Skarga banku w sporze o kredyt frankowy nie została przyjęta do rozpoznania

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego

w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

I CSK 3372/24

2

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z

11 czerwca 2024 r. (sygn. akt I ACa 2775/22), pełnomocnik pozwanego – Banku

spółki akcyjnej w W. – oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na

przesłankach określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., tj. ze względu na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz istnienie potrzeby

wykładni przepisów prawa.

Potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów dotyczy przepisów art. 4 ust. 2 i

art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie

nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29,

dalej: „dyrektywa 93/13”), art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 3851 k.c. oraz art. 69 ust. 1

Prawa bankowego. Zagadnienia prawne dostrzeżone przez pozwanego dotyczącą:

- wykładni art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, sprowadzające się do

odpowiedzi na pytanie, czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym

kredyty denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska

dokonywania spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej

spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie

wyżej powołanego art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat

racjonalności krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami

udzielonymi w złotych polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty

kapitałowo-odsetkowej albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub

indeksowany jest kredyt, prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia

wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz

zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania

I CSK 3372/24

3

jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez

kredytobiorcę środków w walucie innej, niż waluta krajowa;

- przepisów art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 oraz art. 3851 i art. 3852 k.c.,

sprowadzające się do odpowiedzi na pytania: (i) w jaki sposób winny zostać

sformułowane postanowienia wprowadzające do umowy ryzyko walutowe, by

można je było uznać za wyrażone w sposób jasny i przejrzysty (jednoznaczny - w

rozumieniu art. 3851 k.c.) oraz (ii) jakie informacje o zagrożeniach (ryzykach)

związanych z zawarciem kredytu indeksację kredytu kursem waluty obcej winny

zostać przekazane konsumentowi przed zawarciem umowy, mając na uwadze brak

możliwości skutecznego przewidywania przyszłych kursów walut, treść przepisów

obowiązujących w chwili zawierania umowy oraz ówczesne orzecznictwo;

- wykładni art. 3851 § 1 zd. drugie k.c. w związku z art. 4 ust. 2 dyrektywy

93/13 oraz art. 3851 § 2 k.c. w związku z motywem dwudziestym pierwszym

dyrektywy 93/13 stanowiącym, że „Państwa Członkowskie powinny zapewnić, aby

nieuczciwe warunki nie były zamieszczane w umowach zawieranych przez

sprzedawców lub dostawców z konsumentami oraz, jeżeli jednak takie warunki

zostają w nich zawarte, aby nie były one wiążące dla konsumenta, oraz

zagwarantować, żeby umowa obowiązywała strony zgodnie z zawartymi w niej

postanowieniami, pod warunkiem że po wyłączeniu z umowy nieuczciwych

warunków może ona nadal obowiązywać”, sprowadzające się do odpowiedzi na

pytanie, czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w

umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie

stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych.

Odnosząc się do przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

wskazanych przez skarżącego we wniosku, Sąd Najwyższy stwierdza, że żadna

z nich nie została wykazana w sposób uzasadniający uwzględnienie wniosku na

podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

I CSK 3372/24

4

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., skarżący powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 i z 9 kwietnia

2015 r., V CSK 547/14). W świetle ugruntowanego orzecznictwa zagadnienie

prawne jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania

praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12 oraz z 2

grudnia 2014 r., II CSK 376/14), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było

dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo

wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r.,

II CSK 94/16). Kwestia taka powinna spełniać wymagania stawiane zagadnieniu

prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w

razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. - zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I

UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł

wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP

16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Chodzi przy tym wyłącznie o

poważne wątpliwości, wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego,

wykraczające poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal

w każdym procesie decyzyjnym stosowania prawa. W celu spełnienia przesłanki

przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie pytania

(pytań) do Sądu Najwyższego. Konieczne jest również zaproponowanie możliwych

(odmiennych) odpowiedzi na postawione pytanie. Ograniczenie się do

sformułowania pytania, wymagającego zdaniem skarżącego udzielenia odpowiedzi,

nie wypełnia zatem dyspozycji wskazanego przepisu. (zob. m.in. np. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK

207/11, z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16 oraz z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18).

Wskazuje się na konieczność wskazania na występujące rozbieżności

interpretacyjne przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia prawnego

I CSK 3372/24

5

w orzecznictwie lub nauce prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10

maja 2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17 oraz z 8 kwietnia

2018 r., V CSK 577/17).

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jej spełnienie wymaga

wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia

zakresu tej wykładni, podania, na czym polegają wątpliwości związane

z rozumieniem przepisu oraz przedstawienia argumentacji przemawiającej za tym,

że mają one rzeczywisty i poważny charakter, nie należą zaś do zwykłych

wątpliwości związanych z procesem stosowania prawa. Wymagane jest także

wykazanie, że treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione

w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie

o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających

z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest także

wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że

rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, oraz z 14 grudnia 2023 r., I CSK

6110/22). Należy podkreślić, że wątpliwości wskazane przez skarżącego muszą

istnieć nadal w chwili orzekania w przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca rozbieżności w orzecznictwie

sądów wymaga przytoczenia przykładów orzeczeń, które wskazują na rzeczywistą

rozbieżność w wykładni przepisów, występującą również w chwili orzekania w

przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23).

Należy podkreślić, że problemy prawne przedstawione przez skarżącego nie

mają cech nowości wymaganej od istotnego zagadnienia prawnego

uzasadniającego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Kwestie te były

przedmiotem wielokrotnych wypowiedzi Sądu Najwyższego w orzeczeniach

wydanych, często w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych, nie tylko

na etapie wstępnej oceny. Wszystkie te zagadnienia zostały omówione i

rozstrzygnięte w orzecznictwie sądowym, które często zapadało już po wniesieniu

skargi kasacyjnej, ponieważ dotyczą one starszych spraw. W międzyczasie

I CSK 3372/24

6

ukształtowało się orzecznictwo dotyczące tych problemów i w świetle obecnych

orzeczeń, skarga jest nieaktualna, co uniemożliwia jej przyjęcie do rozpoznania.

Podobnie należy ocenić przytoczone we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wątpliwości co do wykładni przepisów prawa.

Obecnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie ma rozbieżności co do

wykładni przepisów powołanych przez skarżącego, tj. art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1

dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 3851 k.c. oraz art. 69 ust. 1 Prawa

bankowego. Nie budzi wątpliwości abuzywny charakter zawartych w umowach

kredytu frankowego, spełniających wymagania określone w art. 69 ust. 1 Prawa

bankowego, typowych klauzul odsyłających do tabel kursowych banku przy

przeliczeniu waluty obcej na złote polskie i odwrotnie. Tego typu klauzule nie

wskazują obiektywnych kryteriów ustalania kursu waluty obcej, który jest

jednostronnie ustalany przez bank, co pozostawia pole do arbitralnego działania

banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz

narusza równorzędność stron umowy kredytu (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z

24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1602/22 oraz z 14

lutego 2025 r., II CSKP 1545/22). Ocena niedozwolonego charakteru

postanowienia, jak i konsekwencje wynikające z jego eliminacji, wymagają

odniesienia do chwili zawarcia umowy (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2).

Wyłączona jest też możliwość zastąpienia niedozwolonego postanowienia

umownego odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty obcej (w umowie

kredytu indeksowanego czy denominowanego) innym sposobem określenia kursu

waluty obcej (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 14 lutego 2025 r., II CSKP

1545/22 oraz z 28 lutego 2025 r., II CSKP 1277/24) na podstawie przepisów,

zwyczajów lub w drodze wykładni na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w

zw. z art. 41 prawa wekslowego albo art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56

k.c. w związku z innymi przepisami (zob. np. wyroki z 8 listopada 2022 r., II CSKP

1153/22 i z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22). Powołany wyżej art. 358 § 2 k.c.

nie może być traktowany jako przepis, który z mocy prawa lub w ramach

mechanizmu dyspozytywności zastępuje postanowienie abuzywne w umowie

konsumenckiej (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2019 r., V CSK

I CSK 3372/24

7

382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20 i z 26 kwietnia 2024 r., II CSKP 150/24, jak

również wyrok TSUE z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W. przeciwko Bank BPH

S.A., ECLI:EU:C:2021:341). Zastosowanie tego przepisu wymaga każdorazowej

oceny jego adekwatności w konkretnym stosunku obligacyjnym, z uwzględnieniem

woli konsumenta oraz zasad wynikających z dyrektywy 93/13. Przepis ten nie może

być wykorzystany w sposób prowadzący do utrzymania w mocy umowy

zawierającej nieuczciwe warunki, bez uprzedniego wyrażenia świadomej i

dobrowolnej zgody przez konsumenta. Zakres zastosowania omawianego przepisu

ogranicza się bowiem do zobowiązań rzeczywiście wyrażonych w walucie obcej, a

nie takich, w których waluta pełni wyłącznie funkcję przeliczeniową. Kredyty

indeksowane do waluty obcej, w których zobowiązanie pierwotnie wyrażone jest w

złotych, a waluta obca pełni jedynie rolę mechanizmu waloryzacyjnego, nie

spełniają tej przesłanki, co wyklucza automatyczne zastosowanie art. 358 § 2 k.c.

W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykluczono

możliwość uzupełnienia luki w umowie w razie stwierdzenia nieuczciwego

charakteru jednego z warunków umowy zawartej między przedsiębiorcą a

konsumentem, przez zmianę treści tego warunku poprzez wykładnię oświadczeń

woli stron, co miałoby prowadzić do zastosowania w jego miejsce przepisów

dyspozytywnych (zob. wyroki z 3 października 2019 r., C-260/18, K. Dziubak, i J.

Dziubak, ECLI:EU:C:2019:819, z 14 czerwca 2012 r., C-618/10, Banco Español de

Crédito, ECLI:EU:C:2012:349, z 26 marca 2019 r., C-70/17, Abanca,

ECLI:EU:C:2019:250, z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler, ECLI:EU:C:2014:282 i

z 2 września 2021 r., C-932/19, OTP Jelzálogbank, ECLI:EU:C:2021:673).

W orzecznictwie przesądzono też, że abuzywność części postanowień

umowy kredytu zawartej z konsumentem może skutkować nieważnością całej

umowy, o ile jej dalsze obowiązywanie jest niemożliwe bez zakwestionowanych

postanowień. W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 7 maja 2021 r. – zasady prawnej – III CZP 6/21 wyjaśniono, że konsument

świadomy niedozwolonego charakteru postanowienia może sprzeciwić się odmowie

jego zastosowania, udzielając wolnej zgody na to postanowienie. Potwierdzenie

takiej klauzuli sprawia nie tylko, że wywiera ona skutki ex tunc, ale powoduje, iż z

mocą wsteczną staje się skuteczna cała umowa. Natomiast w sytuacji, w której

I CSK 3372/24

8

klauzula abuzywna stała się definitywnie bezskuteczna - wskutek odmowy

potwierdzenia albo upływu rozsądnego czasu do jej potwierdzenia - o

obowiązywaniu umowy decyduje to, czy weszła w jej miejsce regulacja zastępcza.

To zaś zależy od tego, czy całkowita i trwała bezskuteczność umowy naraża

konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje, czemu konsument może

wiążąco zaprzeczyć oraz istnieje regulacja zastępcza wynikająca z ustawy albo -

jeżeli jest to dopuszczalne - określona przez sąd. Zastosowanie takiej konstrukcji

oznacza, że z dniem odmowy potwierdzenia klauzuli, bez której umowa kredytu nie

może wiązać, albo z dniem bezskutecznego upływu czasu do jej potwierdzenia

ustaje stan zawieszenia, a umowa staje się definitywnie bezskuteczna (nieważna)

albo - jeżeli spełnione są przesłanki dopuszczalności jej utrzymania przez

zastosowanie regulacji zastępczej - staje się skuteczna z mocą wsteczną (ex tunc)

w kształcie obejmującym ową regulację zastępczą (zob. m.in. wyroki Sądu

Najwyższego z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21, z 25 lipca 2023 r., II CSKP

1487/22, z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z 9 stycznia 2024 r., II CSKP

874/22 oraz z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22).

Według ukształtowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego wyeliminowanie z

umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej klauzul przeliczeniowych,

uznanych za abuzywne, prowadzi również do upadku klauzuli ryzyka walutowego,

która jest charakterystyczna dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i

uzasadnia powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR. W konsekwencji,

po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul, utrzymanie umowy w formie zamierzonej

przez strony nie jest możliwe (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia

2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z 13 kwietnia 2022 r., II

CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45 i II

CSKP 382/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II

CSKP 722/22, oraz z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22). Wyeliminowanie więc

abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy umowy

kredytu indeksowanego kursem franka szwajcarskiego jako kredytu złotowego

oprocentowanego według stawki LIBOR, gdyż jest to sprzeczne z naturą stosunku

prawnego łączącego strony (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016

r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 11 i z 11 grudnia 2019 r., V CSK

I CSK 3372/24

9

382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20 oraz powołane tam wyroki Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 14 marca 2019 r., C-118/17, Zsuzsanna Dunai

przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt, ECLI:EU:C:2019:207 i z 5 czerwca 2019 r.,

C-38/17, GT przeciwko HS, ECLI:EU:C:2019:461, jak również wyroki Sądu

Najwyższego z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP

285/22, OSNC-ZD 2022, nr D, poz. 45, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z 8

listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 31

stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 25 maja 2023 r., II CSKP 1311/22 i z 28 lipca

2023 r., II CSKP 611/22).

Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie wyjaśnił, że możliwość spłaty kredytu

w walucie obcej, przewidziana w art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, nie przesądza o

walutowym charakterze kredytu. Kredyt indeksowany lub denominowany do waluty

obcej pozostaje kredytem złotowym, a zastosowany w umowie mechanizm

przeliczeniowy – choć odnosi się do kursu waluty obcej – nie wpływa na zmianę

istoty zobowiązania jako kredytu udzielonego w złotych. Mechanizm indeksacyjny

lub denominacyjny nie prowadzi do zmiany waluty zobowiązania, lecz stanowi

techniczny sposób jego wyliczenia (zob. m.in. wyroki z 25 marca 2011 r., IV CSK

377/10, z 29 kwietnia 2015 r., V CSK 445/14, z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22

i z 25 maja 2023 r., II CSKP 1311/22 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 6

września 2024 r., I CSK 2369/24 i z 10 września 2024 r., I CSK 2491/23 i powołane

tam dalsze orzecznictwo). Sam walutowy albo waloryzowany charakter umowy

kredytu nie przesądza oceny czy umowa zawiera niedozwolone postanowienia

umowne. Zauważyć też należy, że art. 69 ust. 3 Prawa bankowego był

przedmiotem wielokrotnych wypowiedzi Sądu Najwyższego. Przepis ten został

dodany przez art. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy -

Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 r. Nr 165, poz. 984 –

dalej: „ustawa antyspreadowa”) i wszedł w życie z dniem 26 sierpnia 2011 r.

Zgodnie z tym przepisem, w przypadku umowy o kredyt denominowany lub

indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie. W tym przypadku w umowie

o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do

I CSK 3372/24

10

gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania

spłaty za pośrednictwem tego rachunku. W orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob.

np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z 25 lipca 2023

r., II CSKP 1487/22, z 20 października 2023 r., II CSKP 820/23 i z 19 stycznia 2024

r., II CSKP 874/22, a także postanowienie Sądu Najwyższego z 5 października

2023 r., I CSK 355/23) wyjaśniono, że przepisy tej ustawy nie pozwalają przyjąć, że

celem powołanego postanowienia było zastąpienie abuzywnych klauzul

przeliczeniowych zawartych w umowach kredytu powiązanych z walutą obcą,

względnie sanowanie wadliwości takich klauzul i jej skutków, od chwili zawarcia

umowy (ex tunc). Powołana ustawa miała zastosowanie do umów ważnie

zawartych, o czym świadczy m.in. art. 4, odwołujący się do „spłaty całkowitej kwoty

kredytu” i „niespłaconej części” kredytu. Oceny abuzywności postanowienia

umownego dokonuje się bowiem według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie

następczo. Celem ww. ustawy nowelizującej ustawę Prawo bankowe było

wyeliminowanie tzw. spreadów bankowych, a nie zmiana istoty umowy kredytowej.

Nowelizacja ta nie doprowadziła do przekształcenia zawartej wcześniej umowy w

umowę o kredyt walutowy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. np.

postanowienie z 10 września 2024 r., I CSK 2491/23 i powołane tam orzecznictwo)

wskazano też, że samo zapewnienie konsumentowi-kredytobiorcy możliwości

spłaty rat kredytu w walucie obcej (walucie indeksacji), uzależnione jednak od

spełnienia szczegółowych warunków określonych w umowie, nie uchyla

abuzywności postanowienia dotyczącego spłaty rat kredytu w walucie krajowej, w

wysokości zależnej od kursu waluty obcej określanego swobodnie przez bank (por.

np. wyroki Sądu Najwyższego z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23 i z 29

listopada 2023 r., II CSKP 1460/22). W tym zakresie odwołano się także m.in. do

wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 21 września 2023 r., C-139/22, mBank (Polski

rejestr klauzul niedozwolonych), ECLI:EU:C: 2023:692, w którym wskazano m.in.,

że włączenie do umowy zawartej z konsumentem dwóch alternatywnych warunków

dotyczących wykonania tego samego obowiązku ciążącego na konsumencie, z

których jeden jest nieuczciwy, a drugi zgodny z prawem, pozwala danemu

przedsiębiorcy na spekulowanie, że poprzez brak informacji, nieuwagę lub

niezrozumienie konsument wykona dane zobowiązanie zgodnie z warunkiem, który

I CSK 3372/24

11

powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków stron ze szkodą dla

konsumenta. Taka więc możliwość spłaty nie wpływa na kwalifikację umowy

kredytu ani nie eliminuje abuzywności klauzul przeliczeniowych.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego, z uwzględnieniem orzecznictwa

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, odniesiono się także do kryteriów,

jakie muszą spełniać postanowienia umów kredytowych wprowadzające element

ryzyka walutowego, aby można je było uznać za wyrażone w sposób jasny i

przejrzysty (jednoznaczny - w rozumieniu art. 3851 k.c.), oraz zakresu obowiązku

informacyjnego banku przed zawarciem umowy co do zagrożeń (ryzyk) związanych

z zawarciem kredytu przewidującego indeksację kredytu kursem waluty obcej. Z

wypowiedzi tych wynika, że postanowienia umowne są wyrażone prostym i

zrozumiałym językiem, jeżeli umowa przedstawia w sposób przejrzysty konkretne

działanie mechanizmu, do którego odnosi się dane postanowienie, umożliwiając

konsumentowi orientację, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, co do

wypływających dla niego z tej umowy konsekwencji ekonomicznych (zob. np.

wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej: z 20 września 2017 r., C-

186/16, Andriciuc i in., ECLI:EU:C:2017:703, z 30 kwietnia 2014 r., Kásler i

Káslerné Rábai, C-26/13, ECLI:EU:C:2014:282, a także z 23 kwietnia 2015 r., Van

Hove, C-96/14, ECLI:EU:C:2015:262, oraz wyroki Sądu Najwyższego: z 27

listopada 2019 r., II CSK 483/18, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD

2022, nr 4, poz. 45, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 oraz z 24 czerwca 2022 r., II

CSKP 10/22). W piśmiennictwie i orzecznictwie w kontekście wykładni art. 3851 § 1

zdanie drugie k.c. wskazuje się, że „jednoznaczność”, o której mowa w tym

przepisie, należy rozumieć szeroko jako odpowiednik zrozumiałości i

jednoznaczności w rozumieniu art. 385 § 2 k.c., co prowadzi do zbieżności

kryteriów transparentności zastosowanych w art. 4 ust. 2 i art. 5 dyrektywy 93/13

(zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 30 kwietnia 2014 r., C-

26/13, Árpád Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai v. OTP Jelzálogbank Zrt,

ECLI:EU:C:2104:282). Dla oceny abuzywności postanowienia istotne znaczenie ma

także wymagana przez art. 385 § 2 zd. 1 k.c. (w odniesieniu do wzorca umowy) i

art. 5 dyrektywy 93/13/EWG transparentność postanowienia, a więc jego

jednoznaczność i zrozumiałość, przy czym ważna jest nie tylko zrozumiałość

I CSK 3372/24

12

postanowienia pod względem formalnym i gramatycznym, ale także wymaganie, by

umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do

którego odnosi się to postanowienie, tak aby właściwie poinformowany oraz

dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument był w stanie oszacować, w

oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy

konsekwencje ekonomiczne (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 16 września 2021 r.,

I CSKP 166/21 oraz z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22). W orzecznictwie

wyjaśniono również, że dla spełnienia wymagania transparentności kredytobiorca-

konsument musi zostać jasno poinformowany, iż podpisując umowę kredytu

indeksowanego do waluty obcej ponosi przez cały okres obowiązywania umowy

ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla

niego trudne do udźwignięcia w przypadku silnej deprecjacji waluty, w której

otrzymuje wynagrodzenie. Dla stwierdzenia, że bank udzielił kredytobiorcy-

konsumentowi wystarczającej informacji nie jest wystarczające podpisanie przez

niego ogólnego oświadczenia o poinformowaniu przez bank o istnieniu takiego

ryzyka. Istotne znaczenie ma uświadomienie konsumentowi, iż silna deprecjacja

waluty krajowej może pociągać za sobą konsekwencje trudne do udźwignięcia w

perspektywie wieloletniej przez konsumenta. Powinno zwrócić się uwagę na

możliwy rozmiar deprecjacji waluty krajowej, w tym, że może być ona gwałtowna i

drastyczna oraz na wskazanie, że może ona nawet przekraczać granice zdolności

kredytobiorcy-konsumenta do spłacania kredytu. Informacja ta nie powinna

ograniczać się do ogólnego stwierdzenia o jej wpływie na wysokość zadłużenia czy

nawet rat, ale obrazować ów wpływ konkretnymi wyliczeniami. Konsument powinien

być też uświadomiony, że deprecjacja taka może powodować utratę zdolności do

spłaty kredytu, z czym wiąże się poważne ryzyko utraty nieruchomości -

stanowiącej częstokroć miejsce zamieszkania konsumenta - obciążonej hipoteką

zabezpieczającą spłatę kredytu. Jeżeli umowa przewiduje mechanizmy

ograniczające czy łagodzące ryzyko kursowe, konsument powinien być też

odrębnie poinformowany o zasadzie ich działania (np. czy może żądać

przewalutowania kredytu) i krokach, które powinien podjąć w celu skorzystania z

nich.

I CSK 3372/24

13

Postanowienia umów kredytowych zawierające „klauzule ryzyka

walutowego", które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem

zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu,

określają główne świadczenie kredytobiorcy (zob. wyroki Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 20 września 2017 r., C-186/16, R. P. Andriciuc i

in. przeciwko Banca Românească SA, ECLI:EU:C:2017:703, z 20 września 2018 r.,

C-51/17, OTP Bank Nyrt. I OTP Faktoring Követeléskezelő Zrt przeciwko Teréz

Ilyés i Emilowi Kissowi, ECLI:EU:C:2018:750, z 14 marca 2019 r., C-118/17,

Zsuzsanna Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt., ECLI:EU:C:2019:207, z 3

października 2019 r., C-260/18, K. D. i J. D. przeciwko Raiffeisen Bank International

AG, ECLI:EU:C:2019:819 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 9 maja 2019 r., I CSK

242/18, z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 oraz z 30 września 2020 r., I CSK

556/18). Według ukształtowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego,

wyeliminowanie z umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej klauzul

przeliczeniowych, uznanych za abuzywne, prowadzi również do upadku klauzuli

ryzyka walutowego, która jest charakterystyczna dla umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej i uzasadnia powiązanie stawki oprocentowania ze

stawką LIBOR. W konsekwencji, po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul,

utrzymanie umowy w formie zamierzonej przez strony nie jest możliwe (zob. np.

wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z.

B, poz. 20, z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP

285/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45 i II CSKP 382/22, z 8 listopada 2022 r., II

CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, oraz z 20 lutego 2023 r., II

CSKP 809/22). Wyeliminowanie abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi

więc do utrzymania w mocy umowy kredytu indeksowanego kursem franka

szwajcarskiego jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR,

gdyż jest to sprzeczne z naturą stosunku prawnego łączącego strony (zob. np.

wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr

11, poz. 11 i z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20

oraz powołane tam wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 14 marca

2019 r., C-118/17, Zsuzsanna Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt,

ECLI:EU:C:2019:207 i z 5 czerwca 2019 r., C-38/17, GT przeciwko HS,

I CSK 3372/24

14

ECLI:EU:C:2019:461, jak również wyroki Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2022 r.,

II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD 2022, nr D, poz. 45, z

13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26

stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 25 maja

2023 r., II CSKP 1311/22 i z 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22).

W świetle powyższego Sąd Najwyższy stwierdza, że skarżący nie wykazał,

aby w dacie orzekania w przedmiocie przedsądu istniała potrzeba ponownego

odniesienia się do wskazanych przepisów oraz poruszonej problematyki.

Argumenty zawarte we wniosku, zestawione z motywami zaskarżonego wyroku

oraz uwzględniając aktualny dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego, nie wskazują

na konieczność kolejnej wypowiedzi w objętej nim materii – z uwzględnieniem

publicznoprawnego charakteru skargi kasacyjnej oraz jej funkcji wykraczającej poza

ochronę interesu indywidualnego.

Analiza akt sprawy nie prowadzi również do wniosku, aby w sprawie

zachodziła nieważność postępowania przed Sądem drugiej instancji, którą Sąd

Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym ma obowiązek uwzględnić z urzędu (art.

39813 § 1 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowny wniosek zawarty

w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,

obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

stronę pozwaną, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym,

pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.

Dariusz Dończyk

(A.G.)

I CSK 3372/24

15

[SOP]