Kredyt frankowy bez wiążących kursów. SN nie przyjął skargi banku

Wyrokiem z 29 maja 2023 r., I C 784/22 , Sąd Okręgowy w Ostrołęce ustalił

nieważność umowy kredytu zawartej między powodowymi kredytobiorcami

a poprzednikiem prawnym pozwanego banku, zasądził od banku na rzecz powodów

184 159,22 zł z odsetkami tytułem zwrotu rat kapitałowo-odsetkowych, spłaconych

w wykonaniu umowy kredytu, z zastrzeżeniem, że wykonanie świadczenia

uzależnione będzie od jednoczesnej zapłaty przez powodów na rzecz banku 170 000

zł albo zabezpieczenia roszczenia banku o zapłatę tej sumy i oddalił powództwo

w pozostałym zakresie.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Białymstoku

oddalił apelację pozwanego banku.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 21 lutego 2008 r. powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości 170 000

zł denominowanego do franka szwajcarskiego na okres 300 miesięcy. W umowie

określono, że wysokość kredytu w CHF zostanie określona według kursu kupna

CHF, zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wypłaty. O wysokości

wykorzystanego kredytu w CHF, wysokości odsetek w okresie karencji oraz

wysokości rat kapitałowo - odsetkowych w wyżej wymienionej walucie bank miał

informować kredytobiorców w terminie 7 dni od dnia całkowitego wykorzystania

kredytu na zasadach określonych w umowie. Kredyt został wypłacony w złotych

w trzech transzach, przy jednoczesnym przeliczeniu na CHF według kursu kupna

obowiązującego w banku. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona została

w CHF, a ich spłata następować miała w złotych po uprzednim przeliczeniu rat

i należnych odsetek według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą

kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty. Od 26 lutego 2008 r. do

14 października 2021 r. kredytobiorcy w wykonaniu umowy wpłacili na rzecz banku

184 159,82 zł.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy nie były indywidualnie

uzgodnione, gdyż swoboda kredytobiorców sprowadzała się do określenia sumy

potrzebnego im kredytu i jego przeznaczenia. Treść umowy została przygotowana

jednostronnie przez bank, co stwarza domniemanie, iż nie było indywidualnych

I CSK 3108/25

3

negocjacji. Umowa zawiera postanowienia wprowadzające mechanizm indeksacji

i wyznaczające kursy walut, które określają główne świadczenia stron, jednak te

postanowienia nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Instytucje

finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia

przez nich świadomych i rozważnych decyzji, tymczasem bank nie udowodnił, że

zrealizował ciążący na nim obowiązek informacyjny. Sąd Apelacyjny ocenił, że

postanowienia umowy odwołujące się w zakresie ustalania kursu waluty CHF do

wewnętrznych tabel kursów banku są niedozwolone. Usunięcie abuzywnych

postanowień z umowy skutkuje brakiem możliwości ustalenia kursu wymiany

i oprocentowania, a w konsekwencji brakiem możliwości wykonywania umowy

w obowiązującym dotychczas kształcie. Łącząca strony umowa, po wyeliminowaniu

z niej postanowień niedozwolonych, które określają główne świadczenia stron i są

elementami przedmiotowo istotnymi umowy kredytowej, nie może być w dalszym

ciągu wykonywana, zaś w polskim systemie prawnym nie ma przepisu, który

nadawałby się do uzupełnienia luki powstałej wskutek eliminacji abuzywnego

postanowienia wprowadzającego do umowy klauzulę indeksacyjną.

Kredytobiorcom przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków

pieniężnych, jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.)

niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie są dłużnikiem banku z tytułu zwrotu

nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. Bank wprawdzie podniósł zarzut potrącenia

jednak nie wykazał, by jego roszczenie przedstawione do potrącenia było

wymagalne.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c., w zakresie, w jakim odnoszą się one

do skutków uznania postanowień umownych za abuzywne i możliwości zastąpienia

takich postanowień przepisami dyspozytywnymi.

Skarżący wniósł również o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego tj., czy brak

możliwości oszacowania kwoty, którą strona umowy kredytu będzie świadczyć

w przyszłości stanowi per se o niejednoznaczności tego postanowienia umownego,

a w konsekwencji, czy postanowienie takie powinno podlegać badaniu pod kątem

abuzywności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 3108/25

4

Postanowienia umowy określające świadczenia główne podlegają ocenie na

podstawie art. 3851 § 1 k.c. tylko pod warunkiem, że nie zostały sformułowane w

sposób jednoznaczny. Utrwalona jest wykładnia, że wymaganie jednoznaczności

obejmuje także rezultat danego postanowienia. Konsument powinien znać

mechanizm kształtowania kursów przez bank, a umowa stron takiego mechanizmu

nie wskazywała.

Kurs walut obcych, ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4

pr.bank., wiąże klientów banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych w

okresie od ogłoszenia kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak to,

iż nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną ogłoszone,

a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za niedozwolone.

Skoro klauzula kursowa zawarta w umowie kredytu indeksowanego nie wiąże,

to do umowy tej stosuje się uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia

2024 r., III CZP 25/22, która do rangi zasady prawnej podniosła tezy:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w

pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

uznanie umowy stron za ważną w jakimkolwiek zakresie i czynią bezprzedmiotową

ocenę zasadności zarzutów skargi zmierzających do podważenia tezy o nieważności

umowy kredytu w całości. Sąd Najwyższy zobowiązany jest do uznania tezy

zaskarżonego wyroku o nieważności umowy za odpowiadającą prawu, gdyż do

nieważności umowy kredytu indeksowanego w świetle uchwały z 25 kwietnia 2024 r.

wystarcza abuzywność klauzuli przeliczeniowej.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

I CSK 3108/25

5

(G.G.)

[SOP]