Syndyk V. z wnioskiem o zakaz działalności wobec M. W. SN odmówił przyjęcia skargi

W związku ze skargą kasacyjną uczestnika postępowania M. W. od

postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z 5 maja 2025 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

I CSK 3514/25

2

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych

funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na

przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przesłanka ta nie została

spełniona.

Należy przypomnieć, że powołanie się na występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego, a więc zagadnienia, które wiąże się z określonym

przepisem prawnym i którego wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla

rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych

podobnych spraw, wymaga jego precyzyjnego sformułowania i wskazania

argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen (zob. m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr

1, poz. 11). Chodzi przy tym o zagadnienie nowe, którego wyjaśnienie przyczyni się

do rozwoju jurysprudencji (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 lutego 2023

r., I CSK 4691/22).

W skardze kasacyjnej uczestnik wskazał, że w sprawie pojawiły się istotne

zagadnienia prawne sprowadzające się do odpowiedzi na następujące pytania:

1. „ Czy w sytuacji, w której osoba składająca wniosek o pozbawienie praw

określonych w art. 373 ust. 1 p.u., oznaczyła wnioskodawcę jako spółkę

I CSK 3514/25

3

prawa handlowego w upadłości reprezentowaną przez syndyka, zaś Sąd

I instancji w postępowaniu rozstrzygającym sprawę wnioskodawcę oznaczył

jako wierzyciela, którym jest syndyk masy upadłości ww. spółki,

dopuszczalne jest uznanie, iż powyższe oznaczenia stanowiły oczywistą

omyłkę pisarską w rozumieniu art. 350 § 1 k.p.c., podlegającą sprostowaniu

w trybie rektyfikacji, czy też w pierwszej sytuacji prawidłowa winna być

konkluzja, iż wniosek o pozbawienie praw określonych w art. 373 ust. 1 p.u.

został złożony przez podmiot do tego nielegitymowany, wskutek czego

powinien podlegać oddaleniu?”

2. „ Czy w sytuacji, w której zgromadzony w sprawie o pozbawienie praw

określonych w art. 373 ust. 1 p.u. materiał dowodowy wskazuje, że wartość

masy upadłości znacznie przekracza sumę zobowiązań upadłego uznanych

na liście wierzytelności, pozwalając spłacić te zobowiązania w całości, z

wielokrotnym naddatkiem, można mówić o ziszczeniu się określonych w art.

373 ust. 2 p.u. przesłanek do pozbawienia ww. praw, innych niż stopień

winy?”

Odnosząc się do pierwszego zagadnienia prawnego przedstawionego przez

skarżącego, należy wskazać, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się,

że zmiana oznaczenia strony przez sąd jest dopuszczalna w drodze sprostowania

wyroku przez sąd drugiej instancji na podstawie art. 350 k.p.c. (wyroki z 18 czerwca

1998 r., II CKN 817/97, OSNC 1999 nr 1, poz. 16 oraz z 22 czerwca 2006 r., V CSK

139/06; postanowienia z 10 grudnia 2001 r., I PZ 93/01, OSNP 2003 nr 24, poz.

597 oraz z 14 września 2016 r., III CSK 309/15). Prowadzące do oddalenia wniosku

o pozbawienie praw określonych w art. 373 ust. 1 p.u. złożenie go przez podmiot

nielegitymowany do zainicjowania takiego postępowania należy odróżnić od

niewłaściwego oznaczenia strony. W tym drugim przypadku sąd odwoławczy może

sprostować wyrok przez właściwe oznaczenie strony na podstawie art. 350 § 1 i 3

k.p.c., jeżeli istnienie oczywistej omyłki wynika z oceny zakresu przedmiotowego

i podmiotowego rozstrzygnięcia (wyrok SN z 16 czerwca 2016 r., III PK 125/15 oraz

postanowienie SN z 14 lipca 2020 r., V CSK 453/19).

Należy podzielić w tym względzie twierdzenie Sądu drugiej instancji, który

wskazał, że rozumowanie apelującego jakoby niniejsze postępowanie toczyło się

I CSK 3514/25

4

na wniosek nieuprawnionego podmiotu pozostaje obarczone błędem. W świetle

okoliczności rozpoznawanej sprawy, jako oczywisty jawi się wniosek, że

wnioskodawcą w rozpoznawanej sprawie był właśnie syndyk masy upadłości spółki

V., a nie wierzyciel (syndyk) J. M. Dlatego też Sąd Okręgowy dokonując kontroli

instancyjnej zaskarżonego orzeczenia trafnie dokonał sprostowania zaskarżonego

postanowienia w zakresie prawidłowego oznaczenia wnioskodawcy, uznając błąd

sądu meriti jako oczywistą omyłkę pisarską.

Oczywistym jest, że w świetle art. 376 pr. upadł. postępowanie w sprawach,

o których mowa w art. 373 i art. 374 pr. upadł., wszczyna się wyłącznie na wniosek

wierzyciela, tymczasowego nadzorcy sądowego, zarządcy przymusowego,

syndyka, prokuratora, a także Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji

i Konsumentów oraz Komisji Nadzoru Finansowego. Natomiast wniosek

w rozpoznawanej sprawie został złożony nie przez upadłego V. sp. z o.o., jak

błędnie wywodzi skarżący z faktu oznaczenia wnioskodawcy w petitum wniosku

wszczynającego przedmiotowe postępowanie z 2 sierpnia 2019 r. jako V. sp. z o.o.

- jak również tożsamego oznaczenia wnioskodawcy jako „wierzyciela” w

postanowieniu sądu rejonowego.

Jak słusznie wskazał Sąd drugiej instancji, samo niewłaściwe określenie

strony postępowania czy to we wniosku inicjującym postępowanie, dalszych

pismach w sprawie czy nawet orzeczeniu sądu nie przesądza o rzeczywistej roli

danej strony w postępowaniu. Innymi słowy nawet jeśli w dokumentach (wniosku,

dalszych pismach, orzeczeniu) strona jest błędnie określona, to nie zmienia

faktycznej pozycji prawnej osoby, która faktycznie uczestniczy w postępowaniu. Nie

ulega wszak wątpliwości, że J. M. swoją legitymację do złożenia wniosku

w przedmiotowej sprawie wywodził ze statusu syndyka masy upadłości V. sp. z o.o.

w upadłości tj. pozasądowego organu postępowania upadłościowego powołanego

na mocy stosownego postanowienia sądu upadłościowego. Trafnie zatem przyjął

Sąd Okręgowy, że o ile w petitum wniosku rzeczywiście oznaczenie wnioskodawcy

jako V. sp. z o.o. w upadłości może sugerować, że wnioskodawcą jest upadły a nie

syndyk, o tyle dalsza lektura wniosku nie pozostawiała już wątpliwości, kto jest

rzeczywistym inicjatorem niniejszego postępowania. We wniosku z 2 sierpnia

2019 r. już w pierwszym zdaniu wnioskodawca zaznaczył zresztą, że działa jako

I CSK 3514/25

5

syndyk masy upadłości spółki pod firmą V. sp. z o.o. (k.5), a więc wyraźnie

zaznaczył swój status. Co więcej podpisując przedmiotowy wniosek wnioskodawca

podpisał się jako syndyk J. M. Z powyższym korespondowały zeznania J M.

(syndyka), który na rozprawie 24 maja 2023 r. zeznał, że był wnioskodawcą

niniejszego wniosku o zakaz działalności. Wyjaśnił on przy tym, co było asumptem

do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem, że po weryfikacji akt upadłościowych

oraz całej historii księgowej firmy, która została mu przekazana doszedł do

przekonania, że dokumentacja ta nie była kompletna. Bezspornie w okresie

składania wniosku o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej J.

M. pełnił funkcję syndyka V sp. z o.o., zaś wskazane przez niego okoliczności

stanowiące podstawę złożenia wniosku (zarówno te podane we wniosku jak i

następczo w złożonych zeznaniach) w oczywisty sposób wskazują, że dokonując

czynności związanych z realizacją obowiązków syndyka J. M. wykrył pewne

nieprawidłowości obligujące go jako pozasądowego organu postępowania

upadłościowego do złożenia wniosku w trybie art. 373 pr. upadł.

W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że J. M. składając wniosek w

niniejszej sprawie działał jako syndyk masy upadłości V. sp. z o.o. w związku z

dostrzeżonymi przez siebie jako syndyka naruszeniami ustawy prawo

upadłościowe, których, w przekonaniu ówczesnego syndyka, uczestnik się

dopuścił.

Przechodząc zaś do drugiego ze wskazanych zagadnień należy uznać, że

nie wpisuje się ono w ustalony stan faktyczny sprawy. Trzeba przypomnieć, że

skoro skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter

rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym

Sąd Najwyższy jest związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać

w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać

na jego rozstrzygnięcie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 20 stycznia

2026 r., I CSK 3059/25). Z ustaleń faktycznych poczynionych w niniejszej sprawie

nie wynika zaś, że wartość masy upadłości znacznie przekracza sumę zobowiązań

upadłego uznanych na liście wierzytelności, pozwalając spłacić te zobowiązania

w całości, z wielokrotnym naddatkiem. Sąd drugiej instancji wskazał bowiem, że

proces ustalania wierzytelności w postępowaniu upadłościowym się nie zakończył,

I CSK 3514/25

6

a po drugie, na chwilę obecną nie jest wiadomym jaką kwotę uzyska syndyk

z likwidacji przedsiębiorstwa upadłego. Co istotne, dotychczas przeprowadzone

próby zbycia przedsiębiorstwa nie doszły do skutku, co pozwala prognozować, że

ostatecznie uzyskana cena będzie znacznie odbiegała od wstępnych szacunków.

W konsekwencji proste zestawienie sumy uznanych dotychczas wierzytelności

i pierwotnego opisu i oszacowania przedsiębiorstwa, nie może stanowić o braku

możliwości przypisania działaniom i zaniechaniom uczestnika pokrzywdzenia

wierzycieli i obniżenia wartości przedsiębiorstwa.

Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji.

M.L.

[r.g.]

Krzysztof Wesołowski