Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi w sporze o skargę pauliańską

Powód T.S. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w

Szczecinie z 26 marca 2025 r., zaskarżając ten wyrok w całości, wnosząc o jego

uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

skarżący wskazał, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdyż

zaskarżone orzeczenie oczywiście narusza przepisy prawa materialnego, tj. art.

527 k.c. oraz art. 534 w zw. z art. 118 zd. 2 k.c. Ponadto skarżący powołał się

również na art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. (nieważność postępowania), nie konkretyzując

jednak zarzutów w tym zakresie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 3473/25

2

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone nią

orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste

naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby

dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania

prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji.

Skarżący powinien wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa

materialnego lub procesowego, widoczną prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej. Ma to być przy tym zasadność łatwo dostrzegalna

już nawet przy pobieżnej lekturze skargi.

Skarżący nie wykazał, że skarga jest oczywiście uzasadniona. Skarga opiera

się bowiem na założeniu, że do terminu, o którym mowa w art. 534 k.c. należy

stosować w drodze analogii przepisy o przedawnieniu roszczeń, w tym

w szczególności art. 118 zd. 2 k.c. Jednak jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku

z 13 kwietnia 2017 r., III CSK 134/16, przepisy o przedawnieniu nie mogą być

stosowane w drodze analogii do terminu zawitego przewidzianego w art. 534 k.c.

Uprawnienie do żądania uznania za bezskuteczną czynności dłużnika dokonanej

przez niego z pokrzywdzeniem wierzycieli ma charakter majątkowy, nie jest jednak

roszczeniem w znaczeniu przypisywanemu temu pojęciu w prawie materialnym.

Stanowi szczególny środek ochrony interesu pojedynczego wierzyciela dłużnika,

pozwalający na podważenie czynności dłużnika, która jest ważna i skutkuje

nabyciem określonych praw przez osoby trzecie. Wzgląd na wymaganie, aby osoby

te, po pewnym czasie, miały ustabilizowaną sytuację, przemawia nie tylko za tym,

aby realizacja tego uprawnienia była ograniczona terminem, lecz również za tym,

aby po jego upływie stabilizacja ta była co do zasady definitywna. Racjonalnym

wyważeniem interesu wierzyciela dłużnika bądź ogółu wierzycieli upadłego z jednej

strony, oraz osób trzecich, z którymi dłużnik dokonał czynności, z drugiej strony,

jest rozwiązanie zakładające, że po upływie ustawowo określonego terminu

wierzyciel nie może już skutecznie podważyć tej czynności. Przemawia za tym

także wzgląd na pewność obrotu (zob. wyrok SN z 13 kwietnia 2017 r., III CSK

134/16, oraz powołane tam orzecznictwo).

Artykuł 534 k.c. został również poddany kontroli przez Trybunał

Konstytucyjny, który w wyroku z 18 grudnia 2024 r., SK 89/19 (OTK-A 2025, poz.

I CSK 3473/25

3

10), orzekł, że przepis ten jest zgodny z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3

Konstytucji. W wyroku tym Trybunał stwierdził m.in., że wprowadzenie terminu

ograniczającego możliwość skorzystania ze szczególnego środka ochrony, jakim

jest skarga pauliańska, ma zatem swoje uzasadnienie i jest motywowane chęcią

stabilizacji sytuacji prawnej uczestników obrotu cywilnoprawnego. Instytucja

terminów zawitych, przyczynia się w wielu aspektach do ochrony porządku

publicznego, który jest wartością wskazaną w art. 31 ust. 3 Konstytucji

uzasadniającą ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i

praw. Termin ustanowiony w art. 534 k.c. jest wyrazem ochrony oczekiwań dłużnika

oraz analogicznie, zabezpieczeniem sytuacji wierzycieli. Zbyt długi termin lub jego

brak mógłby doprowadzić do pozostawienia dłużnika w stanie długotrwałej

niepewności. Z kolei istnienie terminu zaskarżenia gwarantuje wierzycielowi

określony czas na podejmowanie działań w celu ustalenia i dochodzenia roszczeń.

Termin ujęty w art. 534 k.c. mieści się w zakresie swobody ustawodawcy

ukształtowania procedury sądowej; jest obecny w polskim systemie prawnym od

wielu lat i nie budził wątpliwości konstytucyjnych.

W tym stanie rzeczy nie sposób uznać, że przyjęcie w zaskarżonym wyroku,

zgodnie z utrwalonym orzecznictwem i jednolitym stanowiskiem doktryny, iż nie ma

podstaw do stosowania do terminu z art. 534 k.c. przepisów o przedawnieniu,

stanowi o rażącym naruszeniu prawa, przesądzającym o oczywistej zasadności

skargi.

Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

[a.ł]

I CSK 3473/25

4

Marcin Łochowski

(D.Z.)