Teoria dwóch kondykcji zostaje w sporze konsumenta z bankiem. SN odrzucił skargę banku

Pozwany Bank S.A. w W. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Łodzi z 16 maja 2025 r., zaskarżając ten wyrok w określonej bliżej

części, wnosząc o jego uchylenie w zaskarżonym zakresie i orzeczenie co do istoty

sprawy przez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

I CSK 3079/25

2

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący wskazał, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne:

1) Czy sąd orzekający zawsze związany jest wolą konsumenta, który wnosi

o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy i znane są mu

konsekwencje wynikające ze stwierdzenia nieważności umowy? W szczególności

czy wola konsumenta wiąże sąd i przeważa nad koniecznością rozważenia przez

sąd potencjalnych konsekwencji wynikających z nieważności i czy przeważa nad

koniecznością zbadania przez sąd możliwości utrzymania umowy w mocy przy

zastosowaniu przepisu dyspozytywnego lub poprzez eliminację klauzuli

abuzywnej?

2) Czy brak możliwości oszacowania kwoty, którą strona umowy kredytu

będzie świadczyć w przyszłości stanowi per se o niejednoznaczności tego

postanowienia umownego, a w konsekwencji, czy postanowienie takie powinno

podlegać badaniu pod kątem abuzywności?

Ponadto skarżący powołał się na potrzebę wykładni przepisów prawa

wywołujących istotne rozbieżności w orzecznictwie, tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c., a także

art. 410 w zw. z art. 405 k.c. i art. 3851 § 1 i 2 k.c. oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady

93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w

umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”).

W odpowiedzi na skargę powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia jej do

rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno umożliwić

Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się

do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu. Sformułowane przez

skarżącego zagadnienia prawna nie czynią zadość tym wymaganiom, nie stanowią

one bowiem zagadnień nowych, niewyjaśnionych dotychczas w orzecznictwie.

I CSK 3079/25

3

W zakresie pierwszego zagadnienia prawnego poruszonego w skardze Sąd

Najwyższy odsyła do uchwały składu całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25

kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 188), przypominając, że

według art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym uchwała

składu całej izby, z chwilą jej podjęcia, uzyskuje moc zasady prawnej, co oznacza,

że wiąże inne składy Sądu Najwyższego (zob. art. 87 i 88 ustawy o Sądzie

Najwyższym). Kwestie objęte drugim zagadnieniem prawnym również są

przedmiotem licznych orzeczeń Sądu Najwyższego (zob. m.in. wyroki: z 4 listopada

2011 r., I CSK 46/11; z 15 lutego 2013 r., I CSK 313/12; z 10 lipca 2014 r., I CSK

531/13). Nie ma więc potrzeby ponownej wypowiedzi Sądu Najwyższego na tej

płaszczyźnie. Takie stanowisko Sąd Najwyższy zajął już wcześniej w odniesieniu

do tożsamej treściowo skargi kasacyjnej pozwanego banku (zob. postanowienie z

22 czerwca 2022 r., I CSK 3146/22, i tam powołane orzecznictwo).

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie

wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga natomiast

wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, jest

przedmiotem rozbieżnej wykładni w orzecznictwie i na czym rozbieżność ta polega,

co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie

zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,

zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,

z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny

i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,

podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią

prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego.

Wykładnia art. 3851 § 1 i 2 k.c. we wskazanym w skardze zakresie również

jest już w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowana (zob. m.in wyroki: z 4

kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 11 grudnia

2019 r., V CSK 382/18; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 2 czerwca 2021 r., I

CSKP 55/21; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22).

I CSK 3079/25

4

Odnosząc się do wykładni art. 410 w zw. z art. 405 k.c. i art. 3851 § 1 i 2 k.c.

oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy wskazać, że jeżeli w wykonaniu umowy

kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień,

bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca

dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego

świadczenia na rzecz każdej ze stron (uchwała składu całej Izby Cywilnej z 25

kwietnia 2024 r., III CZP 25/22).

Powyższego nie zmienia wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, na który powołuje się skarżący, w

którym wskazano, że artykuł 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten

sposób, iż stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w

przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do

nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu

całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych

przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty

kwoty. Wyrok ten odnosi się bowiem do żądań przedsiębiorcy (banku), a nie

konsumenta.

Należy podzielić stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z 5

września 2025 r., II CSKP 550/24, że wydanie przez TSUE wyroku z 19 czerwca

2025 r., C-396/24, Lubreczlik, nie mogło mieć bezpośredniego wpływu na

związanie Sądu Najwyższego uchwaloną zasadą prawną. Dokonana przez

Trybunał wykładnia przepisów dyrektywy ma to znaczenie, że przy stosowaniu

przepisów prawa polskiego sąd jest zobowiązany tak je interpretować, aby

osiągnąć zgodność z dyrektywą w rozumieniu, jakie prezentuje Trybunał.

Obowiązek ten jest jednak ograniczony przez ogólne zasady wykładni prawa i nie

może służyć za podstawę dla dokonywania wykładni prawa krajowego contra

legem. Nie zaistniała przy tym, potrzeba rozważenia zasadności odstąpienia od

uchwalonej przez skład całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego 25 kwietnia 2024 r.,

III CZP 25/22, zasady prawnej, gdyż zastosowanie teorii dwóch kondykcji na

korzyść konsumenta nie stoi w sprzeczności z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, przy

uwzględnieniu jego interpretacji przyjętej w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24,

Lubreczlik.

I CSK 3079/25

5

Ponadto, konsekwencje przyjęcia w okolicznościach sprawy teorii dwóch

kondykcji są zgodne z wolą konsumenta i dla niego korzystne. Nie sposób nie

zauważyć, że odmiennie kształtowała się sytuacja procesowa w sprawie, która była

podstawą do wydania powyższego wyroku Trybunału. Z tego względu stanowisko

zajęte w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, nie może być

rozciągane na każdy spór między konsumentem a bankiem powstały na tle umowy

kredytu. W istocie jego znaczenie jest ograniczone jedynie do specyficznej sytuacji,

w której bank dochodzi od konsumenta roszczeń spełnionych na podstawie

nieważnej umowy kredytu (tak też postanowienia SN z 20 listopada 2025 r.: I CSK

2570/25, I CSK 2729/25, I CSK 2756/25, I CSK 2787/25).

Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a stosownie do art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c.

oraz § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie obciążył

skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego.

(D.Z.)

[SOP]