Nieważność kredytu z upadłym bankiem. Sąd Najwyższy nie przyjął skargi syndyka

Wyrokiem z 12 maja 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, po rozpoznaniu

sprawy z powództwa A.C. i B.C. przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. ustalił, że

umowa kredytu z 21 lipca 2006 r. jest nieważna w całości (pkt 1), zasądził od

pozwanego na rzecz powodów łącznie kwotę 158 857,83 zł z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie liczonymi od 27 lipca 2021 r. do dnia zapłaty (pkt 2),

I CSK 3610/24

2

oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt 3) i orzekł o kosztach procesu (pkt

4).

Wyrokiem częściowym z 20 grudnia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie –

po podjęciu zawieszonego postępowania w zakresie roszczenia o ustalenie

nieważności umowy z udziałem po stronie pozwanej syndyka masy upadłości Bank

spółki akcyjnej w W. - oddalił apelację pozwanego w części skierowanej przeciwko

rozstrzygnięciu zawartemu w punkcie pierwszym zaskarżonego wyroku tj.

ustalającego nieważność umowy.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwanego.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłanki

z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Jego zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

sprowadzające się do pytania: „Czy postępowanie sądowe z powództwa

kredytobiorcy o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu

waloryzowanego (indeksowanego albo denominowanego) do waluty obcej,

wytoczone przeciwko upadłemu bankowi (kredytodawcy), jest sprawą

„o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art.

145 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2022 r.

poz. 1520 ze zm. – dalej: „Pr.u.”) i tym samym podlega zawieszeniu na podstawie

art. 174 § 1 pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w zw. z art.

145 ust. 1 Pr.u. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście

wierzytelności lub, odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście

i wyczerpania trybu określonego ustawą?”.

Ponadto wskazał, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

wywołujących poważne wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj.: art.

174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w zw. z art. 145 ust. 1 Pr.u. oraz art.

177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 w zw. z art. 145 ust. 1 Pr.u.

Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia

jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 3610/24

3

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie

przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek

przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami

prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono

rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma istotne

znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych

podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa (zob. m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11

i z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151).

Oparcie natomiast wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. Nie istnieje przy tym

I CSK 3610/24

4

istotne zagadnienie prawne ani potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd

Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia oraz wykładni

przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą

żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (zob. m. in. postanowienia

Sądu Najwyższego z 17 marca 2015 r., I PK 4/15, niepubl.; z 23 kwietnia 2015 r.,

I CSK 691/14, niepubl.; i z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, niepubl.).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia tych

wymagań. Skarżący zamiennie potraktował obie przywoływane przesłanki

przedsądu ( art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.), przedstawiając w ramach obu z nich to

samo zagadnienie, które było już przedmiotem wypowiedzi w orzecznictwie Sądu

Najwyższego. Pozwany natomiast przekonująco nie wykazał, by istniała potrzeba

ponownej wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym przedmiocie.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że pojęcia „postępowań

dotyczących masy upadłości” nie można identyfikować z postępowaniami

o wierzytelności podlegające zgłoszeniu do masy upadłości, o których mowa w art.

145 ust. 1 Pr. u. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 9 listopada 2017 r., I CSK

672/17, niepubl.). Wyjaśniono również, że z racji charakteru powództwa o ustalenie

nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu, tego rodzaju roszczenie nie

może być realizowane w trybie sporządzenia listy wierzytelności, nie jest

zobowiązaniem pieniężnym ani zobowiązaniem majątkowym niepieniężnym

upadłego, które może być przekształcone w zobowiązanie pieniężne, zaś

pozytywne rozstrzygnięcie takiego żądania na drodze sądowej nie jest tytułem

egzekucyjnym podlegającym przymusowemu wykonaniu, tak jak wyciąg

z zatwierdzonej przez sędziego komisarza listy wierzytelności, zawierający

oznaczenie wierzytelności oraz sumy otrzymanej na jej poczet przez wierzyciela

(art. 264 ust. 1 Pr. u.). Sprawa o tego rodzaju roszczenie z powództwa

kredytobiorcy będącego konsumentem przeciwko bankowi, co do którego w toku

postępowania ogłoszono upadłość, nie jest więc sprawą „o wierzytelność, która

podlega zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 Pr. u., a tym

samym postępowanie w tym przedmiocie może być podjęte z chwilą ustalenia

osoby pełniącej funkcję syndyka (zob. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z 8

kwietnia 2025 r., I CSK 3383/24, niepubl.; z 28 maja 2025 r., I CSK 236/25,

I CSK 3610/24

5

niepubl.; z 29 maja 2025 r., I CSK 2721/24, niepubl.; z 11 czerwca 2025 r., I CSK

3309/24, niepubl.; z 3 lipca 2025 r., I CSK 1948/24, niepubl.; i z 22 lipca 2025 r.,

I CSK 758/25, niepubl.). Nie zachodzi zatem podstawa do ponownej wypowiedzi

Sądu Najwyższego w tym przedmiocie.

Z tych względów - na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. - Sąd Najwyższy

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego pozostawiono zgodnie

z art. 108 § 1 w zw. z art. 398²¹ i art. 391 § 1 k.p.c. sądowi, który wyda orzeczenie

kończące postępowanie w sprawie, skarga kasacyjna dotyczyła bowiem wyroku

częściowego.

Monika Koba

[A.T.]

[SOP]