Wzmianka o ojcostwie w akcie urodzenia z 1944 r. Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej

1. Postanowieniem z 10 lipca 2024 r. Sąd Okręgowy w Sosnowcu oddalił

apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w Dąbrowie Górniczej z 13 czerwca

2023 r., w którym Sąd oddalił wnioski M.P. o unieważnienie wzmianki dodatkowej

zawartej w punkcie 7 aktu urodzenia P.M. (P.) urodzonego […] 1944 r., a zmarłego

[…] 2020 r. w P., stwierdzającej, że ojcem P.P. jest T.P., urodzony […] 1911 r. w U.,

I CSK 3844/24

2

oraz o unieważnienie aktu zgonu P.P. i wydanie postanowienia o sporządzeniu

nowego aktu zgonu.

2. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiódł

wnioskodawca. Skarżący powołał się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. i podał, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona wobec

zarzucanych w skardze naruszeń przepisów prawa materialnego.

3. Uczestnicy postępowania W.P. i M.R. wnieśli o odmowę przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej a także o

zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według

norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze

już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano

tam m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany

na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością

lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia

orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja

tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych

w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej.

I CSK 3844/24

3

W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania jest wówczas usprawiedliwione.

5. Analiza sprawy wskazuje, że ustalenia sądu drugiej instancji nie zawierają

zarzucanych przez skarżącą uchybień, które kwalifikowałyby skargę jako

oczywiście uzasadnioną w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

6. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania nie został prawidłowo uzasadniony. We wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wnioskodawca podał, że skarga jest

oczywiście uzasadniona wobec zarzucanych (w ramach podstaw kasacyjnych)

naruszeń prawa materialnego. Nie wskazał natomiast, które naruszenie przepisów

prawa materialnego (w ramach podstaw kasacyjnych skarżący sformułował siedem

zarzutów naruszeń prawa materialnego) przemawiać ma za oczywistą zasadnością

skargi. Stwierdził natomiast, że oczywista zasadność skargi kasacyjnej ma wynikać

z „oczywiście błędnej wykładni przepisów dotyczących przesłanek unieważnienia

aktów stanu cywilnego w przemieszaniu z przesłankami ich sprostowania oraz

niezastosowaniu przepisów zastrzegających wyłącznie skutek nadania nazwiska

i błędne przyjęcie, że doszło do uznania dziecka i nadania mu nazwiska wskutek

tegoż uznania”. Tymczasem w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest

stanowisko, iż w przypadku powołania się na przyczynę kasacyjną, o której mowa

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania powinny zostać wskazane konkretne przepisy, które miały zdaniem

skarżącego zostać naruszone w sposób kwalifikowany (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 24 października 2024 r. I CSK 2370/24; z 3 kwietnia 2025 r., I CSK

3077/24, i z 18 września 2025 r., I CSK 1704/24).

7. Na tle podniesionej przez skarżącego przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nie każde naruszenie prawa,

nawet oczywiste, przesądza o zasadności skargi kasacyjnej (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 15 lutego 2007 r., V CSK 485/06; z 3 marca 2020 r., V CSK

75/19). Funkcją postępowania kasacyjnego nie jest weryfikowanie wszelkich

naruszeń prawa w toku postępowania przed sądami meriti, w tym także przed

sądem odwoławczym. W orzecznictwie przyjmuje się, że o przyjęciu skargi

I CSK 3844/24

4

kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje (a zatem nie musi wyłącznie rozstrzygać)

per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz istotny jest skutek

polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się

ostać (zob. zamiast wielu zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 7 stycznia

2003 r., I PK 227/02; z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07; z 11 kwietnia 2008 r., I UK

46/08; z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08; z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15;

z 18 maja 2023 r., I CSK 855/23). Oczywista nietrafność wyroku ma być

konsekwencją ewidentnego naruszenia prawa (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 26 kwietnia 2010 r. II CSK 36/2010; z 30 listopada 2010 r. I CSK

359/10). Oczywista zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego

prawnika, a zatem przy zastosowaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez

potrzeby pogłębionej analizy, przeprowadzania dłuższych badań lub dociekań,

podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie, bowiem

orzeczenie sądu ad quem jest oczywiście nieprawidłowe (postanowienia SN:

z 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15; z 14 lutego 2020 r., V CSK 483/19). Innymi słowy,

uchybienia powinny być dostrzegalne w sposób oczywisty dla osoby mającej

wyższe wykształcenie prawnicze (zob. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52; z 22 marca

2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156; z 17 maja 2018 r., IV CSK

601/17; z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18; z 21 maja 2019 r., I CSK 219/19).

W ocenie Sądu Najwyższego skarżący nie przedstawił argumentów

potwierdzających oczywistą zasadność skargi w powyższym rozumieniu.

8. Skarżący w szczególności nie wykazał, iż doszło do „oczywiście błędnej

wykładni przepisów dotyczących przesłanek unieważnienia aktów stanu cywilnego”

(chodzi tu o art. 39 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu

cywilnego). Skarżący nie przedstawił przekonujących argumentów, iż wykładnia

tych przepisów przez Sąd Okręgowy była oczywiście błędna. Skarżący twierdzi,

iż Sąd Okręgowy błędnie przyjął, iż „zdarzeniem niezgodnym ze stanem

faktycznym” nie była sytuacja, w której wpisano do aktu stanu cywilnego, że dana

osoba jest ojcem dziecka, pomimo że osoba ta nie złożyła oświadczenia o uznaniu

ojcostwa. W istocie nie to było osią rozbieżności, gdyż sąd odwoławczy oparł

swe rozstrzygnięcie nie na zarzucanej przez skarżącego błędnej wykładni, lecz

I CSK 3844/24

5

na uznaniu, że w rozważanej sprawie doszło do złożenia przez T.P. oświadczenia o

uznaniu ojcostwa (uzasadnienie, k. 187). Nie zachodzi więc wątpliwość co do

należytej interpretacji przesłanek unieważnienia aktu, lecz rozbieżność w ocenie,

czy przesłanki te in casu się ziściły. W każdym razie w ocenie Sądu Najwyższego

skarżący nie przedstawił przekonujących argumentów za tym, że dokonując tej

oceny sąd odwoławczy popełnił błąd, widoczny prima facie, skutkujący oczywistą

zasadnością skargi.

9. Niezależnie od powyższego, twierdzenia skarżącego o istotnej zasadności

skargi pozostaje w ścisłym związku z oceną stanu faktycznego, w tym sensie,

iż ocena zasadności zarzutów o ewidentnym naruszeniu prawa przez sąd

odwoławczy wymagałaby uprzednio akceptacji określonych twierdzeń skarżącego

co do kwestii faktycznych. Skarżący twierdzi bowiem (i na tych opiera główny

zarzut), że T.P. nie złożył oświadczenia o uznaniu dziecka – P.M. (P.). Tymczasem

ocena kwestii faktycznych leży poza zakresem kompetencji Sądu Najwyższego.

Kognicja Sądu Najwyższego ma bowiem ograniczony charakter i nie obejmuje

zarzutów związanych z ustaleniami faktycznymi oraz oceną dowodów dokonanymi

przez sądy meriti (art. 3983 § 3 k.p.c.). Sąd Najwyższy jest sądem prawa, a nie

sądem faktu, i nie dokonuje kontroli prawidłowości dokonanych przez sąd drugiej

instancji ustaleń faktycznych (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 stycznia

2022 r., II USK 384/21; z 22 grudnia 2021 r., II CSK 390/21; z 31 maja 2021 r., III

CSK 152/20; z 13 maja 2021, III USK 103/21 oraz z 9 marca 2021 r., IV CSK

412/20).

10. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

11. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 520 § 1 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Krzysztof Grzesiowski

[SOP]