Zapłata dla dostawcy usług IT przed upadłością. SN nie przyjął skargi syndyka

I CSK 2983/24

2

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Krakowie z 5 marca 2024 r. powód wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania

na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Jego zdaniem oczywista zasadność skargi kasacyjnej wynika z naruszenia:

1) art. 187, art. 321, art. 378 § 1 i art 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1

k.p.c., gdyż Sąd Apelacyjny, choć w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zawarł

określone spostrzeżenia dotyczące orzecznictwa i wykładni określonych przepisów,

to realnie nie rozważył istotny sprawy, gdyż nie stosował określonych przepisów,

których wykładnię zrekonstruował, a co więcej pominął przy wyrokowaniu takie

regulacje jak art. 528 k.c.;

2) art. 368 § 1 art. 378 § 1, art. 387 § 21 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.,

gdyż z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd Apelacyjny nie rozważył i nie odniósł

się do wszystkich zarzutów apelacji, co w następstwie skutkowało naruszeniem

zbadania stosowania w sprawie określonych przepisów prawa materialnego;

3) art. 368 § 1, art. 378 § 1, art. 387 § 21 k.p.c. w zw. z art 391 § 1 k.p.c.,

gdyż wyrok jest do tego stopnia sprzeczny wewnętrznie, że nie sposób

zrekonstruować jakie przepisy prawa materialnego i związane z nimi oceny oraz

ustalenia skutkowały określonym kierunkiem rozstrzygnięcia;

4) art. 527 § 1, 2 i 4 oraz art. 528 k.c., gdyż nawet przy pominięciu uchybień

procesowych Sąd Apelacyjny w sposób niewłaściwy zastosował przepisy prawa

materialnego, w tym przez pominięcie ich stosowania;

5) art. 378 i art. 382 k.p.c., gdyż Sąd Apelacyjny zignorował i konsekwentne

pomijał ustalony w sprawie stan faktyczny i orzekał wbrew ustalonemu stanowi

faktycznemu.

Powód wskazał, że wyrok jest w sposób oczywisty sprzeczny wewnętrznie,

a dodatkowo zawarte w nim rozważania sprowadzają się do akceptacji

i dopuszczenia wartościowania sytuacji wierzycieli i ich zaspokajania w drodze

datio in solutum, pomimo że dokonywana czynność nie ma dla dłużnika charakteru

ratunkowej (nie ma charakteru kredytu ratunkowego), w sytuacji gdy zaspokajana

I CSK 2983/24

3

jest historyczna płatność, a czynność nie służy zabezpieczeniu zapłaty za przyszłe

świadczenie osoby trzeciej, które dłużnik ma dopiero otrzymać. Tym samym

postrzeganie instytucji skargi pauliańskiej w sposób zaprezentowany przez Sąd

Apelacyjny sprowadza się do zgody na uprzywilejowanie jednego wierzyciela

względem innych.

Podniósł ponadto, że w badanej sprawie czynność pod tytułem darmym

zabezpieczyła zapłatę historycznych zobowiązań pozwanego świadczącego

na rzecz dłużnika usługi informatyczne i pozostającego z dłużnikiem w stałych

stosunkach gospodarczych, a Sąd Apelacyjny przyjął, że pozwany (mający dostęp

do systemów komputerowych dłużnika) nie miał wiedzy o działaniu przez dłużnika

z pokrzywdzeniem wierzycieli, co uzasadniało oddalenie powództwa, chociaż

przesłanka ta nie miała znaczenia na gruncie art. 528 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez

prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek

o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły

stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej

do rozpoznania.

Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista

zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane

w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała

miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne,

że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione

I CSK 2983/24

4

we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście

uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym

tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy

czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone

uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut

oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN:

z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca

2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r.,

I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK

1673/23).

Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie,

twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce

i zaskarżeniu.

Zaprezentowane przez powoda obszerne uzasadnienie przyczyny

kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. stanowi w istocie prezentację własnego

oglądu sprawy i polemikę z argumentacją przedstawioną przez Sąd Apelacyjny,

a sposób prezentacji zarzutów nadaje mu charakter uzasadnienia właściwego

dla podstaw skargi kasacyjnej. Tym samym wymaga dokonania wnikliwej

i pogłębionej analizy wniesionego środka prawnego – zbliżonej do jego

rozpoznania, co na etapie przedsądu jest niedopuszczalne (zob. postanowienie SN

z 15 marca 2022 r., I CSK 4518/22).

Analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazuje przy tym, że powtórzono w nim - w znacznej mierze – argumentację

przytoczoną przy uzasadnieniu podstaw kasacyjnych i tym samym, że zmierza ono

do wykazania zasadności podniesionych zarzutów, a nie – co jest niezbędne

przy podstawie kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. - oczywistości naruszenia

prawa, która powinna być dostrzegalna nawet przy wykorzystaniu podstawowej

wiedzy prawniczej (zob. postanowienia SN: z 25 kwietnia 2022 r., I CSK 383/22,

i z 15 września 2022 r., I CSK 1021/22).

Zauważyć także należy, że z uzasadnienia tego wynika, że celem powoda

jest podważenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Apelacyjny,

I CSK 2983/24

5

a sprowadzających się do przyjęcia, że pozwany nie wiedział i nawet przy

zachowaniu należytej staranności nie mógł w okolicznościach niniejszej sprawy

wiedzieć, że dłużnik działał obiektywnie z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym nie jest

dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest

związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia. Z unormowaniem tym koresponduje art. 3983 § 3 k.p.c., stosownie

do którego podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia

faktów lub oceny dowodów. W konsekwencji, uzasadnienie wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania powinno zawierać taką argumentację, która

wspierałaby tezę o rażącym naruszeniu prawa - co umożliwiałoby uznanie skargi

za oczywiście uzasadnioną, ale w ustalonym przez sąd drugiej instancji stanie

faktycznym.

Jak zostało to już wyjaśnione ograniczenia kognicji Sądu Najwyższego

sprawiają, że o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania (podobnie jak o uznaniu

jej zasadności) nie mogą przesądzać zarzuty, których istota - niezależnie od ujęcia

jako zarzutu naruszenia prawa procesowego lub materialnego - sprowadza się

do kwestionowania czy też polemizowania z ustaleniami faktycznymi będącymi

podstawą dla wydania przez sąd drugiej instancji zaskarżonego orzeczenia

(zob. postanowienie SN z 26 września 2023 r., I CSK 4541/22).

Uzupełniająco zauważyć należy, że Sąd Apelacyjny wyjaśnił,

że bezpośrednią przyczyną zawarcia przedmiotowej umowy z pozwanym była

konieczność zapewnienia kompleksowej obsługi komputerowej, warunkującej

kontynuowanie działalności gospodarczej. D. działał zatem w przekonaniu,

że umowa zapewni dalsze kontynuowanie działalności gospodarczej w ramach

postępowania restrukturyzacyjnego, które pozwoli na uniknięcie ogłoszenia

upadłości. W konsekwencji, Sąd drugiej instancji przyjął, że umowy było

uzasadnione ekonomicznie i nie było dowolnym wyborem co do zaspokojenia

jednego z wierzycieli, kosztem innych. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

powołano się przy tym na wyroki Sądu Najwyższego z 23 lutego 2022 r., II CSKP

199/22 oraz z 3 marca 2017 r., w których wskazano, że między niewypłacalnością

I CSK 2983/24

6

dłużnika a podjęciem przez niego czynności prawnej musi zachodzić zależność

ujmowana jako związek przyczynowy a zakresem zastosowania skargi pauliańskiej

nie są objęte co do zasady czynności stanowiące wykonanie zobowiązania

dokonane przez dłużnika z jednym z wierzycieli, choćby prowadziły

do pokrzywdzenia wierzycieli. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania nie powołuje się natomiast na istnienie tego rodzaju związku

przyczynowego. Ponadto należy wskazać, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

wyrażono stanowisko, że zapłata wymagalnego długu nie może być uznana

za czynność fraudacyjną względem pozostałych wierzycieli, gdyż dłużnik spełniając

świadczenie dokonuje tego, co nakazuje mu porządek prawny i trudno czynić mu

w związku z tym zarzut (zob. wyrok SN z 10 lutego 2021 r., I CSKP 33/21).

W konsekwencji skarżący nie wykazał uchybienia przepisom prawa

materialnego o charakterze elementarnym, które polegają w szczególności

na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą

i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa

sprzeczności z przepisami prawa niepodlegającymi różnej wykładni

i niepozostawiającymi sądowi swobody oceny albo z podstawowymi zasadami

orzekania.

Natomiast odnośnie do naruszenia wskazywanych we wniosku przepisów

prawa procesowego, pomijając nawet jego lakoniczne uzasadnienie w tym

zakresie, skarżący nie wykazał ich związku z rozstrzygnięciem sprawy. Zgodnie

z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem,

o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny

kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste

naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. np.

postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK 5300/22 i przywołane tam

orzecznictwo).

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1

k.p.c.).

I CSK 2983/24

7

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1

k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych.

Maciej Kowalski

(a.z.)

[a.ł]