Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej powoda P.K. od wyroku w sprawie z A.P.

I CSK 3502/25

2

1. Wyrokiem z 17 kwietnia 2025 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił

apelację powoda P.K. od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy z 30 listopada 2023

r. przeciwko A.P. o zapłatę oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

2. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł powód,

wskazując na naruszenie art. 299 § 2 k.s.h. w zw. z art. 543 i art. 544 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (dalej: „p.u.n.”); art. 299 § 2

k.s.h.; art. 11 ust. 1 w zw. z art. 10 p.u.n. w zw. z art. 299 § 2 k.s.h.; art. 11 ust. 2

p.u.n. w zw. z art. 10 p.u.n. w zw. z art. 299 § 2 k.s.h., a także art. 3271 § 1 k.p.c.

3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na występowanie w sprawie przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4

k.p.c.

Wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne i potrzeba

wyjaśnienia czy w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r. błędne

przekonanie członka zarządu i złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości

z możliwością zawarcia układu zawierającego zawyżoną wartość majątku,

nierealne propozycje układowe, a także późniejszy brak zawarcia układu oraz fakt

zmiany przez sąd postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu na

postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację majątku, uwalnia członka

zarządu od odpowiedzialności, o której mowa w art. 299 § 1 k.s.h., na równi ze

złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku spółki,

a także określenie, który moment decyduje o ewentualnym uwolnieniu członka

zarządu od odpowiedzialności, czy jest to data wpływu wniosku o ogłoszenie

upadłości z możliwością zawarcia układu, data wydania postanowienia o

ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu, czy też data wydania

postanowienia w przedmiocie zmiany trybu postępowania upadłościowego na

postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację majątku spółki, a także, czy

brak złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej, czy też zmiana trybu

postępowania na likwidacyjny na wniosek złożony przez nadzorcę sądowego, a nie

przez członka zarządu, wyklucza spełnienie przesłanki egzoneracyjnej na równi z

brakiem złożenia stosownego wniosku zgodnie z art. 299 k.s.h.

I CSK 3502/25

3

W ocenie skarżącego w sprawie istnieje również potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie, tj. art. 299 § 2 k.s.h. w zw. z art. 543 i art. 544 p.u.n. w stanie

prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r. przez rozstrzygnięcie czy dla

uwolnienia się członka zarządu od odpowiedzialności, o której mowa w art. 299 § 1

k.s.h., konieczne jest wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek

o ogłoszenie upadłości obejmujący likwidację majątku oraz art. 299 § 2 k.s.h.

w zw. z art. 543 i art. 544 p.u.n. w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia

2016 r. przez rozstrzygnięcie czy dla uwolnienia się członka zarządu od

odpowiedzialności, o której mowa w art. 299 § 1 k.s.h. konieczne jest wykazanie, że

we właściwym czasie „wszczęto postępowanie układowe” w rozumieniu wydano

postanowienie o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu i to na ten

moment konieczne jest ustalenie czy wszczęcie postępowania układowego

nastąpiło we właściwym czasie, czy też sformułowanie użyte w art. 299 § 2 k.s.h. o

treści „wszczęto postępowanie układowe” swoim zakresem obejmuje samą

czynność złożenia wniosku o wszczęcie postępowania układowego w rozumieniu

złożenia wniosku ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu.

Skarga kasacyjna jest też, w ocenie skarżącego, oczywiście zasadna z

uwagi na bezpodstawne przyjęcie, że pozwany we właściwym czasie złożył

wniosek o ogłoszenie upadłości, podczas gdy z materiału dowodowego

zgormadzonego w sprawie, jednoznacznie wynika, że spółka posiadała szereg

zobowiązań, których wymagalność przypadała już w 2013 r. i pierwszym kwartale

2014 r., a stan ten miał charakter trwały, co obligowało członka zarządu do złożenia

wniosku o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku najpóźniej w

pierwszym kwartale 2014 r., co oznacza, iż wniosek złożony przez dłużnika

niezależnie od jego skuteczności w zakresie wątpliwości przedstawionych powyżej,

nie został złożony we właściwym czasie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

I CSK 3502/25

4

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także usunięcie z obrotu prawnego

orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście

wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może

być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie

Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego

odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie

w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,

zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art.

3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują w

sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie SN z 26 kwietnia

2006 r., II CZ 28/06). Ze względu na odmienny cel instytucji przedsądu i jej odrębne

oraz kwalifikowane przesłanki, wskazanie i uzasadnienie okoliczności decydujących

o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może

polegać na odwołaniu się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.

W prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej oba powyższe elementy muszą

I CSK 3502/25

5

pojawić się oddzielnie i autonomicznie. Sąd Najwyższy nie jest bowiem trzecią

instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę kasacyjną, będącą

szczególnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym i rozpoznawanym nie tylko

w interesie skarżącego, ale przede wszystkim w interesie publicznym.

5. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego

wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,

przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w

stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń

(postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie zostać

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia SN:

z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02,

i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,

jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność

ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub

istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,

zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,

z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny

i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,

podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią

prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (postanowienia SN: z 15

października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14, i z 19 czerwca

2018 r., IV CSK 56/18).

I CSK 3502/25

6

6. Skarga kasacyjna strony powodowej nie zawiera argumentów

dostatecznych dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, iż w sprawie zachodzą

powołane przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Wątpliwości przedstawione w skardze kasacyjnej w ramach wykazania

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. zostały już rozstrzygnięte w orzecznictwie.

W uchwale z 7 listopada 2008 r., III CZP 72/08 (OSNC 2009, nr 2, poz. 20), Sąd

Najwyższy wskazał, że według art. 299 k.s.h., członkowie zarządu spółki

z ograniczoną odpowiedzialności odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania, jeżeli

egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna (§ 1); członek zarządu może

się jednak uwolnić od tej odpowiedzialności przez wykazanie, że we właściwym

czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości albo że niezgłoszenie wniosku

o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy bądź że pomimo niezgłoszenia

wniosku o ogłoszenie upadłości wierzyciel nie poniósł szkody (§ 2). Sąd Najwyższy

wyjaśnił, że chodzi tu zarówno o wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej

likwidację majątku upadłego, jak i o wniosek o wszczęcie postępowania

upadłościowego z możliwością zawarcia układu. W art. 299 § 2 k.s.h.,

pochodzącym sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo

upadłościowe i naprawcze jest mowa o wniosku o ogłoszenie upadłości lub

wszczęciu postępowania układowego, według zaś norm przejściowych tej ustawy,

Ilekroć w przepisach odrębnych jest mowa o „postępowaniu upadłościowym”,

tylekroć rozumie się przez to postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację

majątku upadłego, a ilekroć o „postępowaniu układowym” – także postępowanie

upadłościowe z możliwością zawarcia układu.

Skarżący – poza własną oceną zagadnienia – nie przedstawił nowych

argumentów, świadczących o potrzebie analizy wskazanych problemów przez Sąd

Najwyższy po raz kolejny.

Analiza przywołanej uchwały Sądu Najwyższego z 7 listopada 2008 r., III

CZP 72/08, pozwala również na rozstrzygnięcie wątpliwości podanych w skardze

kasacyjnej dla uzasadnienia występowania w sprawie przesłanki z art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c. Przyjęcie, że w art. 299 § 2 k.s.h. chodzi zarówno o wniosek o

ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego, jak i o wniosek o

I CSK 3502/25

7

wszczęcie postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu

przesądza pozytywnie odpowiedź na pytanie, czy złożenie wniosku o ogłoszenie

upadłości z możliwością zawarcia układu uwalnia członka zarządu od

odpowiedzialności, o której mowa w art. 299 § 1 k.s.h., na równi ze złożeniem

wniosku o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku spółki.

Wątpliwości przedstawione przez skarżącego zostały więc już dostatecznie

wyjaśnione i nie budzą kontrowersji wymagających wypowiedzi Sądu Najwyższego.

7. Odnosząc się do powołanej przez skarżącego oczywistej zasadności

skargi kasacyjnej, wskazać trzeba, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

utrwalony jest pogląd, iż uzasadnienie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej,

jako przesłanki przyjęcia jej do rozpoznania, wymaga powołania się na

kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa

materialnego lub procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego do

jego wykazania. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono

widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez

potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu

wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. O przyjęciu skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał

zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet

oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. orzecznictwo przytoczone w

motywach postanowienia SN z 6 listopada 2012 r., III SK 16/12).

Skarżący nie przedstawił przekonujących argumentów świadczących

o występowaniu w sprawie tak rozumianej oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.

Uszło jego uwagi, że zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie

mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd Najwyższy

jest związany dokonanymi przez Sądy meriti ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.). Zawarty w art. 3983 § 3

k.p.c. zakaz oparcia skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów

I CSK 3502/25

8

lub oceny dowodów oraz związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia oznacza niedopuszczalność

powoływania się przez skarżącego wadliwość wyroku Sądu drugiej instancji

polegającą na ustaleniu faktów lub niewłaściwie przeprowadzonej ocenie dowodów

również we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Skarżący tymczasem wprost powołuje się w skardze kasacyjnej na

możliwość dokonania odmiennej oceny materiału dowodowego i ustaleń

faktycznych w sprawie co do posiadania przez upadłą spółkę wymagalnych

zobowiązań w 2013 r. i pierwszym kwartale 2014 r. Przedstawia przy tym własną

ocenę rozstrzygnięcia, ograniczając się do zanegowania stanowiska Sądu drugiej

instancji. Argumentacja taka w sposób oczywisty nie może prowadzić do wniosku,

że skarżący wykazał przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

8. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 1 a contrario k.p.c.).

9. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11

i 3, art. 99 k.p.c. oraz w zw. z § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych. Natomiast rozstrzygnięcie o zwrocie części opłaty uiszczonej od

skargi kasacyjnej w związku z nieprzyjęciem jej do rozpoznania uzasadnia art. 79

ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art. 80 ust. 1 i art. 80a u.k.s.c.

(K.W.)

[SOP]