Gospodarstwo rolne przekazane następcy w 1988 r. a majątek wspólny. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od postanowienia Sądu Okręgowego

w Poznaniu z 30 kwietnia 2024 r. wnioskodawcy M. M. i M1. M1. wnieśli o przyjęcie

skargi do rozpoznania wskazując na jej oczywistą zasadność.

Podnieśli, że Sąd drugiej instancji powielił stanowisko Sądu Rejonowego

i błędnie przyjął, że zachodzi przeszkoda do dokonania wpisu prawa własności

nieruchomości wnioskodawców w bliżej określonej księdze wieczystej. Wyjaśnili,

że według Sądu Okręgowego ujawnione w księdze wieczystej prawo własności

nieruchomości przysługujące Z. K., weszło w skład majątku wspólnego Z. K. i jej

męża S. K., ponieważ Z. K. nabyła gospodarstwo rolne w drodze umowy o

I CSK 3009/24

2

przekazaniu gospodarstwa rolnego, na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r.

o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodziny, a

zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 21 czerwca 2023 r., III CZP 106/22 (OSNC

2023, nr 12, poz. 114), gospodarstwo rolne przekazane w trybie powyższej ustawy

następcy pozostającemu w ustawowej wspólności majątkowej należy do majątku

wspólnego małżonków.

Zdaniem wnioskodawców stanowisko Sądu Okręgowego jest błędne, gdyż

powołana uchwała SN odnosi się do brzmienia ustawy o ubezpieczeniu

społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin nadanego ustawą z dnia 24 lutego

1990 r. o niektórych warunkach funkcjonowania ubezpieczenia społecznego

rolników indywidualnych i członków ich rodzin, a w przedmiotowej sprawie

czynność przekazania nieruchomości rolnej miała miejsce w dniu 3 czerwca

1988 r., a zatem pod rządami ustawy w wersji sprzed przywołanej nowelizacji.

Ponadto skarżący wskazali, że Sąd Okręgowy uznając, że mąż Z. K. również

nabył przedmiotowe gospodarstwo rolne, nie dokonał analizy art. 48 ust. 3 ww.

ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. pod kątem spełnienia zawartych w tym przepisie

wytycznych do nabycia nieruchomości rolnej przez małżonka następcy. Zdaniem

wnioskodawców nie zostało zatem wykazane, iż mąż nabywcy gospodarstwa był

podmiotem uprawnionym do przejęcie własności nieruchomości rolnej w dacie

przekazania gospodarstwa rolnego Z. K.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania

lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie

przez prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek

o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły

I CSK 3009/24

3

stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej

do rozpoznania.

Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista

zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane

w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała

miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne,

że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione

we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście

uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym

tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy

czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone

uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut

oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN:

z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca

2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r.,

I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK

1673/23).

Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje

jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym

sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które

polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie

obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu

w ustalonym stanie faktycznym.

Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym

w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej

do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu,

I CSK 3009/24

4

lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia,

które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK

5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).

Skarżący nie przedstawili przekonujących od razu, widocznych prima facie,

twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce

i zaskarżeniu.

Zauważyć należy, że zarzuty wnioskodawców nie mogły wykazać, że

zaskarżone orzeczenie zapadło z oczywistym, rażącym naruszeniem przywołanych

przepisów skoro Sąd Okręgowy zastosował je zgodnie z wykładnią przyjętą

w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Oceniając, sporządzoną w dniu 16 listopada 1988 r. na podstawie ustawy

z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych

i członków ich rodzin, umowę przekazania gospodarstwa rolnego, Sąd Najwyższy –

odwołując się do stanowiska wyrażonego w uchwale III CZP 106/22, przyjął,

że gospodarstwo rolne przekazane na podstawie przywołanej ustawy następcy

pozostającemu w ustroju ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej wchodzi

w skład majątku wspólnego małżonków i nie ma znaczenia, czy w czynności

nabycia gospodarstwa rolnego uczestniczył jeden z małżonków, czy oboje, jeżeli

łączył ich ustrój wspólności ustawowej małżeńskiej (zob. wyrok SN z 4 marca

2025 r., II CSKP 328/22).

Trafnie zatem Sąd Okręgowy przyjął, że powołana uchwała SN z 21 czerwca

2023 r., III CZP 106/22, odnosi się także do przekazania gospodarstwa rolnego

dokonanego na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników

indywidualnych i ich rodzin w brzmieniu przed wskazaną nowelizacją z dnia

24 lutego 1990 r.

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd

Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

I CSK 3009/24

5

Maciej Kowalski

(a.z.)

[a.ł]