Bank powoływał wyrok TSUE przeciw teorii dwóch kondykcji. SN odmówił przyjęcia skargi

Wyrokiem z 30 czerwca 2025 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, w sprawie

z powództwa D.B. i J.O. przeciwko Bankowi S.A. w W. o ustalenie i zapłatę, na

skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 15

września 2023 r., I C 733/19, zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w punkcie II w

ten sposób, że zasądził ponad kwotę zasądzoną w tym punkcie wyroku kwotę 272

115,78 zł z ustawowymi odsetkami od kwoty 206 813,86 zł od dnia 9 sierpnia 2019

r. oraz od kwoty 65 301,92 zł od dnia 31 grudnia 2020 r. do dnia zapłaty oraz

odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 202 517,92 zł od dnia 9 sierpnia 2019 r.

do dnia 15 maja 2023 r. (pkt 1); w pozostałym zakresie oddalił apelację powodów

I CSK 3729/25

2

(pkt 2); oddalił apelację pozwanej (pkt 3); zasądził od pozwanej na rzecz powodów

kwotę 9100 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego wraz z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się tego punktu orzeczenia do

dnia zapłaty (pkt 4).

Pozwana wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji,

zaskarżając go w części, tj. co do pkt. 1 w części, tj. w zakresie, w jakim zmienia on

zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji w punkcie II w ten sposób, że zasądza

ponad kwotę zasądzoną w tym wyroku kwotę 272 115,78 zł wraz z ustawowymi

odsetkami od kwoty 206 813,86 zł od dnia 9 sierpnia 2019 r. oraz od kwoty 65

301,92 od dnia 31 grudnia 2020 r. do dnia zapłaty oraz co do pkt. 4, tj.

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania przed sądem drugiej instancji w całości.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

pozwana wskazała, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, które

pozwana sformułowała w postaci następującego pytania: czy wobec treści wyroku

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 czerwca 2025 r., mBank, C-

396/24, ECLI:EU:C:2025:460, zgodnie z którym „artykuł 7 ust. 1 dyrektywy Rady

93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w

umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoi on na

przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek

umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy,

przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty

udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w

wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty", dopuszczalne

jest przyjęcie, zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP

25/22, że „jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub

część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają

samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze

stron".

Skarżąca powołała się również na potrzebę wykładni art. 410 § 1 i 2 w zw. z

art. 405 k.c. jako przepisów wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów w

I CSK 3729/25

3

sprawach, w których sądy powinny dokonywać wykładni tych przepisów w zgodzie

z celami dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych

warunków w umowach konsumenckich i przepisem art. 7 ust. 1 tejże dyrektywy, tj.

w przedmiocie określenia zasad rozliczania wzajemnych świadczeń stron w

sytuacji, gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do

nieważności tej umowy, w wykonaniu której bank wypłacił kredytobiorcy całość lub

część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, tj. czy w takiej

sytuacji powstają odrębne roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia na rzecz

każdej ze stron, niezależnie od istnienia wzbogacenia jednej strony i

odpowiadającego mu zubożenia drugiej strony (teoria dwóch kondykcji), czy też

powstaje jedynie jedno roszczenie, równe różnicy spełnionych świadczeń, na rzecz

tej strony, której łączne świadczenie miało wyższą wysokość (teoria salda).

Powodowie złożyli odpowiedź na skargę kasacyjną pozwanej, w której

wnieśli o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz

o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm prawem przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wniesiona przez pozwaną nie kwalifikowała się do

przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a zarazem

kwalifikowanym pismem procesowym o ściśle określonej przez ustawę treści. Sąd

Najwyższy, rozpoznając ten nadzwyczajny środek zaskarżenia, nie jest trzecią

instancją sądową, lecz działa w interesie publicznym (postanowienie SN

z 27 stycznia 2009 r., V CSK 358/08), na rzecz Państwa jako dobra wspólnego

(postanowienie SN z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08), jakkolwiek oczywiście nie

oznacza to braku indywidualnego interesu skarżącego w rozpoznaniu

nadzwyczajnego środka zaskarżenia, a w konsekwencji także weryfikacji tego

interesu (gravamen). Jednak przede wszystkim skarga kasacyjna ma służyć

ochronie prawidłowego wykonywania prawa oraz jego jednolitej wykładni. Interes

prywatny uwzględnia zaś tylko na tyle, na ile może się on stać podłożem

I CSK 3729/25

4

zaspokojenia interesu ogólnego (zob. aktualne uwagi w postanowieniu SN

z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99).

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy przewidziana

w art. 3989 k.p.c. instytucja tzw. przedsądu, w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej (postanowienie SN z 12 marca 2024 r., I CSK 254/23).

Na etapie przedsądu Sąd Najwyższy ocenia wyłącznie wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienie. Wniosek ten stanowi

element konstrukcyjny skargi odrębny od podstaw skargi i ich uzasadnienia, które

są oceniane dopiero, gdy skarga kasacyjna zostanie przyjęta do rozpoznania.

Dla spełnienia wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne

jest zawarcie w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do

wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z

nich występują w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego

(postanowienie SN z 17 czerwca 2021 r., IV CSK 1/21).

Jako przyczyny kasacyjne pozwana wskazała występowanie w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzebę wykładni przepisów wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie, przy czym w obu przypadkach pozwana przywołała

wyrok TSUE z 19 czerwca 2025 r., C-396/24. Zgodnie ze stanowiskiem skarżącej

Sąd Najwyższy powinien rozstrzygnąć, w jaki sposób wyrok ten wpływa na

aktualność uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia

2024 r., III CZP 25/22, zgodnie z którą jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie

wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił

kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat

kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na

rzecz każdej ze stron.

Nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa, podobnie jak nie występuje

w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych

I CSK 3729/25

5

kwestii wyraził już swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą

okoliczności uzasadniające zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in.

postanowienie SN z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22).

Znaczenie wyroku TSUE z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, dla rozpoznawania

spraw, w których strony umowy kredytu uznanej za nieważną dochodzą

wzajemnych rozliczeń, zostało przedstawione w wyroku Sądu Najwyższego z 5

września 2025 r., II CSKP 550/24. Podkreślono w nim, że rozstrzygnięcie TSUE nie

doprowadziło do ustania związania Sądu Najwyższego przyjętą wcześniej zasadą

prawną. Nie wyklucza to jednak, w związku z tym wyrokiem, dokonania oceny

zasadności wystąpienia we właściwym trybie (art. 88 § 1 i 2 ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o Sądzie Najwyższym; tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 622) do

odpowiedniego składu Sądu Najwyższego celem rozważenia ewentualnego

odstąpienia od zasady prawnej przyjętej w punkcie trzecim uchwały z 25 kwietnia

2024 r., III CZP 25/22. W ocenie Sądu Najwyższego, w składzie wydającym wyrok

z 5 września 2025 r., II CSKP 550/24, potrzeba rozważenia zasadności odstąpienia

od przyjętej zasady prawnej nie zaistniała, gdyż zastosowanie teorii dwóch

kondykcji nie stoi w sprzeczności z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 przy uwzględnieniu

jego interpretacji przyjętej w wyroku TSUE z 19 czerwca 2025 r., C-396/24. Nie

zostały wyrażone wprost motywy, którymi kierował się TSUE odrzucając teorię

dwóch kondykcji w przypadku dochodzenia zwrotu nienależnego świadczenia przez

bank, przez co ich odtworzenie, a w konsekwencji odniesienie się do nich nasuwa

pewne trudności. Trybunał cytuje jednak stanowisko zajęte we wcześniejszym

orzeczeniu (wyrok z 25 listopada 2020 r., C-269/19, Banca B, EU:C:2020:954,

pkt 38), zgodnie z którym w razie stwierdzenia nieuczciwego charakteru umowy sąd

powinien upewnić się, że orzeczenie zniechęci przedsiębiorcę do wprowadzania

nieuczciwych warunków w umowach oferowanych konsumentom (pkt 38 wyroku

z 19 czerwca 2025 r., C 396/24), a jeżeli umowa nie może obowiązywać po

usunięciu z niej nieuczciwych warunków, sąd powinien podjąć niezbędne środki dla

ochrony konsumenta przed szczególnie szkodliwymi konsekwencjami (pkt 39

wymienionego wyroku). Z przytoczenia tych motywów należy wnosić, że w ocenie

TSUE w razie dochodzenia przez bank roszczenia o zwrot nienależnego

świadczenia jedynie zastosowanie teorii salda będzie dla niego wystarczająco

I CSK 3729/25

6

dolegliwe, by wywrzeć skutek prewencyjny, i jedynie to rozwiązanie należycie

uchroni konsumenta przed niekorzystnymi konsekwencjami „upadku” umowy.

Zastosowanie aksjologii leżącej u podstaw wyroku TSUE z 19 czerwca 2025 r., C-

396/24, do stanu faktycznego, w którym roszczenie o zwrot świadczenia

dochodzone jest przez konsumenta, prowadzi do wniosku, że to przyjęcie teorii

dwóch kondykcji jest rozwiązaniem właściwszym, gdyż wywiera pożądany skutek

prewencyjny i lepiej zabezpiecza interesy konsumenta. Wskazać przy tym należy,

że w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, TSUE dokonywał interpretacji art. 7

ust. 1 dyrektywy 93/13, zgodnie z którym państwa członkowskie Unii Europejskiej

są zobowiązane zapewnić stosowne i skuteczne środki mające na celu

zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach

zawieranych przez sprzedawców lub dostawców [przedsiębiorców]

z konsumentami. Nie sposób uznać, że zastosowanie teorii dwóch kondykcji

mogłoby w jakikolwiek sposób pozostawać w sprzeczności z realizacją tego celu.

Teoria ta niewątpliwie ułatwia konsumentowi realizację jego własnego roszczenia.

Jego wysokość jest wówczas wyrażona prostą sumą spełnionych świadczeń, co

pozwala uniknąć konieczności dokonywania rozliczenia, które może okazać się

skomplikowane. Konsument dysponuje przy tym większą liczbą opcji realizacji

swoich praw. Może dochodzić zwrotu całego spełnionego świadczenia i może

również podjąć decyzję o potrąceniu roszczenia o jego zwrot z roszczeniem banku,

jeżeli uzna tę opcje za korzystniejszą dla siebie.

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § 11 i 3 w zw. z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art.

39821 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 7 i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 20 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 118).

Kamil Zaradkiewicz

I CSK 3729/25

7

[M.O.]

[SOP]