Zrzeczenie się zwrotu nakładów w umowie majątkowej. SN nie przyjął skargi M.P.

Wyrokiem z 31 sierpnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku oddalił

powództwo M.P. skierowane przeciwko R.P. o zasądzenie kwoty 255 365 zł wraz z

I CSK 3558/24

2

odsetkami ustawowymi za opóźnienie tytułem rozliczenia nakładów powódki z

majątku osobistego na majątek wspólny małżonków i orzekł o kosztach procesu.

Wyrokiem z 12 czerwca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację

powódki i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

U podstaw rozstrzygnięcia Sądów meriti legło stwierdzenie, że strony

zawierając 23 kwietnia 2020 r. umowę o podział majątku wspólnego dokonały

kompleksowego rozliczenia wzajemnych roszczeń z tego tytułu. Rozliczenie to

obejmowało także nakłady i wydatki z majątku osobistego powódki na majątek

wspólny. W § 5 umowy strony oświadczyły bowiem, że w związku z zawartą umową

nie następuje między nimi zwrot nakładów ani wydatków określony w art. 45 k.r.o.

i w zakresie objętym umową zrzekają się wzajemnie wszelkich roszczeń.

W konsekwencji powódka skutecznie zrzekła się roszczeń z tego tytułu, a nie

uchyliła się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli. Wprawdzie w § 2

ust. 2 umowy strony oświadczyły, że składniki majątku podane w treści umowy nie

stanowią całego ich majątku wspólnego ale wykładnia umowy w kontekście całego

zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do jednoznacznego

wniosku, że postanowienie to dotyczyło planowanego przez strony nabycia lokalu

mieszkalnego dla ich syna.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez powódkę.

Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na

przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

W ocenie skarżącej zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty narusza art.

378 § 1 k.p.c., ponieważ Sąd Apelacyjny w ogóle nie rozpoznał jej zarzutu

apelacyjnego opartego na naruszeniu art. 233 § 1 k.p.c. Oczywistość wynika

z braku weryfikacji materiału dowodowego stanowiącego podstawę ustaleń

faktycznych sądów obu instancji według kryteriów z art. 233 § 1 k.p.c.

Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej

do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 3558/24

3

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację,

w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące

i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia

bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim

wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji

w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że

usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że

może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka

zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r., III

CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką

przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu

prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to

spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15,

niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).

I CSK 3558/24

4

Sytuacja taka nie wystąpiła w sprawie w której wniesiono skargę. Motywy

zaskarżonego orzeczenia dowodzą, że Sąd drugiej instancji w pełni zrealizował

funkcję kontrolną i rozpoznawczą, wyznaczoną art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.,

dokonując ponownego i wszechstronnego merytorycznego rozpoznania sprawy.

Pisemne motywy rozstrzygnięcia zostały przedstawione w sposób umożliwiający

przeprowadzenie kontroli kasacyjnej. Sąd Apelacyjny, uznając trafność ustaleń

faktycznych i słuszność oceny dowodów dokonanej przez Sąd Okręgowy, przyjął je

za własne. Lektura pisemnych motywów zaskarżonego wyroku nie daje podstaw do

podzielenia tezy, że zapadło ono z oczywistym naruszenia prawa procesowego

w wyżej przedstawionym rozumieniu przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej

z powodu jej oczywistej zasadności.

Dostrzeżenia także wymaga, że w przypadku, gdy sąd odwoławczy – tak jak

to miało miejsce w okolicznościach sprawy - podziela ustalenia i oceny sądu

pierwszej instancji, to nie ma procesowego obowiązku szczegółowego rozważenia

w uzasadnieniu swojego orzeczenia dowodów omówionych przez sąd pierwszej

instancji, lecz wystarczy, że skoncentruje się na rozważeniu tych dowodów i ocen,

które są kwestionowane w apelacji. Jeżeli sąd drugiej instancji podziela stanowisko

sądu pierwszej instancji, to treść tej części uzasadnienia może ograniczyć się do

stwierdzenia, że przyjmuje jego ustalenia i wnioski jako swoje (zob. m.in. wyroki

Sądu Najwyższego z 11 maja 2016 r., I CSK 326/15, niepubl. i z 23 czerwca

2010 r., II CSK 689/09, OSNC – ZD 2011, nr B, poz. 28 oraz postanowienia Sądu

Najwyższego z 10 listopada 1998 r, III CKN 792/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 83

i z 16 marca 2012 r., IV CSK 373/11, PiM, 2016, nr 1, str. 149). Brak akceptacji

przez pozwaną stanowiska zajętego przez Sąd odwoławczy, nie świadczy o tym, że

wniesiona skarga jest oczywiście uzasadniona.

Lektura apelacji skarżącej (k. 116-122) skonfrontowana z uzasadnieniem

zaskarżonego wyroku nie wskazuje, by istota zarzutów apelacji nie została

rozpoznana. Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. sprowadzał się bowiem do

wykładni postanowień umowy łączącej strony w kontekście treści umowy i zeznań

stron (k. 116- 117). Kwalifikacja tego zarzutu przez Sąd drugiej instancji jako

dotyczącego w istocie naruszenia art.65 k.c. była zatem prawidłowa, a jego analiza

odnosi się także do wiarygodności zeznań stron.

I CSK 3558/24

5

W konsekwencji wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, w konfrontacji

z motywami zaskarżonego orzeczenia, nie wykazuje tezy, że przy jego ferowaniu

popełniono uchybienia w zakresie stosowania i wykładni prawa, które miały

charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które

w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1 i 3 oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c.

i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023,

poz. 1964, ze zm.).

Monika Koba

[A.T.]

[SOP]