Choroba i brak stałego adresu w sporze z policją. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Powódka M.K. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Łodzi, którym oddalono apelację skarżącej w sprawie o odszkodowanie

i zadośćuczynienie przeciwko Skarbowi Państwa – Komendantowi Miejskiej Policji

w P.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jako pierwszą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżąca wskazała nieważność postępowania. Podniosła przy tym, że wyrok Sądu

drugiej instancji został wydany w warunkach nieważności postępowania, gdyż

skarżąca została pozbawiona możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).

W toku postępowania przed Sądem Okręgowym nie miała ona bowiem

pełnomocnika z urzędu, który był jej potrzebny z uwagi na trudną sytuację

zdrowotną i majątkową, a w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym pominięto

dowody wnioskowane w apelacji (sporządzonej już przez ustanowionego dla

skarżącej pełnomocnika z urzędu).

Ostatecznie z wywodów skargi wynika, że w ocenie powódki stan

z art. 379 pkt 5 k.p.c. zaistniał w sprawie dlatego, że Sąd drugiej instancji ocenił, iż

określone twierdzenia i dowody były spóźnione, tzn. że powódka mogła

przedstawić je jeszcze w postępowaniu przed Sądem Okręgowym, tymczasem

z powodu stanu zdrowia i sytuacji życiowej powódki „istniały obiektywne przesłanki,

dla których strona powodowa nie mogła zgłosić stosownych wniosków dowodowych

na wcześniejszym etapie postępowania” (s. 6 skargi kasacyjnej).

Zawarcie w art. 3989 k.p.c. przyczyny kasacyjnej w postaci nieważności

postępowania wynika z konieczności możliwie każdorazowego eliminowania

uchybień procesowych o najdonioślejszym charakterze. Stosownie do

art. 39813 § 1 k.p.c. nieważność postępowania należy brać pod uwagę z urzędu.

Oznacza to także możliwość uwzględnienia skargi niezależnie od tego, czy

skarżący sformułował stosowny zarzut naruszenia określonego przepisu

I CSK 3377/24

3

postępowania, oraz tego, czy wykazał on możliwość wpływu tego uchybienia na

wynik sprawy (zob. postanowienie SN z 17 grudnia 2002 r., III CZP 72/02).

Jednocześnie, mając na względzie okoliczność, że na etapie tzw. przedsądu

nie dochodzi do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej, w uzasadnieniu

wniosku o przyjęcie tej skargi do rozpoznania nie jest konieczne najzupełniej pewne

wykazanie, że postępowanie przed sądem drugiej instancji dotknięte było

wadliwością określoną w art. 379 k.p.c. Konieczne jest jednak przedstawienie

argumentacji, z której wynika, że stan taki jest co najmniej wysoce prawdopodobny

(zob. postanowienie SN z 18 lipca 2024 r., I CSK 2176/23).

Zastrzeżenia powódki nie świadczą o tym, by przed Sądem Apelacyjnym

doszło do stanu nieważności postępowania. Już na etapie apelacji skarżąca

korzystała z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Sąd drugiej instancji wyjaśnił,

że powódka w apelacji „[…] nawet nie wywiązała się z formalnego obowiązku

uprawdopodobnienia” okoliczności mających świadczyć o tym, że nie mogła ona

podnieść odpowiednich twierdzeń i dowodów w postępowaniu przed Sądem

Okręgowym (s. 10 uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego). Nawet jeżeli stan

zdrowia i sytuacja osobista powódki (brak stałego miejsca zamieszkania)

rzeczywiście uniemożliwiały jej zgłaszanie twierdzeń i dowodów, to profesjonalny

pełnomocnik powinien był wyjaśnić to w apelacji. Nieuczynienie tego nie oznacza,

że na skutek błędu Sądu Apelacyjnego doszło do pozbawienia powódki możności

obrony jej praw.

Jako przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca podała

oczywistą zasadność skargi. Ponownie wskazała przy tym na nieprzeprowadzenie

wnioskowanych w apelacji dowodów, a jednocześnie stwierdziła, iż Sąd Apelacyjny

pominął to, że doszło do pozbawienia powódki możności obrony jej praw

w postępowaniu przed Sądem Okręgowym, gdyż nie rozważono należycie skutków

zaniechania przez Sąd pierwszej instancji stosownych pouczeń powódki. Ta druga

okoliczność wiązana była z tezą o nieposiadaniu przez skarżącą zdolności

postulacyjnej, względnie brakach w tej zdolności (s. 7 skargi), a także

o nieudzielaniu powódce „stosownych pouczeń” przez Sąd pierwszej instancji.

I CSK 3377/24

4

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie

sprzeczności przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania prawa

z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa.

Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny

wyjaśniający, w czym wyraża się "oczywista zasadność" skargi i przedstawić

odpowiednie argumenty (zob. postanowienie SN z 5 września 2008 r., I CZ 64/08).

Do przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny

kasacyjnej nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd

drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności

skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego okoliczności

powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu

skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła

(zob. postanowienie SN z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18).

Uzasadnienie wniosku powódki wymaganiom tym nie odpowiada

i sprowadza się do powtórzenia tezy o nieprawidłowym pominięciu dowodów

zgłaszanych przez powódkę oraz o niedostrzeżeniu stanu z art. 379 pkt 5 k.p.c.

w postępowaniu przed Sądem Okręgowym.

Pierwsza z opisanych kwestii, tj. pominięcie dowodów zgłoszonych przez

powódkę w apelacji, została już wyjaśniona w ramach rozważań dotyczących

nieważności postępowania przed Sądem Apelacyjnym. To skarżąca

(reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu) powinna była wyjaśnić Sądowi

drugiej instancji przyczyny, które powodowały, że określone twierdzenia i dowody,

zgłoszone dopiero w apelacji, nie były spóźnione. Ponadto, aby skarga kasacyjna

była oczywiście uzasadniona, skarżąca powinna była wyjaśnić, jak

nieprzeprowadzenie wspomnianych dowodów przełożyło się – w niebudzący

żadnych wątpliwości sposób – na wynik postępowania. Takiego wywodu

w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania również

nie zawarto.

Z kolei druga kwestia, to jest rzekoma nieważność postępowania przed

Sądem Okręgowym, niedostrzeżona przez Sąd Apelacyjny, nie jest oczywista.

I CSK 3377/24

5

Skarżąca nie wyjaśnia, jakie konkretnie pouczenia były w sprawie niezbędne, ani

jak nieudzielenie ich powódce przełożyło się na pozbawienie jej możności obrony

swych praw. Teza o brakach w zdolności postulacyjnej nie przystaje natomiast do

treści przepisów prawa, z których wynika, że zdolność postulacyjną ma zasadniczo

każdy, kto posiada pełną zdolność do czynności prawnych (art. 65 § 1 k.p.c.).

Powódka niewątpliwie nie jest ubezwłasnowolniona nawet częściowo, a następstwa

ewentualnych faktycznych utrudnień w korzystaniu ze zdolności postulacyjnej

mogły być usunięte dzięki zapewnieniu powódce profesjonalnej pomocy prawnej.

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że

z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone

w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c., mając na względzie sytuację

powódki. Wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu ustalono na podstawie § 8 pkt 6

w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja

2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu

terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata

z urzędu.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak

w sentencji postanowienia.

Beata Janiszewska

[J.T.]

[a.ł]