Zawezwanie do próby ugodowej a przedawnienie. SN nie przyjął skargi pozwanej spółki

I CSK 336/25

2

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Szczecinie z 23 maja 2024 r. pozwany wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania

na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c.

Skarżący podniósł, że w sytuacji gdy pozwany podnosi zarzut przedawnienia

roszczenia, a powód twierdzi, że przerwał bieg przedawnienia roszczeń

zawezwaniem do próby ugodowej bezpośrednio zmierzającym w celu dochodzenia

roszczenia, to zawezwanie to powinno dotyczyć tego samego żądania.

Jak natomiast wskazał Sąd Apelacyjny w niniejszej sprawie, żądanie sformułowane

przez powoda w chwili zamknięcia rozprawy było pod każdym względem żądaniem

odmiennym niż to sformułowane w pozwie, a tym bardziej to sformułowane

w zawezwaniu do próby ugodowej (to żądanie różniło się nawet co do wysokości).

Wobec powyższego i w świetle dotychczasowego orzecznictwa wymaga

wyjaśnienia czy tak odmienne żądanie objęte wnioskiem o zawezwanie do próby

ugodowej (tak pod względem faktycznym, prawnym, podstawy prawnej, wysokości

roszczenia i wniosku o jego zasądzenie w sytuacji gdy powodowie w chwili jego

składania byli wspólnikami spółki cywilnej), który ponadto nie został w całości

złożony jako dowód w sprawie, może być uznane za zmierzające bezpośrednio

w celu dochodzenia roszczenia, a w konsekwencji za przerywające bieg

przedawnienia tego roszczenia, zwłaszcza w kontekście początkowego przebiegu

niniejszego postępowania?

Zdaniem pozwanego istnieje także konieczność dokonania wykładni art. 5

k.c., ponieważ jego stosowanie, pomimo wielokrotnych wypowiedzi Sądu

Najwyższego, w dalszym ciągu wywołuje poważne wątpliwości, co potwierdza

zaskarżony wyrok. Koniecznym zdaje się wskazanie czy zarzucenie stronie

nadużycia prawa podmiotowego w zakresie art. 676 k.c. wymaga konkretyzacji

zarówno tego prawa, jak i wskazania poszczególnych norm społecznych,

moralnych, obyczajowych, do których naruszenia doszłoby przez skorzystanie

z tegoż prawa, zwłaszcza w okolicznościach niniejszej sprawy.

Wskazał ponadto, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

co potwierdzają podniesione zarzuty (celem uniknięcia zbędnych powtórzeń uczynił

I CSK 336/25

3

je integralną częścią wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania) względem wyroku

Sądu Apelacyjnego w Szczecinie. Sąd Apelacyjny bowiem w sposób nieuprawniony

stwierdził, że złożony przez powodów wniosek o zawezwanie do próby ugodowej

z 10 lipca 2012 r. został złożony bezpośrednio w celu dochodzenia tego samego

roszczenia, którego uwzględnienia powodowie domagali się w przedmiotowym

postępowaniu, a w konsekwencji doprowadził do przerwania biegu przedawnienia

tego roszczenia, a Sąd Apelacyjny do niesłusznego jego uwzględnienia pomimo

podniesienia przez pozwanego zarzutu przedawnienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie

przez prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek

o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły

stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej

do rozpoznania.

W tym kontekście zauważyć trzeba, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest odrębną konstrukcyjnie i funkcjonalnie

częścią skargi (art. 3984 § 2 k.p.c.) i nie jest rzeczą Sądu Najwyższego

poszukiwanie w innych częściach wniesionego środka prawnego argumentów

na uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń (zob. postanowienia SN:

z 22 kwietnia 2015 r., IV CSK 613/14 oraz z 30 maja 2001 r., III CZ 36/01, OSNC

2002, nr 2, poz. 22).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do ujęcia wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania podnieść należy, że zarówno w doktrynie,

jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że jeżeli jako okoliczność

uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3984 § 2 w zw.

I CSK 336/25

4

art. 3989 § 1 k.p.c.) wskazuje się istotne zagadnienie prawne, a więc zagadnienie

poważne, wymagające pogłębionej analizy prawnej i wcześniej nierozstrzygane,

to skarga taka nie może być jednocześnie oczywiście uzasadniona, a więc

uzasadniona prima facie, bez podejmowania jakichkolwiek szczegółowych analiz

i dociekań. To samo dotyczy zbiegu przesłanek w postaci oczywistej zasadności

skargi oraz potrzeby wykładni przepisów prawa (zob. orzeczenia SN: z 26 kwietnia

2018 r., IV CSK 577/17, i z 17 lipca 2019 r., III CSK 148/19).

W konsekwencji konstrukcja przedmiotowego wniosku skarżącego nie może

być uznana za prawidłową.

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje

się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które

cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi

prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22;

z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23).

Powołanie się na przyczynę kasacyjną wymienioną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on znaczenie

dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter. Zagadnienie prawne powinno przy

tym zostać oparte na konkretnych, powołanych we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania przepisach prawa, które jednocześnie pozostają

w związku z podstawami wniesionego środka prawnego. Zagadnienie takie musi

zostać ujęte w sposób abstrakcyjny - tak, aby jego rozstrzygnięcie mogło

uzyskać ogólniejsze znaczenie, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą.

Konieczne jest także powołanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych

ocen przedstawionego problemu i zaprezentowanie możliwych kierunków

interpretacyjnych (zob. np. postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07;

z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 16 grudnia 2021 r., V CSK 289/21;

z 23 grudnia 2022 r., I CSK 3245/22; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1253/23;

z 4 września 2023 r., I CSK 1862/23; z 31 stycznia 2024 r., I CSK 2718/23).

Analiza przedstawionego przez skarżącego problemu nie pozwala na

przyjęcie, że podnoszona kwestia stanowi istotne zagadnienie prawne

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Nie ma ono bowiem charakteru

I CSK 336/25

5

uniwersalnego, o czym przekonuje jego szczegółowość i silne powiązanie

z konkretnym stanem faktycznym (odniesienie do stron postępowania). Oznacza to,

że wskazane zagadnienie ma charakter kazuistyczny – co jak zostało wyjaśnione

jest niedopuszczalne, a jego znaczenie nie wykracza poza rozpoznawaną sprawę.

W istocie skarżący nie dąży do rozstrzygnięcia uniwersalnego problemu prawnego,

ale weryfikacji trafności rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji (zob. postanowienie

SN z 25 października 2023 r., I CSK 3247/23).

Zauważyć należy, że zaprezentowane uzasadnienie sprowadza się

do przedstawienia wątpliwości pozwanego, co do stanowiska Sądu Apelacyjnego,

który przyjął, że w sprawie doszło do przerwania biegu przedawnienia, nie zawiera

natomiast stosownego wywodu, z wykorzystaniem doktryny i orzecznictwa,

wskazującego na znaczenie odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne

dla rozwoju prawa (zob. postanowienie SN z 4 marca 2024 r., I CSK 6760/22).

Skarżący nie zaprezentował wymaganej argumentacji jurydycznej

potwierdzającej, że zagadnienie to ma charakter rzeczywisty w tym znaczeniu, że

istnieją co najmniej dwie równorzędne możliwości jego rozstrzygnięcia. Innymi

słowy, nie przytoczył – co jest niezbędne - poglądów orzecznictwa i doktryny, które

wskazywałyby na istnienie rozbieżnych interpretacje przywołanej regulacji i racje

jurydyczne stojące za nimi (zob. postanowienie SN z 18 grudnia 2025 r., I CSK

3743/24).

Ponadto sformułowane przez skarżącego zagadnienie prawne nie jest

zagadnieniem nowym. W stanie prawnym obowiązującym przed wejściem w życie

ustawy z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy –

Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw w orzecznictwie

Sądu Najwyższego dominujący był pogląd zgodnie z którym, wniosek

o zawezwanie do próby ugodowej – w swych granicach podmiotowych

i przedmiotowych – stanowi czynność wymienioną w art. 123 § 1 pkt 1 k.c.

tj. czynność zmierzającą bezpośrednio do dochodzenia roszczenia, jedynie

w swych granicach podmiotowych i przedmiotowych (zob. wyroki SN: z 3 czerwca

1964 r., II CR 675/63, OSNCP 1965, nr 2, poz. 34, z 25 listopada 2009 r., II CSK

259/09, z 20 lipca 2017 r., I CSK 716/16, z 14 grudnia 2017 r., V CSK 154/17,

I CSK 336/25

6

postanowienia SN z 17 czerwca 2014 r., V CSK 586/13, oraz z 10 kwietnia 2018 r.,

II CSK 694/17).

Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności

w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,

które należy przytoczyć (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 marca 2007 r., II CSK

84/07; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 31 października 2023, I CSK

2890/23; z 30 listopada 2023 r., I CSK 5560/22, i z 21 grudnia 2023 r., I CSK

3439/23). Konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie

argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także

przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (zob. np. postanowienia SN:

z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 9 listopada 2023 r., I CSK 6588/22).

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 września 2023 r., I CSK

5136/22, potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony

przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia,

może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie

wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne

stanowiska. W konsekwencji przyjąć należy, że nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie

prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd

we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające

zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015 r.,

I CSK 691/14; z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22).

Wywody skarżącego nie czynią zadość wskazanym wymaganiom. Pozwany

powołał kilka przypadkowo wybranych orzeczeń Sądu Najwyższego, ale

z uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie wynika, że zapadły

one na tle identycznych lub podobnych stanów faktycznych oraz na czym polega

różnica w stanowiskach Sądu Najwyższego przyjętych w przywołanych judykatach.

I CSK 336/25

7

Ponadto skarżący nie wskazał argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen

prawnych, a także nie przedstawił własnej propozycji interpretacyjnej.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już przy tym, że w świetle

dominującej obecnie tzw. sytuacjonistycznej koncepcji zasad współżycia

społecznego do skutecznego powołania się na sprzeczność z tymi zasadami

czynności prawnej (art. 58 § 2 k.c.) lub wykonania prawa podmiotowego (art. 5 k.c.)

nie jest konieczne skonkretyzowanie naruszonej zasady (normy) współżycia.

Istotne pozostaje natomiast zbadanie całokształtu okoliczności sprawy

i przedstawienie, w odniesieniu do tych okoliczności, argumentów świadczących

o naruszeniu przyjętych w społeczeństwie reguł właściwego postępowania,

wiązanych z ogólnie ujmowanymi zasadami słuszności, uczciwości, dobrymi

obyczajami lub z zasadami dobrej wiary w rozumieniu obiektywnym (zob. np.

wyroki SN: z 10 czerwca 2021 r., IV CSKP 81/21, i z 26 stycznia 2023 r., II CSKP

817/22).

Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista

zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane

w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała

miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne,

że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście

uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego.

Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie,

twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce

i zaskarżeniu.

Uzasadnienie przesłanki przedsądu z art. 398 § 1 pkt 4 k.p.c. sprowadza się

wyłącznie do polemiki ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego, który przyjął,

że złożony przez powodów wniosek o zawezwanie do próby ugodowej z 10 lipca

2012 r. został złożony bezpośrednio w celu dochodzenia tego samego roszczenia.

Nie wskazuje natomiast w sposób prawidłowy przepisów prawa, których naruszenie

I CSK 336/25

8

mogłoby prowadzić do wydania rażąco wadliwego orzeczenia i tym samym

wskazywać na oczywistą zasadność jego skargi.

Nie można bowiem uznać, za poprawne odwołanie się we wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na zarzutu zaprezentowane w ramach

podstaw wniesionego środka prawnego; jak zostało to już bowiem podniesione nie

jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach skargi kasacyjnej

argumentów na uzasadnienie przyjęcia jej do rozpoznania.

Nie ma przy tym znaczenia, że pozwany stwierdził, że czyni te zarzuty

integralną częścią przedmiotowego wniosku. Argumentacja przytoczona przy

uzasadnieniu podstaw kasacyjnych służy do wykazania zasadności wniesionego

środka prawnego, a nie – co jest niezbędne przy podstawie kasacyjnej z art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c. - oczywistości naruszenia prawa, która powinna być dostrzegalna

nawet przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia SN:

z 25 kwietnia 2022 r., I CSK 383/22, i z 15 września 2022 r., I CSK 1021/22).

Wadliwe z punktu widzenia oceny czy wniesiona skarga jest oczywiście

uzasadniona jest także samo stwierdzenie, przy uzasadnianiu innej przesłanki

przedsądu i bez powiązania z konkretnymi okolicznościami sprawy, że zaskarżony

wyrok ze względu na nieprawidłową wykładnię i niewłaściwe zastosowanie bliżej

określonych przepisów pozostaje orzeczeniem nieodpowiadającym prawu.

Rolą Sądu Najwyższego nie jest bowiem dopasowywanie i łączenie ze sobą

poszczególnych fragmentów skargi kasacyjnej, tak aby - zastępując skarżącego

i działając na jego rzecz – doprowadzić do prawidłowego uzasadnienia wskazanych

przyczyn kasacyjnych.

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813

§ 1 k.p.c.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1

k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20

I CSK 336/25

9

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych. Suma zwrotu kosztów została rozdzielona

na powodów w częściach równych zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego

z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23 (OSNC 2024, nr 6, poz. 57).

Maciej Kowalski

(a.z.)

[a.ł]