Zasiedzenie nieruchomości i ustalenia o analfabetyzmie rodziców. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

1. Postanowieniem z 1 sierpnia 2025 r., Sąd Okręgowy we Wrocławiu, w

sprawie z wniosku D. F. przy udziale „W.” spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

w W., o stwierdzenie nabycia prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie,

na skutek apelacji wnioskodawczyni, od postanowienia Sądu Rejonowego w

Oleśnicy z 10 stycznia 2025 r., oddalił apelację (pkt I) oraz orzekł o kosztach

postępowania (pkt II).

2. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiodła

wnioskodawczyni, zaskarżając postanowienie w całości.

3. Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub

oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

I CSK 3349/25

3

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na

skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że

skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,

będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do

czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą

być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się

instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,

nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy

wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania,

w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom

sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

6. Skarga kasacyjna nie zawiera argumentów dostatecznych dla uznania, że

skarżący skutecznie wykazał, iż w sprawie zachodzi powołana przesłanka z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

7. Złożenie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

przesłance oczywistej jej zasadności oznacza, zgodnie z poglądem utrwalonym w

judykaturze, że skarżący musi przedstawić dokładny wywód, na czym – jego

zdaniem – polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie z przytoczeniem

przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację wskazującą na

to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej, w trybie z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało

wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8

października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo). Skarżący,

przedstawiając – jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej

„oczywiste naruszenie prawa” – powinien zatem wykazać kwalifikowany charakter

I CSK 3349/25

4

tego naruszenia (zob. postanowienia SN: z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP

2004, nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49;

z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20).

8. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżąca wskazała, że: „Za zaskakujące należy uznać stwierdzenia Sądu

Okręgowego, który stara się zatem w pisemnym uzasadnieniu przekonywać, że

dokumenty sporządzone przez rodziców mojej Klientki (A. F. i K. C.), na których

poczynił kluczowe ustalenia dla sprawy - dotyczące zależnego charakteru

posiadania nieruchomości i dobrej wiary, zostały sporządzone przez osoby nie

umiejące czytać i pisać.” Właśnie w zakresie ustalonego faktu („…Sąd Okręgowy

bezsprzecznie ustalił, że zarówno A. F. jak K. C. byli dotknięci analfabetyzmem…”)

skarżąca koncentruje swój wywód i poświęca całość uzasadnienia wniosku o

przyjęcie skargi na rozważania w tym względzie.

Oceniając treść uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, należy wskazać, że skarżąca nie przedstawiła dokładnego wywodu w

zakresie oczywistej zasadności skargi w analizowanej sprawie. Nawet przykładowo

nie przytoczyła przepisów, których naruszenie ją spowodowało. W uzasadnieniu

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie zawarto argumentacji -

związanej z przepisami prawnymi - wskazującej na to, dlaczego opisane

naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia.

Sąd Najwyższy nie mógł, w innych częściach skargi kasacyjnej, doszukiwać

się argumentów uzasadniających twierdzenia skarżącej. W orzecznictwie SN

wskazuje się, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie

podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast podstawy kasacyjne i ich

uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej

merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być przez skarżącego

wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z

art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia, ponieważ mimo że argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy

w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające

przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich

I CSK 3349/25

5

uzasadnienia (zob. postanowienia SN z 22 maja 2024 r., I CSK 786/24). Uznaje

się, że nie ma możliwości pośredniego wyartykułowania wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania z innych wniosków formalnych. W konsekwencji tego nie

można w treści uzasadnienia skargi kasacyjnej doszukiwać się fragmentów

mogących wskazywać na uzasadnienie podstaw przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 k.p.c.

Ponadto skarżąca polemizując z ustaleniami Sądów meriti, w rzeczywistości

neguje ustalenia faktyczne poczynione na etapie postępowania rozpoznawczego.

Tymczasem, pod pretekstem kwalifikowanego naruszenia prawa materialnego nie

można zmierzać do podważenia dokonanej w sprawie oceny dowodów (zob. np.

postanowienie SN z 9 sierpnia 2018 r., II PK 213/17). Wskazać trzeba, że zarzut

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., w aktualnym stanie prawnym, nie może stanowić

skutecznej podstawy kasacyjnej. Jednak przedmiotowa skarga kasacyjna w

znacznej mierze dotyczyła właśnie tego przepisu (choć nie został on bezpośrednio

wskazany w skardze kasacyjnej). Zgodnie bowiem z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą

skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny

dowodów. Sąd Najwyższy jest bowiem związany ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 in fine k.p.c.).

Zatem tak skonstruowany wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, nie może być uznany za prawidłowy, co powoduje, że skarga, w

ramach przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie mogła zostać przyjęta

do rozpoznania.

9. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

10. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.).

11. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 520 § 2

k.p.c. w związku z § 5 pkt 1, § 2 pkt 6 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych.

I CSK 3349/25

6

[ał]

Piotr Telusiewicz