Kasacja Banku w sporze o kredyt frankowy nie przyjęta do rozpoznania

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego

w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie

I CSK 3108/24

2

i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Katowicach z 21 marca 2024 r. (sygn. akt I ACa 1284/22), pełnomocnik pozwanego

– Banku AG w W. oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przesłankach

określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., tj. ze względu na występowanie w

sprawie istotnego zagadnienia prawnego (we wniosku sformułowano trzy

zagadnienia prawne) oraz istnienie potrzeby wykładni przepisów prawa, a

mianowicie art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia

1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz.

WE L 95, s. 29, dalej: „dyrektywa 93/13”), art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c.,

art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c., art. 69 ust. 3 Prawa bankowego oraz art. 189

k.p.c.

Odnosząc się do przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

wskazanych przez skarżącego we wniosku, Sąd Najwyższy stwierdza, że żadna

z nich nie została wykazana w sposób uzasadniający uwzględnienie wniosku na

podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., skarżący powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 i z 9 kwietnia

2015 r., V CSK 547/14). W świetle ugruntowanego orzecznictwa zagadnienie

prawne jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania

praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12 oraz z 2

grudnia 2014 r., II CSK 376/14), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było

I CSK 3108/24

3

dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo

wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r.,

II CSK 94/16). Kwestia taka powinna spełniać wymagania stawiane zagadnieniu

prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w

razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. - zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I

UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł

wykładni prawa (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III

CZP 16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Chodzi przy tym wyłącznie

o poważne wątpliwości, wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego,

wykraczające poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal

w każdym procesie decyzyjnym stosowania prawa. W celu spełnienia przesłanki

przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie pytania

(pytań) do Sądu Najwyższego. Konieczne jest również zaproponowanie możliwych

(odmiennych) odpowiedzi na postawione pytanie. Ograniczenie się do

sformułowania pytania, wymagającego zdaniem skarżącego udzielenia odpowiedzi,

nie wypełnia zatem dyspozycji wskazanego przepisu. (zob. m.in. np. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK

207/11, z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16 oraz z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18).

Wskazuje się na konieczność wskazania na występujące rozbieżności

interpretacyjne przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia prawnego

w orzecznictwie lub nauce prawa (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z

10 maja 2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17 oraz z 8

kwietnia 2018 r., V CSK 577/17).

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jej spełnienie wymaga

wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia

zakresu tej wykładni, podania, na czym polegają wątpliwości związane

z rozumieniem przepisu oraz przedstawienia argumentacji przemawiającej za tym,

że mają one rzeczywisty i poważny charakter, nie należą zaś do zwykłych

wątpliwości związanych z procesem stosowania prawa. Wymagane jest także

wykazanie, że treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione

w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich

I CSK 3108/24

4

dotychczasowej wykładni. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie

o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających

z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest także

wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że

rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07 oraz z 14 grudnia 2023 r., I CSK

6110/22). Należy podkreślić, że wątpliwości wskazane przez skarżącego muszą

istnieć nadal w chwili orzekania w przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca rozbieżności w orzecznictwie

sądów wymaga przytoczenia przykładów orzeczeń, które wskazują na rzeczywistą

rozbieżność w wykładni przepisów, występującą również w chwili orzekania w

przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23).

Problemy prawne przedstawione przez skarżącego – powielane w wielu

skargach kasacyjnych wniesionych przez tego samego pozwanego - nie mają cech

nowości wymaganej od istotnego zagadnienia prawnego uzasadniającego przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania. Kwestie te były przedmiotem wielokrotnych

wypowiedzi Sądu Najwyższego w orzeczeniach wydanych, często w odniesieniu do

zbliżonych treścią umów kredytowych, nie tylko na etapie wstępnej oceny.

Wszystkie te zagadnienia zostały omówione i rozstrzygnięte w orzecznictwie

sądowym, które często zapadało już po wniesieniu skargi kasacyjnej, ponieważ

dotyczą one starszych spraw. W międzyczasie ukształtowało się orzecznictwo

dotyczące tych problemów i w świetle obecnych orzeczeń, skarga jest nieaktualna,

co uniemożliwia jej przyjęcie do rozpoznania. Podobnie należy ocenić przytoczone

we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wątpliwości co do

wykładni przepisów prawa.

W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego, uwzględniającym także

orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na tle przepisów

dyrektywy 93/13 oraz przepisów kodeksu cywilnego dotyczących ochrony

konsumentów w stosunkach prawnych z przedsiębiorcami nie budzi wątpliwości

abuzywny charakter zawartych w umowach kredytu frankowego typowych klauzul

odsyłających do tabel kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote

I CSK 3108/24

5

polskie i odwrotnie. Tego typu klauzule nie wskazują obiektywnych kryteriów

ustalania kursu waluty obcej, który jest jednostronnie ustalany przez bank, co

pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza

kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron

umowy kredytu (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 24 lutego 2022 r., II CSKP

45/22, z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1602/22 oraz z 14 lutego 2025 r., II CSKP

1545/22). Ocena niedozwolonego charakteru postanowienia, jak i konsekwencje

wynikające z jego eliminacji, wymagają odniesienia do chwili zawarcia umowy (zob.

uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP

29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Co do zasady wyłączona jest też możliwość

zastąpienia niedozwolonego postanowienia umownego odnoszącego się do

sposobu określania kursu waluty obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy

denominowanego) innym sposobem określenia kursu waluty obcej (zob. np. wyroki

Sądu Najwyższego z 14 lutego 2025 r., II CSKP 1545/22 i z 28 lutego 2025 r., II

CSKP 1277/24). Brak jest też jakichkolwiek podstaw do rozdzielenia postanowień

dotyczących przeliczania waluty obcej na złote polskie i dokonywania ich odrębnej

oceny prawnej (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22

i z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22).

W szczególności w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że

klauzula ryzyka walutowego i klauzula kursowa określająca przeliczenie

zobowiązań stron (w ramach przyjętego w umowie mechanizmu waloryzacji) są ze

sobą ściśle powiązane. Ma to istotne znaczenie z perspektywy oceny, czy określają

one główne świadczenia stron, czy zostały sformułowane w sposób jednoznaczny,

a także w kontekście możliwości utrzymania umowy w mocy. Rozszczepienie tych

klauzul jest zabiegiem sztucznym, ponieważ klauzula ryzyka walutowego nie może

funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej przeliczenie zobowiązań stron

celem ustalenia wysokości ich świadczenia. Z kolei klauzula kursowa nie ma racji

bytu w umowie, w której nie zastosowano mechanizmu przeliczeniowego i

wynikającego z niego narażenia konsumenta na ryzyko kursowe. (zob. m.in. wyroki

Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22 i z 29 listopada 2023 r., II

CSKP 1460/22 i dalsze powołane tam orzecznictwo). Wyeliminowanie z umowy

kredytu indeksowanego do waluty obcej klauzul przeliczeniowych, uznanych za

I CSK 3108/24

6

abuzywne, prowadzi również do upadku klauzuli ryzyka walutowego, która jest

charakterystyczna dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadnia

powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR. Takie przekształcenie

umowy, co prowadziłoby do dalszej realizacji udzielonego kredytu jako złotowego,

jest na tyle daleko idące, że należy ją w takim kształcie uznać za umowę o

odmiennej istocie i charakterze, nawet jeśli nadal dotyczy innego podtypu czy

wariantu umowy kredytu. W konsekwencji, po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul,

utrzymanie umowy w formie zamierzonej przez strony nie jest możliwe (zob. np.

wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z.

B, poz. 20, z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP

285/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45 i II CSKP 382/22, z 8 listopada 2022 r., II

CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22 oraz z 20 lutego 2023 r., II

CSKP 809/22). Wyeliminowanie z umowy abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie

prowadzi więc do utrzymania w mocy umowy kredytu indeksowanego kursem

franka szwajcarskiego jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki

LIBOR (lub WIBOR – wskaźnik wskazany przez pozwanego w skardze kasacyjnej),

gdyż jest to sprzeczne z naturą stosunku prawnego łączącego strony (zob. np.

wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr

11, poz. 11 i z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20

oraz powołane tam wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 14 marca

2019 r., C-118/17, Zsuzsanna Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt,

ECLI:EU:C:2019:207 i z 5 czerwca 2019 r., C-38/17, GT przeciwko HS,

ECLI:EU:C:2019:461, jak również wyroki Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2022 r.,

II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD 2022, nr D, poz. 45, z

13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26

stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 25 maja

2023 r., II CSKP 1311/22 i z 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyłączono też możliwość usunięcia luki

powstałej w umowie po postanowieniach abuzywnych niewiążących konsumenta

przez zastąpienie ich innymi przepisami, zwyczajami lub w drodze wykładni na

podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 prawa wekslowego albo

art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 8

I CSK 3108/24

7

listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22). W tym

zakresie Sąd Najwyższy uwzględnił orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej, w którym wykluczono możliwość uzupełnienia luki w umowie w razie

stwierdzenia nieuczciwego charakteru jednego z warunków umowy zawartej

między przedsiębiorcą a konsumentem, przez zmianę treści tego warunku poprzez

wykładnię oświadczeń woli stron, co miałoby prowadzić do zastosowania w jego

miejsce przepisów dyspozytywnych (zob. wyroki z 3 października 2019 r., C-

260/18, K. Dziubak, i J. Dziubak, ECLI:EU:C:2019:819, z 14 czerwca 2012 r., C-

618/10, Banco Español de Crédito, ECLI:EU:C:2012:349, z 26 marca 2019 r., C-

70/17, Abanca, ECLI:EU:C:2019:250, z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler,

ECLI:EU:C:2014:282 i z 2 września 2021 r., C-932/19, OTP Jelzálogbank,

ECLI:EU:C:2021:673). Taki zabieg prowadziłby do zmiany treści klauzuli

indeksacyjnej, prowadząc do zmiany jej rozumienia. Zgodnie z orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, art. 5 i 6 dyrektywy 93/13 należy

interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy,

który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy, dokonał wykładni tego

warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka

wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron. Artykuł 6 ust. 1 ww. dyrektywy należy

interpretować w ten sposób, że niezgodny z tym artykułem jest przepis prawa

krajowego dający sądowi możliwość uzupełnienia umowy przez zmianę treści

owego warunku. Możliwość taka istniałaby tylko w przypadku, gdyby stwierdzenie

nieważności nieuczciwego warunku zobowiązywało sąd do unieważnienia umowy

w całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie niekorzystne

konsekwencje (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 18

listopada 2021 r. C-212/20, M.P., B.P. przeciwko "A", pkt 72, ECLI:EU:C:2021:934 i

z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH, pkt 57, ECLI:EU:C:2021:341).

Uwzględniając to stanowisko w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że art.

65 k.c., choć przydatny przy wykładni oświadczeń woli, nie może być wykorzystany

do sanowania klauzuli abuzywnej – nie służy bowiem konstruowaniu nowych

postanowień, lecz interpretacji już złożonych (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 31

stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22 i z 6 września

2024 r., II CSKP 1644/22). W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu

I CSK 3108/24

8

Najwyższego (zasady prawnej) z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9,

poz. 56) wskazano, nawiązując do wcześniejszego orzecznictwa, w tym

orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. w szczególności

wyrok TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, Justyna Dziubak p.

Raiffeisen Bank International AG, ECLI:EU:C:2019:819), że zastąpienie

niedozwolonego postanowienia umownego odnoszącego się do sposobu

określania kursu waluty obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy

denominowanego) innym sposobem określenia kursu waluty obcej wchodzi w

rachubę tylko wtedy, gdy (koniunkcja przesłanek): 1) po wyłączeniu klauzuli

abuzywnej umowa nie może obowiązywać, o czym decyduje obiektywne podejście

w świetle prawa krajowego, a zatem wola jednej ze stron, w tym konsumenta, nie

ma w tym zakresie rozstrzygającego znaczenia; 2) całkowity upadek umowy naraża

konsumenta na „szczególnie niekorzystne konsekwencje”, w świetle okoliczności

istniejących w czasie sporu lub możliwych wówczas do przewidzenia, z

uwzględnieniem rzeczywistych i bieżących interesów konsumenta i z

zastrzeżeniem, że do celów tej oceny decydująca jest wola wyrażona przez

konsumenta w tym względzie; 3) istnieje przepis dyspozytywny albo przepis

„mający zastosowanie, gdy strony danej umowy wyrażą na to zgodę", który mógłby

zastąpić wyeliminowane niedozwolone postanowienie umowne, umożliwiając

utrzymanie umowy w mocy; jeżeli niedozwolone postanowienie umowne

odzwierciedlało obowiązujący przepis ustawowy mający zastosowanie w przypadku

porozumienia stron, w rachubę wchodzi także zastąpienie niedozwolonego

postanowienia „tym stanowiącym punkt odniesienia przepisem ustawowym w

nowym brzmieniu przyjętym już po zawarciu umowy". Decydujące znaczenie ma tu

więc wola konsumenta. W orzecznictwie wyłączono także możliwość zastąpienia

postanowień niedozwolonych przepisem art. 358 § 2 k.c. dla określenia sposobu

ustalania kursu waluty obcej (franka szwajcarskiego) w ramach mechanizmu

indeksacyjnego stosowanego przy wypłacie i spłacie kredytu. W świetle aktualnego

orzecznictwa Sądu Najwyższego (zob. np. wyroki z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20 i z 26 kwietnia 2024 r., II CSKP 150/24), jak

również Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. m.in. wyrok z 29

kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W. przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341)

I CSK 3108/24

9

art. 358 § 2 k.c. nie może być traktowany jako przepis, który z mocy prawa lub w

ramach mechanizmu dyspozytywności zastępuje postanowienie abuzywne w

umowie konsumenckiej. Zastosowanie tego przepisu wymaga każdorazowej oceny

jego adekwatności w konkretnym stosunku obligacyjnym, z uwzględnieniem woli

konsumenta oraz zasad wynikających z dyrektywy 93/13. Przepis ten nie może być

wykorzystany w sposób prowadzący do utrzymania w mocy umowy zawierającej

nieuczciwe warunki, bez uprzedniego wyrażenia świadomej i dobrowolnej zgody

przez konsumenta. Zakres zastosowania omawianego przepisu ogranicza się

bowiem do zobowiązań rzeczywiście wyrażonych w walucie obcej, a nie takich, w

których waluta pełni wyłącznie funkcję przeliczeniową. Kredyty indeksowane do

waluty obcej, w których zobowiązanie pierwotnie wyrażone jest w złotych, a waluta

obca pełni jedynie rolę mechanizmu waloryzacyjnego, nie spełniają tej przesłanki,

co wyklucza automatyczne zastosowanie art. 358 § 2 k.c. Dodatkowo, należy

zauważyć, że przepis ten wszedł w życie dopiero w dniu 24 stycznia 2009 r., a brak

jest przepisów intertemporalnych, które pozwalałyby na jego zastosowanie do

umów zawartych przed tą datą. Stanowisko Sądu Najwyższego w tym zakresie

pozostaje jednoznaczne i konsekwentne, co potwierdza wyrok z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, w którym wskazano, że przepisy prawa nie mogą działać

retroaktywnie, w szczególności w kontekście zastępowania niedozwolonych

postanowień umownych w relacjach konsumenckich.

Nie budzi też wątpliwości w orzecznictwie Sądu Najwyższego sposób

kwalifikacji umów udzielonych w złotych indeksowanych do waluty obcej (zob. m.in.

wyroki z 30 września 2020 r., I CSK 556/18 oraz z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22

i II CSKP 293/22). Wyjaśniono w nich, że można wyróżnić trzy rodzaje kredytów, w

których występuje waluta obca: indeksowany, denominowany i walutowy. W

kredycie indeksowanym kwota kredytu jest podana w walucie krajowej, w tej

walucie zostaje wypłacona, a następnie zostaje przeliczona na walutę obcą według

klauzuli umownej opartej również na kursie kupna tej waluty. Spłata kredytu

następuje w walucie krajowej. W kredycie denominowanym kwota kredytu jest

wyrażona w walucie obcej, a zostaje wypłacona w walucie krajowej według klauzuli

umownej opartej na kursie kupna waluty obcej obowiązującym w dniu uruchomienia

kredytu, zaś spłata kredytu następuje w walucie krajowej. W kredycie walutowym

I CSK 3108/24

10

kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej i spłata również jest dokonywana w tej

walucie. Ani kredyt indeksowany, ani kredyt denominowany nie są kredytami

walutowymi. Kwalifikacji tej oraz możliwości oceny postanowień takiej umowy o

kredyt wypłaconego w złotych przez pryzmat przesłanek z art. 3851 § 1 k.c. nie

zmienia możliwość spłaty kredytu przez kredytobiorcę-konsumenta także w walucie

obcej. Nie budzi też wątpliwości, iż zawarta w sprawie umowa ma charakter umowy

o kredyt indeksowany do waluty obcej, skoro kwota kredytu została ustalona i

wypłacona w złotych, a następnie była spłacana w złotych, a po zawarciu aneksu w

CHF. Taką umowę nie można uznać za umowę kredytu walutowego, skoro po

stronie kredytobiorcy brak jest roszczenia o wypłacenie mu środków w walucie

obcej w kwocie oznaczonej w umowie. Brak gospodarczej potrzeby uzyskania

przez kredytobiorcę waluty obcej, z czego zdaje sobie sprawę kredytodawca (zob.

wyroki Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22 i z 24 czerwca 2022

r., II CSKP 10/22).

W odniesieniu do możliwości zastosowania w sprawie art. 69 ust. 3 Prawa

bankowego należy wskazać, że ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy -

Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 r. Nr 65, poz. 984,

dalej – „ustawa antyspreadowa”) – która weszła w życie 26 sierpnia 2011 r. - na

mocy jej art. 1 pkt 1) dodano do art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo

bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665, z późn. zm.) m.in. ust. 3, zgodnie z

którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty

innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-

odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty

kredytu bezpośrednio w tej walucie. W tym przypadku w umowie o kredyt określa

się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia

środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za

pośrednictwem tego rachunku. Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów

z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17 (OSNC 2019, nr 1, poz. 2) wyjaśnił, że oceny

czy postanowienie umowne jest niedozwolone dokonuje się według stanu z chwili

zawarcia umowy (zob. też uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7

maja 2021 r. - zasada prawna - III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56). Umowa

kredytu została zawarta przez strony przed wyżej opisaną zmianą Prawa

I CSK 3108/24

11

bankowego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wykluczono możliwość

wypełnienia luki w umowie kredytu zawartej z konsumentem w następstwie uznania

części postanowień umowy za niedozwolone przez odwołanie do art. 69 ust. 3

Prawa bankowego (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z 20 października 2023 r., II CSKP

820/23 i z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, a także postanowienie Sądu

Najwyższego z 5 października 2023 r., I CSK 355/23). Przepisy ustawy

antyspreadowej nie pozwalają bowiem przyjąć, że celem powołanego

postanowienia było zastąpienie abuzywnych klauzul przeliczeniowych zawartych w

umowach kredytu powiązanych z walutą obcą, względnie sanowanie wadliwości

takich klauzul i jej skutków, od chwili zawarcia umowy (ex tunc). Powołana ustawa

miała zastosowanie do umów ważnie zawartych, o czym świadczy m.in. art. 4,

odwołujący się do „spłaty całkowitej kwoty kredytu” i „niespłaconej części” kredytu.

Skoro zaś oceny abuzywności postanowienia umownego dokonuje się bowiem

według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie następczo, to ocena niedozwolonego

charakteru postanowienia nie może uwzględniać okoliczności powstałych po

zawarciu umowy, w tym także sposobu stosowania postanowienia w praktyce (zob.

uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP

29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2 oraz m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 grudnia

2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20, z 10 maja 2022 r., II CSKP

285/22 i z 28 października 2022 r., II CSKP 894/22). W ustawie antyspreadowej nie

ma też regulacji prawnych, które zastępowałyby niedozwolone postanowienia

umowne i korzystałyby z domniemania, że są one rezultatem wyważenia ogółu

praw i obowiązków stron umowy, co wyłączałoby kontrolę ich abuzywności. Ustawa

antyspreadowa nie zawiera więc przepisów o charakterze dyspozytywnym, które

mogłyby zastąpić nieuczciwe klauzule zawarte w umowie łączącej strony.

Spełnienie w całości czy w części świadczeń z umowy kredytu przez

kredytobiorców-konsumentów przy uwzględnieniu uregulowania wprowadzonego w

art. 69 ust. 3 Prawa bankowego nie prowadziło więc do sanowania tej umowy

zawierającej niedozwolone postanowienia umowne, a w konsekwencji do

skutecznego spełnienia świadczenia wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego,

I CSK 3108/24

12

który z uwagi na zastosowaną sankcję do tej czynności prawnej (nieważności ex

tunc) w sensie prawnym nigdy nie istniał.

W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości

możliwość uznania, że kredytobiorcom-konsumentom przysługuje interes prawny w

rozumieniu art. 189 k.p.c. w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności

umowy. Podkreśla się, że interes prawny w żądaniu ustalenia istnienia albo

nieistnienia stosunku prawnego powinien być postrzegany elastycznie. Powyższy

interes należy oceniać, uwzględniając cele, którym służy sądowa ochrona prawna,

oraz przedmiotowe granice prawomocności materialnej wyroku, wynikające z art.

365 w zw. z art. 366 k.p.c. (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II

CSKP 163/22 oraz z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22). Należy wskazać, że

umowa kredytu hipotecznego zostaje zawarta na wiele lat, znaczna część płatności

jeszcze nie jest wymagalna w czasie bieżącego sporu. Ponadto, zgodnie z art. 365

§ 1 k.p.c. wynikający z wyroku stan związania ograniczony jest, co do zasady, tylko

do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów.

Stąd też, nawet w przypadku zasądzenia na rzecz strony powodowej dochodzonej

przez nią kwoty, bez umieszczenia w sentencji stosownej wzmianki odnośnie do

ustalenia nieważności umowy, wiązać ją dalej będzie sporna umowa kredytu. Samo

rozstrzygnięcie w kwestii żądania zapłaty nie wiąże w kwestii oceny nieważności

umowy w kolejnych sprawach między stronami, zatem nie usuwa niepewności

prawnej w związku z zawarciem wadliwej umowy. W konsekwencji, wyrok

odnoszący się jedynie do roszczenia dotyczącego zapłaty nie kończy w definitywny

sposób powstałego między stronami sporu. Kredytobiorca może więc mieć interes

prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nawet jeśli przysługuje

roszczenie o zapłatę (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II

CSKP 163/22, z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22 oraz z 23 czerwca 2022 r., II

CSKP 616/22). To stanowisko zostało potwierdzone w wyroku TSUE z 23 listopada

2023 r., C-321/22, ZL, KU, KM przeciwko Provident Polska S.A.,

ECLI:EU:C:2023:911), w którym Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

stwierdził, że dyrektywa 93/13 sprzeciwia się takiej wykładni przepisów krajowych,

która negowałaby interes prawny jako przesłankę powództwa zmierzającego do

stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku umownego z tego tylko

I CSK 3108/24

13

powodu, że konsumentowi może przysługiwać powództwo o zwrot nienależnego

świadczenia, lub gdy może się on powołać na tę bezskuteczność podejmując

obronę przed powództwem zmierzającym do zasądzenia świadczenia opartego na

takim warunku umownym.

W świetle powyższego Sąd Najwyższy stwierdza, że skarżący nie wykazał,

aby w dacie orzekania w przedmiocie przedsądu istniała potrzeba ponownego

odniesienia się do wskazanych przepisów oraz poruszonej problematyki.

Argumenty zawarte we wniosku, zestawione z motywami zaskarżonego wyroku

oraz uwzględniając aktualny dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego, nie wskazują

na konieczność kolejnej wypowiedzi w objętej nim materii – z uwzględnieniem

publicznoprawnego charakteru skargi kasacyjnej oraz jej funkcji wykraczającej poza

ochronę interesu indywidualnego.

Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą

Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.

39813 § 1 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowny wniosek zawarty

w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,

obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

stronę pozwaną, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym

Dariusz Dończyk

(A.G.)

[a.ł]