Kredytobiorcy i syndyk upadłego banku. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego

w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

I CSK 3500/24

2

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku częściowego Sądu

Apelacyjnego w Szczecinie z 18 kwietnia 2024 r. (sygn. akt I ACa 2806/23),

pełnomocnik pozwanego – Syndyka Masy Upadłości Banku S.A. w upadłości w W.

– oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przesłankach określonych w art.

3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., tj. ze względu na występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego oraz istnienie potrzeby wykładni przepisów prawa.

Zagadnienie sformułowane w skardze kasacyjnej dotyczy tego czy

postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie nieistnienia stosunku

prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego albo

denominowanego) do waluty obcej, wytoczonego przeciwko upadłemu bankowi

(kredytodawcy) jest sprawą o wierzytelność w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z

dnia 28 lutego 2003 r. „Prawo upadłościowe” (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1520

ze zm. – dalej: „pr. upadł.”) i tym samym podlega zawieszeniu na podstawie art.

174 § 1 pkt 4 k.p.c. lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w zw. z art.

145 ust. 1 pr. upadł. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście

wierzytelności lub odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście i

wyczerpania trybu określonego ustawą. Skarżący podniósł też potrzebę wykładni

ww. przepisów prawa.

Odnosząc się do przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

wskazanych przez skarżącego we wniosku – pomijając to, że pozwany powołał je

bez zróżnicowania ich znaczenia i zakresu - Sąd Najwyższy stwierdza, że żadna

z nich nie została wykazana w sposób uzasadniający uwzględnienie wniosku na

podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., skarżący powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

I CSK 3500/24

3

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 i z 9 kwietnia

2015 r., V CSK 547/14). W świetle ugruntowanego orzecznictwa zagadnienie

prawne jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania

praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12 oraz z 2

grudnia 2014 r., II CSK 376/14), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było

dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo

wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r.,

II CSK 94/16). Kwestia taka powinna spełniać wymagania stawiane zagadnieniu

prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w

razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. - zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I

UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł

wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP

16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Chodzi przy tym wyłącznie o

poważne wątpliwości, wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego,

wykraczające poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal

w każdym procesie decyzyjnym stosowania prawa. W celu spełnienia przesłanki

przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie pytania

(pytań) do Sądu Najwyższego. Konieczne jest również zaproponowanie możliwych

(odmiennych) odpowiedzi na postawione pytanie. Ograniczenie się do

sformułowania pytania, wymagającego zdaniem skarżącego udzielenia odpowiedzi,

nie wypełnia zatem dyspozycji wskazanego przepisu. (zob. m.in. np. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK

207/11, z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16 oraz z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18).

Wskazuje się na konieczność wskazania na występujące rozbieżności

interpretacyjne przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia prawnego

w orzecznictwie lub nauce prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10

maja 2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17 oraz z 8 kwietnia

2018 r., V CSK 577/17).

I CSK 3500/24

4

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jej spełnienie wymaga

wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia

zakresu tej wykładni, podania, na czym polegają wątpliwości związane

z rozumieniem przepisu oraz przedstawienia argumentacji przemawiającej za tym,

że mają one rzeczywisty i poważny charakter, nie należą zaś do zwykłych

wątpliwości związanych z procesem stosowania prawa. Wymagane jest także

wykazanie, że treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione

w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie

o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających

z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest także

wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że

rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07 oraz z 14 grudnia 2023 r., I CSK

6110/22). Należy podkreślić, że wątpliwości wskazane przez skarżącego muszą

istnieć nadal w chwili orzekania w przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca rozbieżności w orzecznictwie

sądów wymaga przytoczenia przykładów orzeczeń, które wskazują na rzeczywistą

rozbieżność w wykładni przepisów, występującą również w chwili orzekania w

przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23).

Należy podkreślić, że problemy prawne przedstawione przez skarżącego nie

mają cech nowości wymaganej od istotnego zagadnienia prawnego

uzasadniającego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Kwestie te były

przedmiotem wielokrotnych wypowiedzi Sądu Najwyższego w orzeczeniach

wydanych, często w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych, nie tylko

na etapie wstępnej oceny. Wszystkie te zagadnienia zostały omówione i

rozstrzygnięte w orzecznictwie sądowym, które często zapadało już po wniesieniu

skargi kasacyjnej, ponieważ dotyczą one starszych spraw. W międzyczasie

ukształtowało się orzecznictwo dotyczące tych problemów i w świetle obecnych

orzeczeń, skarga jest nieaktualna, co uniemożliwia jej przyjęcie do rozpoznania.

I CSK 3500/24

5

Podobnie należy ocenić przytoczone we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wątpliwości co do wykładni przepisów prawa.

W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości

abuzywny charakter zawartych w umowach kredytu frankowego typowych klauzul

odsyłających do tabel kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote

polskie i odwrotnie. Tego typu klauzule nie wskazują obiektywnych kryteriów

ustalania kursu waluty obcej, który jest jednostronnie ustalany przez bank, co

pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza

kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron

umowy kredytu (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22,

z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1602/22 oraz z 14 lutego 2025 r., II CSKP 1545/22).

Ocena niedozwolonego charakteru postanowienia, jak i konsekwencje wynikające z

jego eliminacji, wymagają odniesienia do chwili zawarcia umowy (zob. uchwała

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17,

OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Co do zasady wyłączona jest też możliwość zastąpienia

niedozwolonego postanowienia umownego odnoszącego się do sposobu

określania kursu waluty obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy

denominowanego) innym sposobem określenia kursu waluty obcej (zob. m.in.

wyroki Sądu Najwyższego z 14 lutego 2025 r., II CSKP 1545/22 i z 28 lutego 2025

r., II CSKP 1277/24). Brak jest też jakichkolwiek podstaw do rozdzielenia

postanowień dotyczących przeliczania waluty obcej na złote polskie i dokonywania

ich odrębnej oceny prawnej (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r.,

II CSKP 809/22 i z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22).

W odniesieniu zaś do wskazanych przez pozwanego przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania należy wskazać, że w

najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, iż sprawa z

powództwa konsumenta - kredytobiorcy o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c.

nieistnienia (nieważności) stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego

sądowe nie może być zakwalifikowana jako sprawa o wierzytelność, która podlega

zgłoszeniu do masy upadłości w rozumieniu art. 145 ust. 1 oraz art. 263 pr. upadł.,

a tym samym nie stanowi okoliczności uzasadniającej zawieszenie postępowania

na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. Żądanie ustalające nie stanowi realizacji

I CSK 3500/24

6

wierzytelności w postaci roszczenia, gdyż nie łączy się z żądaniem od dłużnika

konkretnego zachowania się. W powołanych przepisach prawa upadłościowego

chodzi o zobowiązania pieniężne oraz o zobowiązania majątkowe niepieniężne

upadłego, które mogą być przekształcone w zobowiązania pieniężne (art. 91 ust. 2

w zw. z art. 240 pkt 2 in fine oraz art. 246 pr. upadł.). Oczywistym jest też, że

żądanie ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nie może być przeliczone na

sumę w rozumieniu art. 245 ust. 1 pkt 3 pr. upadł. Poza tym pozytywne

rozstrzygnięcie takiego żądania na drodze sądowej nie jest tytułem egzekucyjnym

podlegającym przymusowemu wykonaniu, tak jak wyciąg z zatwierdzonej przez

sędziego komisarza listy wierzytelności, zawierający oznaczenie wierzytelności

oraz sumy otrzymanej na jej poczet przez wierzyciela (art. 264 ust. 1 pr. upadł.). W

konsekwencji, sprawa o tego rodzaju roszczenie z powództwa kredytobiorcy

będącego konsumentem przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania

ogłoszono upadłość, nie jest więc sprawą „o wierzytelność, która podlega

zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 pr. upadł., a tym

samym postępowanie w tym przedmiocie może być podjęte z chwilą ustalenia

osoby pełniącej funkcję syndyka (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 28

listopada 2025 r., I CSK 3134/24, z 18 grudnia 2025 r., I CSK 3807/24 i z 19

grudnia 2025 r., I CSK 1902/25).

W świetle powyższego Sąd Najwyższy stwierdza, że skarżący nie wykazał,

aby w dacie orzekania w przedmiocie przedsądu istniała potrzeba ponownego

odniesienia się do wskazanych przepisów oraz poruszonej problematyki.

Argumenty zawarte we wniosku, zestawione z motywami zaskarżonego wyroku

oraz uwzględniając aktualny dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego, nie wskazują

na konieczność kolejnej wypowiedzi w objętej nim materii – z uwzględnieniem

publicznoprawnego charakteru skargi kasacyjnej oraz jej funkcji wykraczającej poza

ochronę interesu indywidualnego.

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym bierze pod uwagę Sąd Najwyższy z urzędu

(art. 39813 § 1 k.p.c.).

I CSK 3500/24

7

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

Ponieważ przedmiotem zaskarżenia skargą kasacyjną był wyrok częściowy

Sądu drugiej instancji rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego

pozostawiono w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie (art. 108 § 1

k.p.c.).

Dariusz Dończyk

(A.G.)

[a.ł]