Sąd Najwyższy nie przyjął skargi spółki w sporze z KOWR o dzierżawę, koszty 5400 zł

Wyrokiem z 8 września 2021 r., Sąd Okręgowy w Warszawie wydanym w

sprawie z powództwa P. sp. z o.o. z siedzibą w R. przeciwko Krajowemu Ośrodkowi

Wsparcia Rolnictwa z siedzibą w Warszawie (dalej KOWR) oddalił powództwo

główne o nakazanie pozwanemu złożenia oświadczenia woli w przedmiocie

przedłużenia bliżej opisanej umowy dzierżawy gruntów skarbowych oraz

I CSK 3173/24

2

powództwo ewentualne o ustalenie istnienia stosunku prawnego dzierżawy bliżej

opisanych gruntów skarbowych.

Apelacja powoda została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w

Warszawie z 22 września 2023 r.

Powód wniósł skargę kasacyjną, opierając wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania na przyczynach kasacyjnych objętych art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

We wniosku o przyjęcie skargi powód podniósł, że w sprawie wystąpiły

istotne zagadnienia prawne dotyczące tego, czy na podstawie art. 39 ust. 2 pkt 1)

ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi

Skarbu Państwa (jedn. tekst Dz U. z 2022 r., poz. 514, ze zm., dalej: „u.g.n.r.S.P.”)

dotychczasowym dzierżawcom przysługuje skuteczne względem KOWR roszczenie

o przedłużenie umowy dzierżawy, jeżeli złożyli oni KOWR, najpóźniej na trzy

miesiące przed zakończeniem dzierżawy, oświadczenie o zamiarze dalszego

dzierżawienia nieruchomości na nowych warunkach uzgodnionych z KOWR tj. czy

w sytuacji, gdy KOWR bez jakiegokolwiek uzasadnienia odmawia przedłużenia

umowy dzierżawy takim dzierżawcom, mogą oni skutecznie wystąpić przeciwko

I CSK 3173/24

3

KOWR do sądu powszechnego z żądaniem nakazania mu złożenia oświadczenia

woli o przedłużeniu umowy dzierżawy na zasadach art. 64 k.c. w zw. z art. 1047

k.p.c.. W przypadku udzielenia odpowiedzi negatywnej na pytanie wskazane w pkt

a) powyżej, czy w odniesieniu do dotychczasowych dzierżawców, którzy na

podstawie art. 4 ustawy z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu

nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw

(Dz. U. nr 233 poz. 1382, dalej: „ust. zmien. z 2011 r.”) wyrazili zgodę na zawarcie

aneksu wyłączającego z przedmiotu umowy dzierżawy 30% powierzchni użytków

rolnych, przepis art. 39 ust. 2 pkt 1) u.g.n.r.S.P. w zw. z art. 4 ust. 11 ust. zmien.z

2011 r. przysługuje skuteczne względem KOWR roszczenie o przedłużenie umowy

dzierżawy, jeżeli złożyli oni KOWR, najpóźniej na trzy miesiące przed

zakończeniem dzierżawy, oświadczenie o zamiarze dalszego dzierżawienia

nieruchomości na nowych warunkach uzgodnionych z KOWR tj. czy w sytuacji,

gdy KOWR odmawia przedłużenia umowy dzierżawy takim dzierżawcom, mogą oni

skutecznie wystąpić przeciwko KOWR do sądu powszechnego z żądaniem

nakazania mu złożenia oświadczenia woli o przedłużeniu umowy dzierżawy na

zasadach art. 64 k.c. w zw. z art. 1047 k.p.c.

Kolejne zagadnienia prawne dotyczą kwestii, czy obowiązek przedstawienia

przez KOWR „stanowiska odnośnie warunków dalszego dzierżawienia

nieruchomości”, o którym mowa w art. 39 ust. 4a u.g.n.r.S.P należy rozumieć jako

obowiązek zajęcia przez KOWR merytorycznego stanowiska odnośnie do

zaproponowanych przez dotychczasowego dzierżawcę warunków kontynuowania

stosunku dzierżawy, względnie jako obowiązek podjęcia negocjacji z

dotychczasowym dzierżawcą, celem ustalenia nowych warunków dalszej dzierżawy

nieruchomości. Czy za takie „stanowisko odnośnie do warunków dalszego

dzierżawienia nieruchomości” może być uznane oświadczenie o niewyrażeniu

zgody na przedłużenie umowy dzierżawy, które w żadnym zakresie nie odnosi się

do zaproponowanych przez dzierżawcę nowych warunków dzierżawy. Dalsze

zagadnienie dotyczy tego, czy w przypadku uznania, że za „stanowisko odnośnie

warunków dalszego dzierżawienia nieruchomości”, o którym mowa w art. 39 ust. 4a

u.g.n.r.S.P może być uznane także oświadczenie o niewyrażeniu zgody na

przedłużenie umowy dzierżawy, czy decyzja KOWR w sprawie przedłużenia umowy

I CSK 3173/24

4

dzierżawy dotychczasowemu dzierżawcy, który w oparciu o art. 39 ust. 2 pkt 1

u.g.n.r.S.P złożył w terminie oświadczenie o zamiarze dalszego dzierżawienia

nieruchomości, jest decyzją w pełni dowolną czy jednak KOWR związany jest

pewnymi wytycznymi, które musi brać pod uwagę przy podejmowaniu decyzji w tym

zakresie. Czy brak uwzględnienia tych wytycznych przez KOWR przy

podejmowaniu decyzji o przedłużeniu umowy dzierżawy dotychczasowemu

dzierżawcy skutkować winien uznaniem, że oświadczenie KOWR o odmowie

przedłużenia umowy dzierżawy w istocie nie zawiera „stanowiska odnośnie

warunków dalszego dzierżawienia nieruchomości”, o którym mowa w art. 39 ust. 4a

Ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi. W przypadku uznania, że za

„stanowisko odnośnie warunków dalszego dzierżawienia nieruchomości”, o którym

mowa w art. 39 ust. 4a u.g.n.r.S.P może być uznane także oświadczenie o

niewyrażeniu zgody na przedłużenie umowy dzierżawy, czy odmowa przez KOWR

przedłużenia umowy dzierżawy dotychczasowemu dzierżawcy, który w oparciu o

art. 39 ust. 2 pkt 1 u.g.n.r.S.P złożył w terminie oświadczenie o zamiarze dalszego

dzierżawienia nieruchomości, może zostać uznana za nadużycie prawa

podmiotowego przez KOWR w rozumieniu art. 5 k.c. w sytuacji, w której decyzja

KOWR w tym przedmiocie nie została poprzedzona żadnymi analizami dotyczącymi

sytuacji dzierżawcy i dzierżawionych gruntów czy też zapotrzebowania na

dzierżawione grunty wśród rolników indywidualnych i faktycznych możliwości

przejęcia przez nich danego gospodarstwa, a zatem podjęta została bez

rozpoznania indywidualnych skutków związanych z brakiem przedłużenia umowy i

odebraniem gruntów konkretnemu dzierżawcy, a nadto nie została w żaden sposób

uzasadniona i wyjaśniona temu dzierżawcy.We wniosku powód wskazał także, że

w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości, tj. art. 39 ust. 2 pkt 1 u.g.n.r.S.P oraz art. 39 ust. 2 pkt 1 u.g.n.r.S.P w

zw. z art. 4 ust. 11 ust. zmien.z 2011.

W nawiązaniu do wskazanych we wniosku przyczyn kasacyjnych należy

przypomnieć, że istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. jest problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego

abstrakcyjnego zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd

Najwyższy przy okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju

I CSK 3173/24

5

orzecznictwa i nauki prawa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej,

jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12. oraz z 2 grudnia 2014 r.,

II CSK 376/14). Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3899 §

1 pkt 2 k.p.c. nakłada na skarżących obowiązek wskazania przepisów prawa,

których wykładnia budzi poważne wątpliwości lub wywołuje rozbieżności w

orzecznictwie, szczegółowego opisania, na czym polegają powzięte przez

skarżącego wątpliwości, wykazania, że mają one poważny charakter, przez co ich

wykładnia przez Sąd Najwyższy jest niezbędna do rozstrzygnięcia skargi

kasacyjnej, a także przedstawienia orzeczeń sądów, w których dokonano różnej

interpretacji przepisów, prowadzących do odmiennych rozstrzygnięć w zbliżonych

lub tożsamych stanach faktycznych (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8

lipca 2008 r., I CSK 11/08 oraz z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08).

Przedstawione przez powoda problemy prawne nie mają cech nowości,

albowiem zostały już rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu Najwyższego w którym

wyrażono pogląd, że dzierżawca nieruchomości rolnych Skarbu Państwa - w

przypadku złożenia oświadczenia o zamiarze dalszego dzierżawienia

nieruchomości na nowych warunkach - nie nabywa na podstawie art. 39 ust. 2 pkt 1

u.g.n.r.S.P roszczenia przeciwko KOWR o przedłużenie umowy dzierżawy na

nowych warunkach. Przepis ten przewiduje jedynie możliwość przedłużenia terminu

dzierżawy z pominięciem trybu przetargowego. Nie wynika z niego natomiast, aby

KOWR miał obowiązek przedstawienia dotychczasowemu dzierżawcy oferty

przedłużenia umowy. Wykluczona jest zatem taka wykładnia art. 39 ust. 2 pkt 1

przytoczonej wyżej ustawy, że Skarb Państwa jest zobowiązany - po upływie

terminu, na jaki była zawarta umowa dzierżawy - w przypadku wystąpienia przez

dotychczasowego dzierżawcę z wnioskiem o przedłużenie dzierżawy - zawrzeć

umowę dzierżawy z dotychczasowym dzierżawcą na dalszy okres (zob. wyrok

Sądu Najwyższego z 24 marca 2010 r., V CSK 289/09, postanowienia Sądu

Najwyższego z 22 kwietnia 2024 r., I CSK 6921/22 i z 14 grudnia 2020 r., I CSK

448/20). Nie zachodzą zatem przywołane we wniosku przyczyny kasacyjne, co

prowadzilo do odmowy przejęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i obciążenia

skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c.,

I CSK 3173/24

6

art. 99 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w zw. art. 39821 k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z

§ 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w

sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265, z późn.

zm.).

Agnieszka Piotrowska

(A.D.)

[a.ł]