SN odmówił przyjęcia skargi konsumentów na bank i obciążył ich kosztami

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

I CSK 3721/25

2

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w

kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z

oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest

mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Pozwany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

z powołaniem się na potrzebę wykładni przepisów wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie Sądu Najwyższego (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 405 k.c. w zw.

z art. 410 § 1 i 2 k.c.

O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub

mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy

prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice

usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania. Ponadto, potrzeba wykładni

przepisów prawnych nie powstaje, gdy Sąd Najwyższy zajmował co do nich

stanowisko i wyrażał poglądy we wcześniej wydanych orzeczeniach, a nie zaszły

żadne okoliczności uzasadniające ich zmianę.

Powołane przepisy we wniosku o uzasadnienie przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie budzą wątpliwości. W wyroku z 14 grudnia 2023 r.,

C-28/22, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że art. 6 ust. 1 i art. 7

ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności należy interpretować

w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego,

zgodnie z którą w sytuacji gdy umowa kredytu hipotecznego zawarta przez

przedsiębiorcę z konsumentem nie może już pozostać wiążąca po usunięciu

nieuczciwych warunków zawartych w tej umowie, przedsiębiorca ten nie może

powołać się na prawo zatrzymania umożliwiające mu uzależnienie zwrotu

świadczeń otrzymanych od tego konsumenta od przedstawienia przez niego oferty

zwrotu świadczeń, które sam otrzymał od tego przedsiębiorcy lub gwarancji zwrotu

tych ostatnich świadczeń, jeżeli wykonanie przez tego samego przedsiębiorcę

prawa zatrzymania powoduje utratę przez rzeczonego konsumenta prawa do

uzyskania odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na

I CSK 3721/25

3

danego przedsiębiorcę do wykonania świadczenia po tym, jak przedsiębiorca ten

otrzyma wezwanie do zwrotu świadczeń zapłaconych mu w wykonaniu tej umowy

(zob. też – w kwestii w ogóle dopuszczalności podniesienia przez przedsiębiorcę

przeciwko konsumentowi zarzutu zatrzymania – postanowienie Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 8 maja 2024 r., C-424/22). Ponadto w wyroku

z 7 grudnia 2023 r., C-140/22, Trybunał wyjaśnił, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1

dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że w kontekście nieważności

umowy kredytowej ze względu na przewidziane w niej abuzywne postanowienia,

stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą

wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od

złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on,

że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego abuzywnego warunku oraz że jest

świadomy konsekwencji tego uznania nieważności umowy oraz wyraża on zgodę

na uznanie umowy za nieważną.

Z kolei w wyrokach z 15 czerwca 2023 r., C-520/21, z 7 grudnia 2023 r.,

C-140/22 oraz w postanowieniu z 11 grudnia 2023 r., C-756/22 Trybunał

stwierdził, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten

sposób, że w kontekście nieważności umowy kredytowej zawartej przez

przedsiębiorcę z konsumentem, stoją one na przeszkodzie takiej wykładni prawa

krajowego, że instytucja bankowa może domagać się od konsumenta

rekompensaty przekraczającej zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania

umowy oraz ustawowe odsetki za zwłokę liczone od dnia wezwania do zapłaty

(zob. też – w kwestii niedopuszczalności roszczenia przedsiębiorcy przeciwko

konsumentowi o waloryzację kwoty wypłaconego kapitału – wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 12 stycznia 2024 r., C-488/23).

Z powyższych orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika,

że w świetle dyrektywy 93/13 w razie nieważności umowy kredytowej

przedsiębiorcy (bankowi) przysługuje w stosunku do konsumenta roszczenie

o zwrot nominalnej kwoty wypłaconego kapitału z odsetkami za opóźnienie

liczonymi od dnia wezwania konsumenta do zapłaty, natomiast konsumentowi

przysługuje przeciwko bankowi roszczenie o zwrot świadczenia spełnionego

I CSK 3721/25

4

w postaci rat kapitałowo-odsetkowych na podstawie nieważnej umowy kredytowej

z odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wezwania banku do zapłaty.

Z wyroku Trybunał Sprawiedliwości UE z 19 czerwca 2025 r., C-396/24

wydanego w sprawie z powództwa banku przeciwko konsumentowi, można

wyprowadzić wniosek, że teoria salda zastosowana do rozliczenia stron nieważnej

umowy kredytowej może działać w obie strony. Zatem przyjęcie teorii salda

oznacza, że termin wymagalności roszczeń z tytułu zwrotu wzajemnych świadczeń

pieniężnych spełnionych na podstawie nieważnej umowy, do wysokości niższego

świadczenia, powstaje w tym samym czasie, a więc opóźnienie w spełnieniu

świadczenia zwrotnego odnosi się do tej części, która przekracza wysokość

świadczenia zwrotnego drugiej strony. Nie sposób przy tym uznać, że

konsumentowi przysługuje dodatkowa korzyść w postaci odsetek za opóźnienie

w zwrocie spełnionego świadczenia (tj. w zakresie świadczenia, którego wysokość

odpowiada wysokości świadczenia wypłaconego przez bank na rzecz konsumenta

w wykonaniu umowy kredytowej) na podstawie nieważnej umowy kredytowej, gdyż

wskutek orzeczonej nieważności konsument uzyskuje w istocie kredyt darmowy,

zaś bank nie może domagać się zapłaty przewidzianych w umowie odsetek od

kwoty kapitału, jak również nie może skutecznie żądać od konsumenta

wynagrodzenia za bezumowne korzystania z kwoty kapitału, ani waloryzacji kwoty

wypłaconego kapitału. Jednocześnie z faktu, że bank stał na stanowisku, iż umowa

kredytowa jest ważna, nie można wyprowadzić tezy, że w razie nieważności tej

umowy i powstania stanu wymagalności roszczenia zwrotnego konsumenta (na

skutek wezwania do zapłaty – art. 455 k.c.), bank rezygnuje z postawienia własnej

wierzytelności zwrotnej (do wysokości świadczenia zwrotnego konsumenta) w stan

wymagalności i godzi się w tym zakresie na powstanie roszczenia odsetkowego

konsumenta (argumentum a maiori od minus).

Zgodnie z art. 455 k.c., jeżeli termin świadczenia nie jest oznaczony ani nie

wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione

niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. W przypadku teorii salda

postawienie w stan wymagalności roszczenia pieniężnego zwrotnego jednej strony

nieważnego kontraktu skutkuje powstaniem stanu wymagalności roszczenia

pieniężnego zwrotnego drugiej strony do wysokości niższej wierzytelności. W tym

I CSK 3721/25

5

zakresie termin spełnienia wzajemnego świadczenia (tj. z tytułu zwrotu kwoty

kapitału) wynika z właściwości zobowiązania w rozumieniu art. 455 k.c.

Powołana wykładnia prawa krajowego nie sprzeciwia się dyrektywie 93/13,

gdyż z jednej strony bank ponosi dotkliwą sankcję w postaci braku możliwości

domagania się wynagrodzenia z tytułu korzystania przez konsumenta z kwoty

wypłaconego kapitału. Z drugiej zaś strony środki kredytowe zostały udzielone na

nabycie lokalu mieszkalnego, którego konsumenci stali się właścicielami

i korzystali z niego oraz którego wartość znacząco wzrosła w stosunku do kwoty

nominalnej wypłaconego kapitału kredytu. Dysproporcja ta jest widoczna, gdyż

konsument, który będąc właścicielem lokalu (zakupionego za środki kredytowe)

i korzystając z niego (przez zamieszkiwanie, względnie uzyskując środki pieniężne

z jego wynajmu), mógłby domagać się jeszcze odsetek za opóźnienie od kwoty

(spełnionych świadczeń w wykonaniu nieważnej umowy kredytowej)

nieprzekraczającej w sumie nominalnej kwoty kapitału wypłaconego przez bank,

tylko dlatego, że bank nie wezwał formalnie konsumenta do zwrotu kwoty kapitału,

ponieważ uznał, że umowa kredytowa jest ważna.

W tym stanie rzeczy można zaakceptować ocenę prawną sprawy przez Sąd

Apelacyjny jako właściwą w kontekście mającego zastosowanie w sprawie prawa

i zasad jego wykładni.

W zakresie obciążenia konsumentów kosztami postępowania należy mieć na

uwadze, że sąd drugiej instancji zastosował art. 102 k.p.c. i odstąpił od obciążenia

powodów kosztami postępowania. Tym samym nie można odnieść się do

stosunkowego rozdzielenia kosztów postępowania, skoro sąd drugiej instancji nie

zastosował art. 100 k.p.c. i nie dokonał stosunkowego rozdzielenia kosztów

postępowania.

Pozwany wniósł także o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania z powołaniem się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c.) w zakresie podniesionych zarzutów naruszenia przepisów prawa

materialnego przez błędne zastosowanie teorii salda.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do

I CSK 3721/25

6

rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia

zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego

i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość

naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Szczególna podstawa przedsądu z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga przy tym samodzielnego, czyli odrębnego od podstaw

kasacyjnych wskazania i wykazania naruszenia konkretnego przepisu prawa

(procesowego lub materialnego), które jest oczywiste i bez wątpliwości prowadzi do

stwierdzenia, że objęte skargą orzeczenie jest wadliwe i dlatego skarga powinna

zostać przyjęta do rozpoznania.

Z ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd meriti wynika, że powodowie

zgodnie z umową otrzymali kredyt w wysokości 169.373,43 zł. Jak

wynika z zaświadczenia banku, powodowie spłacili kwotę 298.812,85 zł. Sąd

Apelacyjny rozliczył wzajemne roszczenia stron i uznał, że na rzecz powodów ma

być zasądzona nadwyżka (ponad kwotę wypłaconego mu kapitału) w wysokości

129.439,42 zł z ustawowymi odsetkami.

Zarzuty skarżących o oczywistym naruszeniu prawa przez Sąd

Apelacyjny w związku z zastosowaniem przedstawionego sposobu rozliczenia stron

nie są uzasadnione, gdyż rozliczenie to realizuje kierunek wykładni postanowień

dyrektywy 93/13 przyjęty w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

z 19 czerwca 2025 r., C-396/24.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz –

co do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 §

1 k.p.c., § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935), orzeczono jak w postanowieniu.

I CSK 3721/25

7

Marta Romańska

[dr]

[r.g.]