Syndyk banku żąda zapłaty od kredytobiorczyni. SN nie przyjął jej skargi kasacyjnej

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego

w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Warszawie z 15 marca 2023 r. (sygn. akt VI ACa 142/22), pełnomocnik pozwanej

A.R. oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przesłance określonej w art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c., tj. ze względu na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

wskazanej przez skarżącego we wniosku, Sąd Najwyższy stwierdza, że nie została

ona wykazana w sposób uzasadniający uwzględnienie wniosku na podstawie art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

W odniesieniu do przesłanki wskazanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. należy

podkreślić, że przez „oczywistą zasadność” rozumie się sytuację, w której trafność

zarzutów naruszenia prawa materialnego lub procesowego przez sąd drugiej

instancji wynika wprost (prima facie) z treści skargi, bez potrzeby prowadzenia

pogłębionej analizy prawniczej. Dotyczy to zatem wyłącznie uchybień o charakterze

elementarnym, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na

wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną wykładnią

przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, zastosowaniu przepisu, który utracił

moc obowiązującą, bądź jego oczywiście błędnym zastosowaniu do ustalonego

I CSK 2975/24

3

stanu faktycznego. Do wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć

jedno konkretne twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza,

wskazująca racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na

tym właśnie polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu

przyjętym w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17

grudnia 2019 r., IV CSK 307/19).

Taka sytuacja nie zachodzi w rozważanej sprawie. Sąd Apelacyjny zasadnie

przyjął, że nie istnieje domniemanie działania osoby fizycznej jako konsument.

Przyjęcie, że określona osoba jest konsumentem stanowi wniosek oparty o fakty

związane z celem i okolicznościami dokonywanej czynności prawnej, które

podlegają ocenie w świetle definicji konsumenta zawartej w art. 221 k.c. Dla oceny

konsumenckiego statusu strony umowy nie ma decydującego znaczenia w jaki

sposób została zatytułowana umowa bądź jakie dane identyfikujące stronę zostały

w niej zawarte. Sąd drugiej instancji szczegółowo wskazał wartość poszczególnych

celów kredytowania i określił ich związek z działalnością gospodarczą skarżącej.

Na tej podstawie przyjął, że zawarcie umowy kredytu było związane bezpośrednio z

prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą. Mając na względzie całość

okoliczności sprawy nie można przyjąć, że stanowisko Sądu jest dotknięte

uchybieniem o charakterze elementarnym, polegającym na oparciu rozstrzygnięcia

na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną wykładnią

przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa.

Oczywistą zasadność skargi kasacyjnej pozwana wiązała także z zarzutami

naruszenia prawa procesowego podniesionymi w skardze kasacyjnej, w

szczególności z zarzutem naruszenia art. 2053 § 2 k.p.c. oraz powiązanym z tym

przepisem zarzutem naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. w zw.

z art. 382 k.p.c. Zarzuty te nie mogły być uznane za takie, które uzasadniają

oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 2053 § 2 k.p.c.

przewodniczący może zobowiązać stronę, by w piśmie przygotowawczym podała

wszystkie twierdzenia i dowody istotne dla rozstrzygnięcia sprawy pod rygorem

utraty prawa do ich powoływania w toku dalszego postępowania. W takim

przypadku twierdzenia i dowody zgłoszone z naruszeniem tego obowiązku

podlegają pominięciu, chyba że strona uprawdopodobni, iż ich powołanie w piśmie

I CSK 2975/24

4

przygotowawczym nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później.

Przede wszystkim przepis ten jest adresowany do sądu pierwszej instancji. Sąd

Apelacyjny orzekający w sprawie jako sąd drugiej instancji nie mógł więc naruszyć

tego przepisu wprost, którego nieprawidłowe zastosowanie, według zarzutu

pozwanej, nastąpiło na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji.

Pozwana dostrzegła ten aspekt, podnosząc także zarzut naruszenia art. 378 § 1

k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. przez brak odniesienia się

Sądu drugiej instancji do zarzutu apelacji naruszenia art. 2053 § 2 k.p.c. Zarzutu

tego nie można jednak uznać za oczywiście uzasadnionego z trzech przyczyn. Po

pierwsze, jak sama przyznała pozwana w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania Sąd drugiej instancji odniósł się do tego zarzutu

apelacyjnego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, wyrażając w sposób jasny

przyczyny swojego stanowiska co do niezasadności zarzutu podniesionego w

apelacji. Nie można więc uznać skargi kasacyjnej w tym zakresie za oczywiście

uzasadnionej tylko z tej przyczyny, że zdaniem pozwanej dostrzega ona niedostatki

w wyjaśnieniu stanowiska prawnego Sądu drugiej instancji. Po drugie, powołany

art. 328 § 2 k.p.c. w ogóle nie ma jakiegokolwiek związku z treścią zarzutu. Można

domniemywać, że pozwana miała na uwadze treść tego przepisu, który w

powiązaniu z art. 391 § 1 k.p.c. powinien mieć zastosowanie do wymagań

uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji. Przepis ten bowiem w poprzednim

stanie prawnym regulował elementy uzasadnienia sądu pierwszej instancji, a

poprzez art. 391 § 1 k.p.c. (nie powołany nawet w skardze) miał odpowiednie

zastosowanie także do uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji. Rzecz jednak w

tym, że na etapie rozpoznawania apelacji przepis ten nie regulował ani elementów

wyroku sądu pierwszej instancji, ani też uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji.

Od dnia 7 listopada 2019 r. na skutek nowelizacji Kodeksu postępowania

cywilnego, dokonanego ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks

postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019, poz.1469 ze

zm.), artykułowi 328 k.p.c. nadano nową treść dotyczącą sporządzania pisemnego

uzasadnienia wyroku na wniosek strony i z urzędu. Zgodnie z art. 328 § 2 k.p.c., w

przypadkach gdy wyrok doręcza się z urzędu, termin, o którym mowa w § 1, liczy

się od dnia doręczenia wyroku. Elementy jakie powinno zawierać uzasadnienie

I CSK 2975/24

5

wyroku sądu pierwszej instancji określał po tej nowelizacji art. 3271 k.p.c.,

natomiast uzasadnienie wyroku sądu drugiej instancji regulował także art. 387 § 21

k.p.c. Zgodnie z art. 9 ust. 4 ww. ustawy z dnia 4 lipca 2019 r., do rozpoznania

środków odwoławczych wniesionych i nierozpoznanych przed dniem wejścia w

życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu

dotychczasowym. W sprawie apelacja została wniesiona i rozpoznania już po dniu

wejścia w życie tej ustawy. Po trzecie, Sąd drugiej instancji wyjaśnił, że

okoliczności relewantne dla oceny konsumenckiego lub niekonsumenckiego

charakteru zawartej umowy wynikały już z dowodów w postaci dokumentów już

załączonych do pozwu.

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowny wniosek zawarty

w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 i 2 k.p.c.,

obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

pozwaną, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym, pozostawiając ich

wyliczenie referendarzowi sądowemu.

Dariusz Dończyk

(A.G.)

[a.ł]