Darowizny aut dla dzieci bez zgody męża w podziale majątku. SN nie przyjął skargi

Wnioskodawczyni wniosła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu

Okręgowego w Zamościu z 16 kwietnia 2024 r., zaskarżając to postanowienie w

bliżej określonej części, wnosząc o jego uchylenie w zaskarżonej części

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżąca wskazała, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne:

I CSK 3027/25

2

1) Czy darowizny wartościowych składników majątkowych (samochodów

osobowych) dokonane przez jednego z małżonków na rzecz wspólnych dzieci stron

bez zgody drugiego małżonka, a które nie były związane z pilnymi potrzebami

rodziny mogą być postrzegane w kategoriach zawinionego uszczuplania wspólnego

majątku?

2) Czy pochodzenie darowizny od rodziny jednego z małżonków jest

wystarczającym powodem do odstąpienia od zasady równości udziałów?

3) Czy złożenie przez uczestnika w toku postępowania przed sądem drugiej

instancji (w przedmiocie rozpoznania apelacji od postanowienia wstępnego

w sprawie nierównych udziałów w majątku wspólnym) do sądu pierwszej instancji

pisma wraz dokumentacją księgową zawierającego braki formalne w ramach

wykonania zarządzenia sądu pierwszej instancji, a następnie przekazanie go bez

badania zachowania wymogów formalnych przez sąd pierwszej instancji do sądu

drugiej instancji powinno skutkować wezwaniem uczestnika do uzupełnienia

braków formalnych pisma przez sąd drugiej instancji, czy też przekazaniem pisma

sądowi pierwszej instancji, aby ten wezwał uczestnika do uzupełnienia braków

formalnych pisma przed rozpoznaniem apelacji przez sąd drugiej instancji?

4) Czy złożenie przez uczestnika w treści pisma obarczonego brakami

formalnymi nieprawdziwego oświadczenia, że odpis pisma został wysłany do

pełnomocnika strony przeciwnej, podczas gdy w rzeczywistości odpis pisma nie

został wysłany, może stanowić nadużycie prawa procesowego (art. 2262 § 2

k.p.c.)?

Skarżąca powołała się również na występującą w sprawie potrzebę wykładni

przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 365

§ 1 k.p.c.

Zdaniem skarżącej skarga kasacyjna jest również oczywiście uzasadniona,

gdyż Sąd drugiej instancji: 1) niezasadnie pominął wnioski dowodowe

pełnomocnika wnioskodawczyni opisane w pkt II. ppkt 5. skargi kasacyjnej, a tym

samym uniemożliwił wnioskodawczyni udowodnienie swoich twierdzeń

uzasadniających ustanowienie nierównych udziałów w majątku wspólnym; 2)

I CSK 3027/25

3

niezasadnie przyjął, że na uzasadnienie rozliczenia wszystkich rozporządzeń

dokonanych przez uczestnika oraz ustalenia jego udziału na poziomie 1/4 części

strona skarżąca przedstawia te same argumenty.

W odpowiedzi na skargę uczestnik wniósł o odmowę przyjęcia jej do

rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede

wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń, a jednocześnie

być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu.

Przedstawione przez skarżącą zagadnienia prawne tych wymagań nie

spełniają, gdyż nie mają one charakteru uniwersalnego, o czym przekonuje ich

szczegółowość i silne powiązanie z konkretnym stanem faktycznym. Wskazuje na

to m.in. bezpośrednie odnoszenie się w ramach zagadnień do sytuacji stron oraz

podejmowanych w sprawie czynności. Oznacza to, że znaczenie tych zagadnień

nie wykracza poza niniejszą sprawę. W istocie skarżąca nie dąży do

rozstrzygnięcia abstrakcyjnych i uniwersalnych problemów prawnych, ale

weryfikacji trafności zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Ponadto skarżąca w istocie nie sporządziła uzasadnienia dla pierwszej

przesłanki kasacyjnej, ograniczając się tylko do sformułowania zagadnień prawnych

(s. 8- skargi). Skarżąca nie przytoczyła jakichkolwiek argumentów wskazujących na

istnienie poważnych wątpliwości prawnych odnośnie do przedstawionych

zagadnień, poglądów orzecznictwa i doktryny oraz możliwych rozbieżnych

interpretacji prawnych i racji jurydycznych stojących za każdą z nich. Uniemożliwia

to Sądowi Najwyższemu uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

I CSK 3027/25

4

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest

odrębną konstrukcyjnie i funkcjonalnie częścią skargi kasacyjnej i nie jest rzeczą

Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach skargi argumentów na

uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń. Rolą Sądu Najwyższego nie jest

bowiem domyślanie się lub poszukiwanie okoliczności, które uzasadniałyby

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wniosek o przyjęcie skargi do

rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast

przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po

przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba

te elementy muszą być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione

i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy

odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, ponieważ mimo że

argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko

wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie

analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie

wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga zaś

wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, jest

przedmiotem rozbieżnej wykładni w orzecznictwie i na czym rozbieżność ta polega,

co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie

zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,

zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,

z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny

i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,

podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią

prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego.

Przede wszystkim skarżąca nie wykazała związku postulowanej wykładni

z wynikiem postępowania. Niejasne jest, jaki wpływ na rozstrzygnięcie miałoby

zdaniem skarżącej przyjęcie jednego z dwóch możliwych kierunków wykładni art.

365 § 1 k.p.c.

I CSK 3027/25

5

Ponadto, nie ma uzasadnionych podstaw do dokonania wykładni art. 365 § 1

k.p.c. Przepis ten stanowi o mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia,

rozciągającej się na strony, sąd, który je wydał oraz inne organy państwowe i

organy administracji publicznej, a w wypadkach przewidzianych w ustawie także

inne osoby. Aktualnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego zdecydowanie dominuje

wąskie ujęcie zakresu tego atrybutu prawomocności orzeczenia, zakładające, że

moc wiążąca odnosi się wyłącznie do treści zawartej w jego sentencji i oznacza

nakaz jej respektowania jako ustalonej normy postępowania. Wiążące znaczenie w

tym ujęciu przypisuje się zatem stanowi prawnemu stwierdzonemu wyrokiem, nie

zaś stanowi faktycznemu, który został ustalony jako podstawa do jego wydania, czy

też przesłankom rozstrzygnięcia. Za wąskim ujęciem mocy wiążącej

prawomocnego orzeczenia przemawiają konstytucyjne gwarancje dotyczące

niezawisłości sędziowskiej (art. 178 ust. 1 Konstytucji), procesowa zasada

dyspozycyjności, a także chęć zapobiegania petryfikacji rozstrzygnięć błędnych.

Wynik sprawy cywilnej zależy w istotnym stopniu od aktywności procesowej stron,

od tego, jaki materiał dowodowy przedstawią sądowi do oceny, jakie twierdzenia i

zarzuty zgłoszą na poszczególnych etapach postępowania. W każdej kolejnej

sprawie, także dotyczącej np. dochodzonych osobno części świadczeń z tego

samego stosunku prawnego łączącego strony, sąd może na nowo i samodzielnie

poczynić ustalenia dotyczące faktów i sformułować oceny prawne, które rzutują na

ostateczne rozstrzygnięcie sprawy (zob. m.in. wyroki SN z 13 maja 2021 r., V

CSKP 73/21, OSNC 2022, nr 2, poz. 19, i z 16 października 2024 r., II CSKP

1998/22, oraz postanowienia SN z 6 września 2022 r., I CSK 813/22, i z 21 marca

2024 r., I CNP 6/23, a także powołane w nich orzecznictwo). Odmienne

zapatrywanie, wbrew twierdzeniom skarżącej nie zostało wyrażone w uchwale

Sądu Najwyższego z 27 października 2021 r., III CZP 109/20 (OSNC 2022, nr 4,

poz. 38).

Skarga kasacyjna jest natomiast oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone

nią orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste

naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby

dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania

prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji.

I CSK 3027/25

6

Skarżący powinien wykazać kwalifikowaną postać naruszenia konkretnych

przepisów prawa materialnego lub procesowego, widoczną prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej. Ma to być przy tym zasadność

łatwo dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi.

Skarżąca nie wykazała, że skarga jest oczywiście uzasadniona. Po pierwsze,

wnioskodawczyni nie wskazała, jaki konkretnie przepis bądź przepisy zostały jej

zdaniem naruszone w stopniu kwalifikowanym, przemawiającym za oczywistą

zasadnością skargi (s. 9-10 skargi). Taka konstrukcja wniosku wyklucza przyjęcie,

że skarga jest oczywiście uzasadniona.

Po drugie, uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania jest

ściśle związane z podstawami kasacyjnymi, które w przeważającym zakresie

opierają się na zarzutach dotyczących oceny materiału dowodowego i

poczynionych ustaleń faktycznych (art. 233 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Należy

natomiast przypomnieć, że zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c., podstawą skargi

kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Sąd Najwyższy jest związany dokonanymi przez sądy meriti ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2

k.p.c.). Zawarty w art. 3983 § 3 k.p.c. zakaz oparcia skargi kasacyjnej na zarzutach

dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów oraz związanie Sądu

Najwyższego ustaleniami faktycznymi, stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia, oznacza niedopuszczalność powoływania się przez skarżącego na

wadliwość wyroku sądu drugiej instancji, polegającą na ustaleniu faktów lub

niewłaściwie przeprowadzonej ocenie dowodów również we wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Według Sądu Najwyższego nie ma także innych przyczyn uzasadniających

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności nieważności

postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 w zw. z art. 13

§ 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz stosownie do

art. 520 § 2 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 4 ust. 1 pkt 8 w zw. z § 2 pkt 9

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

I CSK 3027/25

7

opłaty za czynności adwokackie obciążył skarżącą kosztami postępowania

kasacyjnego.

(D.Z.)

[SOP]