Działka w W. sprzedana w ramach obrony wierzytelności. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

Wyrokiem z 24 sierpnia 2022 r. Sąd Okręgowy Warszawa – Praga

w Warszawie uznał za bezskuteczną w stosunku do powoda syndyka masy

upadłości C.K. umowę sprzedaży nieruchomości gruntowej położonej w W. – […]

I CSK 3299/24

2

przy ulicy […], stanowiącej działkę ewidencyjną numer […] z obrębu […] o

powierzchni […] m2, objętej księgą wieczystą numer […], zawartą w dniu 6 czerwca

2016 r. przed notariuszem J.J. w W. za repertorium A Nr […] pomiędzy […] spółką

z ograniczoną odpowiedzialnością w W. ( dalej: S.”) a „A.” spółką z ograniczoną

odpowiedzialnością w W. (dalej: „A.”) celem ochrony wierzytelności syndyka masy

upadłości C.K. względem P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. (dalej:

„S.”) opiewających na kwotę 159 646,19 zł wynikających z orzeczeń wydanych

przez Sąd Rejonowy w Gryficach w sprawach o sygnaturach akt szczegółowo

opisanych w sentencji i orzekł o kosztach procesu.

Wyrokiem z 7 września 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił

apelację pozwanej A. […] i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwaną.

Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na

przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Jej zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne wymagające

odpowiedzi na pytanie: „Czy wierzyciel podejmujący próbę określenia

bezskuteczności czynności prawnej na podstawie art. 527 k.c., dla wykazania

przesłanki niewypłacalności dłużnika ma obowiązek podjęcia się prób egzekucji

należności względem wszystkich kolejno podmiotów w ramach, jak w tym

przypadku, szeregu czynności prawnych gdzie przedmiotem był składnik

majątkowy dłużnika pierwotnego, czy też ma obowiązek wykazania jedynie

bezskuteczności egzekucji (niewypłacalności) względem dłużnika pierwotnego jak

ma to miejsce w niniejszej sprawie – S. sp. z o.o.? ”.

W ocenie skarżącej dłużnik pierwotny (S.) istotnie stał się niewypłacalny, co

jest okolicznością bezsporną, natomiast powód nie wykazał, aby podmiot będący

bezpośrednio stroną kwestionowanej pozwem czynności prawnej (S.) także był

niewypłacalny.

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do

rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 3299/24

3

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie

przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek

przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami

prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono

rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie

nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych

spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Nie może mieć charakteru

kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do

kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego

orzeczenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC

2002, nr 12, poz. 151).

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia tych wymogów.

Zagadnienie dotyczące wykładni art. 527 k.c. nie zostało dostatecznie

umotywowane. We wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, nie przeprowadzono

analizy orzecznictwa i poglądów doktryny. Argumentacja skarżącej jest ogólnikowa,

I CSK 3299/24

4

jednostronna i ogranicza się do przedstawienia własnego poglądu w opozycji do

stanowiska prawnego Sądu drugiej instancji. Nie wykazuje zatem, że w sprawie

ujawniło się zagadnienie wykładnicze o problemowym czy precedensowym

charakterze, którego wyjaśnienie wymagałoby zaangażowania Sądu Najwyższego

i sprzyjało rozwojowi prawa. Silnie kazuistyczny sposób jego ujęcia wskazuje, że

jest ono osadzone w okolicznościach konkretnej sprawy i jest pytaniem w tej

właśnie sprawie, sprowadzając się do kwestionowania prawidłowości stosowania

przez Sąd Apelacyjny prawa materialnego przytoczonego w podstawach skargi.

Niezależnie od powyższego problem na który wskazuje skarżąca jest

sprzeczny z istotą skargi pauliańskiej, w której osoba trzecia, która uzyskała

korzyść majątkową kosztem wierzyciela nie jest dłużnikiem osobistym wierzyciela,

której niewypłacalność miałby obowiązek wykazywać, a jedynie podmiotem

dokonującym z dłużnikiem czynności prawnej, co do której wierzyciel domaga się

jej uznania za bezskuteczną względem niego. Rezultatem uwzględnienia skargi

pauliańskiej jest zatem możliwość dochodzenia przez wierzyciela zaspokojenia

z przedmiotów majątkowych, które wskutek uznania czynności za bezskuteczną

wyszły z majątku dłużnika albo do niego nie weszły z pierwszeństwem przed

wierzycielami osoby trzeciej (art. 532 k.c.).

Przesłanką uwzględnienia skargi pauliańskiej z oczywistych względów nie

jest zatem – jak, wydaje się zakładać skarżąca - niewypłacalność osoby trzeciej.

Dotyczy to także sytuacji, gdy osoba trzecia rozporządziła uzyskaną od dłużnika

korzyścią. W takiej sytuacji z art. 531 § 2 k.c. wprost wynika, że wierzyciel może

wystąpić ze skargą pauliańską bezpośrednio przeciwko osobie, na której rzecz

rozporządzenie nastąpiło i zaskarżyć czynność prawną w której uczestniczyła,

jeżeli osoba ta wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności

dłużnika za bezskuteczną albo jeżeli rozporządzenie było nieodpłatne (art. 531 § 2

k.c.). Pojęcie osoby, na rzecz której rozporządzenie nastąpiło, obejmuje nie tylko

podmiot, który bezpośrednio otrzymał korzyść od osoby trzeciej, ale także następne

podmioty, do których korzyść trafiła w drodze kolejnych rozporządzeń, jeżeli

transakcje te zostały dokonane w okolicznościach wskazanych w art. 531 § 2 k.c.

( zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 24 września 2015 r., V CSK 667/14, OSNC

I CSK 3299/24

5

2016, nr 7-8, poz. 94; z 5 lutego 2015 r., V CSK 246/14, niepubl.; i z 12 kwietnia

2012 r., II CSK 448/11, OSNC-ZD 2013, nr D, poz. 69).

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które

w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1 i 3 oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c.

i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023,

poz. 1964, ze zm.).

Monika Koba

[A.T.]

[a.ł]