni umów kredytowych na podstawie art. 65 §

2 k.c. lub art. 56 k.c., już po usunięciu z nich postanowień abuzywnych, w celu

ustalenia zgodnego celu i zamiaru stron co do sposobu ustalenia kursu CHF.

Sprowadzałoby się to bowiem do zmiany treści klauzuli indeksacyjnej, prowadząc

do zmiany jej rozumienia przez wprowadzenie odesłania do wartości rynkowej

CHF. Dla rozstrzygnięcia o utrzymaniu umowy w mocy nieadekwatne jest

odwoływanie się do hipotetycznej woli stron, groziłoby to bowiem ryzykiem

dalszego pogorszenia sytuacji strony dotkniętej nadużyciem, gdyby strona, która

narzuciła niedozwolone postanowienie umowne wywodziła, że nie zawarłaby

umowy z jego pominięciem.

Zgodnie z orzecznictwem TSUE art. 5 i 6 Dyrektywy należy bowiem

interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy,

który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy dokonał wykładni tego

warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka

wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron. W konsekwencji art. 6 ust. 1

Dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że niezgodny z tym artykułem jest

I CSK 2863/25

12

przepis prawa krajowego dający sądowi możliwość uzupełnienia umowy przez

zmianę treści owego warunku. Możliwość taka istniałaby tylko w przypadku, gdyby

stwierdzenie nieważności nieuczciwego warunku zobowiązywało sąd do

unieważnienia umowy w całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie

niekorzystne konsekwencje (zob. wyroki TSUE z 18 listopada 2021 r. C – 212/20,

M.P., B.P. przeciwko „A” i z 29 kwietnia 2021 r., C – 19/20, Bank BPH).

Nie jest także możliwe zaradzenie lukom wynikającym z usunięcia

nieuczciwego warunku zawartego w umowie kredytowej przez zastosowanie

przepisów prawa krajowego, które mogłyby mieć zastosowanie do umowy tylko

odpowiednio lub przez analogię i które odzwierciedlają regułę obowiązującą

w krajowym prawie zobowiązań (zob. wyrok TSUE z 16 marca 2023 r., C-6/22,

M.B.,U.B.,M.B. przeciwko X S.A.). Takie rozwiązanie stałoby w sprzeczności

z celami prewencyjnymi Dyrektywy w postaci zniechęcenia przedsiębiorców do

wykorzystywania w zawieranych umowach nieuczciwych postanowień umownych

(zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 24 października 2018 r., II CSK 632/17,

niepubl. i z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18; postanowienia Sądu Najwyższego

z 12 września 2023 r., I CSK 5858/22 i I CSK 5941/22, niepubl.; zob. także wyrok

TSUE z 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21, C-82/21). W tym ostatnim

orzeczeniu Trybunał stwierdził, że z przedłożonych mu materiałów sprawy nie

wynika, by istniały przepisy prawa polskiego o charakterze dyspozytywnym,

mogące zastąpić nieuczciwe warunki umowne, podkreślając niedopuszczalność

sądowej modyfikacji treści postanowienia nieuczciwego w drodze wykładni

sądowej.

Stwierdzenie nieważności umowy mieści się przy tym w zakresie sankcji,

jaką Dyrektywa 93/13 przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez

przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych. Uzupełnienie umowy przez

sąd i dokonanie zmiany treści abuzywnego postanowienia mogłoby zagrażać

realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 Dyrektywy 93/13,

prowadząc do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na

przedsiębiorców przez zwykły brak stosowania takich warunków wobec

konsumentów. Byliby oni w ten sposób zachęcani do stosowania nieuczciwych

warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały być one uznane za bezskuteczne, to

I CSK 2863/25

13

umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, co

pozostałoby bez wpływu na jej ważność i bez istotnego uszczerbku dla ich

interesów (zob. m.in. wyroki TSUE z 14 czerwca 2012 r., C-618/10 Banco Español

de Crédito SA; z 30 kwietnia 2014 r., C 26-13, Árpad Kásler, Hajnalka Káslernè

Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt; z 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179/17,

Abanca Corporación Bancaria SA i Bankia SA oraz wyrok Sądu Najwyższego

z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18).

Przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie uzasadnia także znaczenie

oświadczenia kredytobiorcy w kontekście podnoszonym przez skarżącego.

Możliwość zastąpienia postanowień niedozwolonych innymi i tym samym

utrzymania umowy w mocy wymaga bowiem uwzględnienia wynikających z prawa

unijnego warunków dopuszczalności substytucji klauzuli abuzywnej zgodnie

z którymi, jest to możliwe tylko wtedy, gdyby brak zastąpienia narażał konsumenta

przez upadek umowy w całości, na szczególnie niekorzystne skutki, przy czym

decydujące jest w tym przedmiocie zdanie konsumenta (zob. wyroki TSUE z 30

kwietnia 2014 r., C-26/13, Árpád Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai przeciwko OTP

Jelzálogbank Zrt, z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak i Justyna

Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG; z 8 września 2022 r., C -

80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., i z 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B.,U.B., M.B.

przeciwko X S.A., z 12 października 2023 r., C-645/22, II CSKP 545/23 R.A. i in.

przeciwko Luminor Bank AS oraz postanowienie z dnia 17 listopada 2021 r., C-

655/20, Marc Gómez del Moral Guasch przeciwko Bankia SA).

Wynika to z faktu, że substytucja niedozwolonego postanowienia umownego

jest dopuszczalna wtedy, gdy służy ochronie interesów konsumenta, a nie

przedsiębiorcy. Ponadto opiera się ona na założeniu, że konsument, po udzieleniu

mu koniecznych informacji o konsekwencjach abuzywności klauzuli i upadku

umowy, jest w największym stopniu powołany do tego, aby ocenić, czy upadek

umowy jest dla niego niekorzystny, czy też nie, a jego wola w tej materii powinna

być respektowana i nie powinna być zastępowana decyzją sądu, chociażby sąd

oceniał sytuację konsumenta odmiennie (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 19

stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 i z 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22).

Przyjęcia skargi do rozpoznania nie uzasadniają także silnie kazuistyczne

I CSK 2863/25

14

wątpliwości skarżącego dotyczące konsumenckiego statusu kredytobiorcy, który

środki uzyskane z kredytu przeznacza na nabycie oraz inwestycje (rozbudowa,

remont, utrzymanie) nieruchomości położonej w górskiej miejscowości, stanowiącej

miejsce częstych wycieczek turystycznych, w tym narciarskich, bez wykazania faktu

a nawet zamiaru stałego tam zamieszkiwania, przy jednoczesnym komercyjnym

wykorzystywaniu tejże nieruchomości na cele pensjonatowe.

Po pierwsze, zagadnienie prawne mające być podstawą przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie może być oparte na założeniach sprzecznych

z wiążącą Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym podstawą faktyczną

zaskarżonego orzeczenia ( art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.). W sprawie ustalono

natomiast, że zamiarem powoda w dacie zawarcia umowy był zakup domu

jednorodzinnego na potrzeby prywatne w celach rekreacyjnych. Wynajmowanie

nieruchomości i czerpanie z niej dochodu nastąpiło dopiero w związku ze

zwiększeniem rat kredytu spowodowaną wzrostem kursu franka szwajcarskiego

i koniecznością znalezienia źródła finansowania zwiększającego się zobowiązania

kredytowego.

Po drugie, w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że normatywna

definicja konsumenta wynikająca z art. 221 k.c. nie odnosi się do cech osobowych

konkretnego podmiotu, w tym jego wiedzy i doświadczenia, a ocenie statusu

konsumenta nie powinny służyć okoliczności pozaustawowe nie wynikające z tego

przepisu (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 18 lipca 2019 r., I CSK 587/17,

OSNC 2020, nr 3, poz. 33).

Status osoby fizycznej jako konsumenta jest oceniany w ramach konkretnej

czynności prawnej dokonywanej z przedsiębiorcą z uwzględnieniem jej rodzaju

i celu. Nie decyduje o nim to, czy dana osoba prowadzi działalność gospodarczą

lub zawodową, lecz to, czy czynność zdziałana z przedsiębiorcą pozostaje

w bezpośrednim związku z jej działalnością. Osoba fizyczna zawierająca umowę

kredytu, której przeważający cel jest związany z prowadzeniem działalności

gospodarczej nie jest konsumentem. Punktem odniesienia przy ocenie związku

czynności prawnej z prowadzoną przez kredytobiorcę działalnością gospodarczą

jako bezpośredniego lub pośredniego, są okoliczności danej sprawy istniejące

w czasie dokonywania skonkretyzowanej czynności. Właściwe dla jej dokonania są

I CSK 2863/25

15

kryteria rodzaju czynności prawnej i jej przedmiotu, typowego charakteru czynności

ze względu na prowadzoną działalność gospodarczą, przeznaczenia nabywanego

towaru lub usługi dla celu bezpośrednio lub pośrednio związanego z działalnością

gospodarczą

Bezpośredni związek czynności prawnej z prowadzoną działalnością

gospodarczą lub zawodową istnieje wówczas, gdy dokonana czynność prawna nie

zmierza przynajmniej częściowo do zaspokojenia osobistych (konsumpcyjnych)

potrzeb. Właściwe dla jej dokonania są kryteria rodzaju czynności prawnej i jej

przedmiotu, typowego charakteru czynności ze względu na prowadzoną działalność

gospodarczą, przeznaczenia nabywanego towaru lub usługi dla celu bezpośrednio

lub pośrednio związanego z działalnością gospodarczą (zob. m.in. wyroki Sądu

Najwyższego z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, OSNC-ZD 2022, Nr 4, poz. 50

oraz z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 914/22 i z 8 marca 2024 r., II CSKP 85/24).

Z kolei w przypadku czynności prawnych o mieszanym (podwójnym) celu,

decydującym czynnikiem jest to, by element gospodarczy nie stanowił marginalnej

części czynności (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 28 lutego 2025 r., II CSKP

1323/24). Kwestia ta została rozstrzygnięta wprost w motywach niektórych aktów

prawa unijnego, według których osoba zawierająca taką umowę powinna być

uznawana za konsumenta, jeżeli cel związany z działalnością gospodarczą lub

zawodową jest do tego stopnia ograniczony, że nie jest dominujący w kontekście

całej umowy. W celu ustalenia, czy dana osoba jest objęta zakresem pojęcia

„konsumenta”, a w szczególności, czy gospodarczy cel umowy kredytu zawartej

przez tę osobę jest tak ograniczony, że nie jest on dominujący w ogólnym

kontekście tej umowy, sąd jest zobowiązany uwzględnić wszystkie istotne

okoliczności towarzyszące tej umowie, zarówno ilościowe, jak i jakościowe, takie

jak w szczególności podział wykorzystania pożyczonego kapitału na działalność

zawodową i pozazawodową, a w przypadku większej liczby kredytobiorców

okoliczność, że tylko jeden z nich realizuje cel gospodarczy lub że kredytodawca

uzależnił udzielenie kredytu przeznaczonego na cele konsumenckie od

częściowego przeznaczenia pożyczonej kwoty na spłatę długów związanych

z działalnością gospodarczą lub zawodową. Kwestia, czy okoliczności sprawy

dawały podstawy do stwierdzenia, że gospodarczy cel umowy nie był dominujący

I CSK 2863/25

16

należy do sfery stosowania prawa i nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego

uzasadniającego angażowanie Sądu Najwyższego.

Z tych względów – uznając, że argumentacja przedstawiona we wniosku

w zestawieniu z przywołanym orzecznictwem Sądu Najwyższego oraz

orzecznictwem unijnym - nie stwarza podstawy do kolejnej wypowiedzi Sądu

Najwyższego w przedstawionej przez skarżącego problematyce, na podstawie art.

3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 3, art. 98 § 11 k.p.c., art. 99 w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 39821 k.p.c.,

a także § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

(tekst. jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935, ze zm.).

(M.M.)

[SOP]