Otępienie spadkodawcy B.S. w sporze o spadek. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od postanowienia Sądu Okręgowego

w Opolu z 26 kwietnia 2024 r. wnioskodawca P.S. wniósł o przyjęcie skargi do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Zdaniem skarżącego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

ponieważ opinia biegłej stanowiąca podstawę orzekania sądów obu instancji jest

I CSK 3275/24

2

opinią lakoniczną, wewnętrznie sprzeczną i nie koresponduje z innym dowodami

w sprawie a zwłaszcza z zeznaniami świadków.

Podniósł, że biegła wskazała, że postęp procesu otępiennego

u spadkodawcy był zaawansowany na poziomie otępienia umiarkowanego co nie

wpływało w sposób przesądzający na zdolność do czynności prawnych, natomiast

we wnioskach końcowych biegła przesądziła, że spadkodawca był w stanie

wyłączającym świadome podejmowanie decyzji w dniu 21 września 2018 r.

Wskazywał, że ze względu na nieustosunkowanie się przez biegłą

do zarzutów stawianych opinii wnioskodawca na etapie postępowania w pierwszej

instancji wnosił o dodatkową opinię innego biegłego. Sąd Rejonowy wniosek ten

oddalił, Sąd Okręgowy nie uwzględnił zarzutów pełnomocnika wnioskodawcy

w przedmiocie oddalenia wniosku o opinie innego biegłego i uznał przeprowadzoną

opinię za wystarczającą.

Uczestnik w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej

do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez

prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek

o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły

stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej

do rozpoznania.

W tym kontekście podnieść trzeba, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest odrębnie konstrukcyjnie i funkcjonalnie

I CSK 3275/24

3

częścią skargi (art. 3984 § 2 k.p.c.) i nie jest rzeczą Sądu Najwyższego

poszukiwanie w innych częściach wniesionego środka prawnego argumentów

na uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń (zob. postanowienia SN:

z 22 kwietnia 2015 r., IV CSK 613/14, i z 11 maja 2001 r., III CZ 36/01, OSNC

2002, nr 2, poz. 22).

Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista

zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane

w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała

miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne,

że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione

we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście

uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym

tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy

czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone

uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut

oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN:

z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca

2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r.,

I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK

1673/23).

Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje

jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym

sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które

polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie

obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu

w ustalonym stanie faktycznym.

I CSK 3275/24

4

Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym

w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej

do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu,

lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia,

które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK

5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).

Nie budzi również wątpliwości, że okoliczności uzasadniające przyjęcie

skargi do rozpoznania skarżący winien wykazać we wniosku bez odwoływania się

do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie

tak zwanego „przedsądu” (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 stycznia 2022 r.,

I CSK 947/22; z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, i z 10 sierpnia 2023 r., I CSK

5584/22).

Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie,

twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce

i zaskarżeniu. Ponadto uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania jest wadliwe nie zawiera bowiem – co jest niezbędne – wskazania

przepisów prawa, których naruszenie mogłoby wskazywać na oczywistą zasadność

skargi wnioskodawcy.

Bez znaczenia jest przy tym, że skarżący w ramach podstaw wniesionego

środka prawnego zarzucił naruszenie określonych regulacji prawa procesowego

i materialnego. Jak zostało to już podniesione nie jest rzeczą Sądu Najwyższego

poszukiwanie w innych częściach skargi kasacyjnej argumentów na uzasadnienie

przyjęcia jej do rozpoznania.

Argumentacja skarżącego zmierza w istocie do podważenia ustaleń

faktycznych poczynionych w sprawie dotyczących stanu zdrowia spadkodawcy

w chwili testowania, co miało decydujące znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Zgodnie natomiast z art. 39813 § 2 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym nie jest

dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest

związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia. Z unormowaniem tym koresponduje art. 3983 § 3 k.p.c., stosownie

I CSK 3275/24

5

do którego podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia

faktów lub oceny dowodów. W konsekwencji, uzasadnienie wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania powinno zawierać taką argumentację, która

wspierałaby tezę o rażącym naruszeniu prawa - co umożliwiałoby uznanie skargi

za oczywiście uzasadnioną, ale w ustalonym przez sąd drugiej instancji stanie

faktycznym.

Jak zostało to już wyjaśnione ograniczenia kognicji Sądu Najwyższego

sprawiają, że o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania (podobnie jak o uznaniu

jej zasadności) nie mogą przesądzać zarzuty, których istota - niezależnie od ujęcia

jako zarzutu naruszenia prawa procesowego lub materialnego - sprowadza się

do kwestionowania czy też polemizowania z ustaleniami faktycznymi będącymi

podstawą dla wydania przez sąd drugiej instancji zaskarżonego orzeczenia

(zob. postanowienie SN z 26 września 2023 r., I CSK 4541/22).

Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że o liczbie

biegłych powołanych do przygotowania opinii, a także o potrzebie zasięgnięcia

opinii innego (kolejnego) biegłego rozstrzyga sąd. Co do zasady zatem, jeżeli

opinia biegłego nie jest wystarczająca do przekonania sądu o prawdziwości

twierdzenia o faktach, sąd rozstrzyga zgodnie z regułami rozkładu ciężaru dowodu

(art. 6 k.c.), sama zaś okoliczność, że opinia jest niekorzystna dla strony, nie jest

podstawą powołania kolejnego biegłego (zob. postanowienie SN z 6 grudnia

2024 r., I CSK 1945/23).

Brak akceptacji wydanej przez biegłego opinii przez stronę nie uzasadnia

wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego, jeżeli przeprowadzona

już opinia nie budzi zastrzeżeń sądu i nie ma merytorycznych podstaw do jej

podważenia (zob. np. wyroki SN: z 6 września 2024 r., II CSKP 1749/22, i z 9 lipca

2025 r., II CSKP 470/23).

Kontrola Sądu Najwyższego w powyższym przedmiocie byłaby możliwa

jedynie wyjątkowo w razie naruszenia zasad legalności przeprowadzania dowodów,

co miałoby miejsce np., gdyby przy ocenie kwestii wymagających wiadomości

specjalnych w miejsce opinii biegłego sąd wprowadził własną ocenę, albo też,

gdyby sąd posłużył się innymi niż opinia biegłego środkami dowodowymi

I CSK 3275/24

6

dla wykazania takich kwestii (zob. np. wyrok SN z 13 maja 2021 r., V CSKP 101/21,

i cytowane tam orzecznictwo). W badanej sprawie taka sytuacja nie miała jednak

miejsca.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.,

Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 3

zw. z art. 99 i 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c.

przy uwzględnieniu § 6 pkt 2 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat

za czynności radców prawnych.

Maciej Kowalski

(a.z.)

[SOP]