Posiadanie za zgodą matki męża. SN odmówił przyjęcia skargi o zasiedzenie

Wnioskodawczyni D.P. wniosła skargę kasacyjną od postanowienia Sadu

Okręgowego w Krakowie z 7 kwietnia 2025 r., zaskarżając je w całości, wnosząc o

jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o

zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie, że wnioskodawczyni wraz z

mężem nabili przez zasiedzenie własność na zasadzie wspólności ustawowej

małżeńskiej bliżej określonej w skardze kasacyjnej nieruchomości.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżąca wskazała, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ponieważ

gdyby nie doszło do opisanych w skardze kasacyjnej naruszeń prawa Sąd drugiej

I CSK 2867/25

2

instancji zastosowałby w sposób prawidłowy powołane w skardze przepisy. W

ocenie skarżącej Sąd drugiej instancji dopuścił się w szczególności raczącego

naruszenia art. 172 k.c. orzekając w sposób sprzeczny co do kluczowych dla

sprawy okoliczności.

W odpowiedzi na skargę uczestnicy Z.S., S.S., J.P. i A.P. wnieśli o odmowę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania

kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone nią

orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste

naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby

dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania

prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji.

Skarżący powinien wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa

materialnego lub procesowego, widoczną prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej. Ma to być przy tym zasadność łatwo dostrzegalna

już nawet przy pobieżnej lekturze skargi.

Skarżąca nie wykazała, że skarga jest oczywiście uzasadniona. Po

pierwsze, nie może być skuteczny zabieg, którym posłużyła się wnioskodawczyni,

powołując się w ramach uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania

na naruszenie przepisów wskazanych w ramach podstaw kasacyjnych (s. 3-5

skargi kasacyjnej). Są to przecież dwa odrębne elementy konstrukcyjne skargi

kasacyjnej. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest

oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego,

lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)

określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Po drugie, argumentacja skarżącej w przeważającej części jest wymierzona

jedynie w dokonaną przez Sądy meriti ocenę dowodów i poczynione na tej

podstawie ustalenia faktyczne. Wnioskodawczyni zarzuca bowiem, że w toku

I CSK 2867/25

3

postępowania wadliwie ustalono, że nie była wraz z mężem samoistnymi

posiadaczami nieruchomości przez okres wymagany do zasiedzenia. Jednak ta

sfera uprawnień jurysdykcyjnych sądu nie może być przedmiotem zarzutów

kasacyjnych, gdyż w myśl art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą

być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów a zgodnie z art. 39813 §

2 k.p.c. Sąd Najwyższy jest w postępowaniu kasacyjnym związany ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Po trzecie, w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że

samoistnym posiadaczem nieruchomości w rozumieniu art. 172 k.c. jest ten, kto nią

włada jak właściciel (art. 336 k.c.), zatem wykonuje uprawnienia składające się na

treść prawa własności (art. 140 k.c.); korzysta z nieruchomości z wyłączeniem

innych osób, pobiera pożytki i dochody, a także uważa się za uprawnionego do

rozporządzenia nią. Ustalenie faktu władania rzeczą i jego charakteru odbywa się

na podstawie manifestowanych przez posiadacza i widocznych na zewnątrz

przejawów władania rzeczą i zawsze musi odnosić się do okoliczności konkretnego

przypadku. Do zasiedzenia może prowadzić jedynie posiadanie jawne, widoczne

dla otoczenia (zob. np. postanowienia SN: z 4 grudnia 2015 r., I CSK 988/14; z 18

kwietnia 2018 r., II CSK 728/17; z 24 października 2018 r., II CSK 638/17).

Z ustaleń poczynionych przez Sądy meriti wynika, że objęcie części

nieruchomości w posiadanie przez wnioskodawczynię oraz jej męża nastąpiło za

zgodą właścicielki nieruchomości – matki męża wnioskodawczyni, która następnie

umową darowizny, przeniosła własność nieruchomości na uczestników Z.S., S.S.,

A.P. i J.P. Uczestnicy korzystali i nadal korzystają z nieruchomości. Objęcie

nieruchomości w posiadanie za zgodą właściciela, chociażby była ona jedynie

dorozumiana, i posiadanie nieruchomości w zakresie przez właściciela określonym

lub tolerowanym, świadczy natomiast z reguły o posiadaniu zależnym (zob.

postanowienia SN: z 4 kwietnia 2012 r., I CSK 360/11; z 20 września 2012 r., IV

CSK 41/12; z 12 kwietnia 2019 r., I CSK 368/18). Nie ulega wątpliwości, że

powołane stanowisko zachowuje aktualność w sytuacjach, w których posiadanie

ma źródło w relacjach rodzinnych, gdyż odmienne podejście mogłoby prowadzić do

łatwego pozbawienia uprawnień właścicieli (zob. postanowienie SN z 7 marca 2013

r., II CSK 462/12).

I CSK 2867/25

4

Co prawda zależny charakter posiadania może ulec zmianie, jednak

przekształcenie takie nie może ograniczać się do subiektywnego nastawienia

posiadacza, lecz musi znaleźć odzwierciedlenie w konkretnych i dających się

osadzić w czasie aktach władztwa, stanowiących manifestację właścicielskiego

nastawienia posiadacza względem otoczenia; przy zmianie charakteru posiadania

wykluczone jest również powołanie się przez posiadacza na domniemanie

wynikające z art. 339 k.c. (postanowienie SN z 16 października 2015 r., I CSK

885/14).

W kontekście powyższych poglądów nie sposób przyjąć, że skarga jest

oczywiście uzasadniona.

Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 w zw. z art. 13

§ 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania a zgodnie z art. 520

§ 1 oraz art. 102 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., uwzględniając sytuację majątkową

skarżącej, nie obciążył jej kosztami postępowania kasacyjnego.

(D.Z.)

[a.ł]