Kredytobiorcy z frankami przeciwko bankowi. SN nie przyjął skargi kasacyjnej banku

1. Wyrokiem z 28 lutego 2023 r. Sąd Okręgowy w Opolu zasądził

od pozwanego Bank w W. na rzecz powodów G.K. i M.K. kwotę 118 456,91 zł i

kwotę 39 603,76 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie: od kwoty

118 456,91 zł – od 10 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty; od kwoty 39 603,76 CHF od

24 grudnia 2021 r. do dnia zapłaty (pkt I); w pozostałym zakresie powództwo oddalił

(pkt II) i rozstrzygnął o kosztach procesu (pkt III).

I CSK 4003/24

2

2. Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem

z 12 lipca 2024 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że: w punkcie I – oddalił

powództwo ponad zasądzoną nim kwotę 31.385,44 CHF z odsetkami ustawowymi

za opóźnienie od 8 stycznia 2022 r. do dnia zapłaty; w punkcie III – zniósł

wzajemnie pomiędzy stronami koszty procesu (pkt 1); oddalił apelację w

pozostałym zakresie (pkt 2) i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt 3).

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na

przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Podał, że w sprawie występuje

potrzeba wykładni przepisów: art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia

1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej:

„Dyrektywa 93/13”), art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358

§ 2 k.c., art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 ustawy z 29 sierpnia

1997 r. Prawo bankowe. Ponadto skarżący stwierdził, że w sprawie występują

następujące istotne zagadnienia prawne:

a) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w umowie

o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych nieokreślających

głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne,

prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro klauzule ryzyka

walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie stanowią

niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych?

b) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w umowie

o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do indeksacji

kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne

i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji wyeliminowania z niej

mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania umowy w mocy oraz mając

na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej

znajdowałby się on w przypadku braku nieuczciwych warunków umownych,

prawidłowe jest odwołanie się, jako do podstawy dla określenia oprocentowania

zobowiązań kredytowych wyrażonych w walucie polskiej, do stawki referencyjnej

I CSK 4003/24

3

WIBOR, skoro w umowie wiążącej strony stawka ta występuje i jest ona

definiowana jako odnosząca się do kredytów nieindeksowanych, wyrażonych

w walucie polskiej?

c) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty denominowane

lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania spłaty rat

kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej

powołanego art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat

racjonalności krajowego ustawodawcy uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami

udzielonymi w złotych polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty

kapitałowo-odsetkowej albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub

indeksowany jest kredyt, prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia

wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz

zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania

jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez

kredytobiorcę środków w walucie innej niż waluta krajowa?

d) czy wobec dokonania przez kredytobiorcę spłaty kredytu indeksowanego

do waluty obcej przed wytoczeniem powództwa i wygaśnięciem tym samym umowy

łączącej strony, uzasadnione jest przyjęcie, że w związku z dobrowolnym

wykonaniem umowy przez strony nie można dokonywać kontroli incydentalnej

obecnych w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących

się do indeksacji kredytu kursem waluty obcej, a tym samym niedopuszczalnym jest

uznanie ich za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne, skoro zasadniczym

skutkiem uznania pewnych postanowień umownych za niedozwolone jest brak

związania nimi konsumenta, a umowa ma wiązać strony w pozostałym zakresie,

a tym samym logicznym jest wniosek, że dotyczy to okresu, w którym umowa

obowiązuje, a nie okresu, po którym zobowiązania z niej wynikające w całości

wygasły, co następuje w przypadku ich wykonania?

I CSK 4003/24

4

e) czy brak zrealizowania obowiązku poinformowania przez sąd o skutkach

prawnych przyjęcia, iż umowa kredytu jest nieważna (trwale bezskuteczna) oraz

odebrania od strony powodowej oświadczenia o rozumieniu i akceptacji przez nią

konsekwencji przyjęcia, iż umowa kredytu jest nieważna (trwale bezskuteczna), stoi

na przeszkodzie orzeczeniu w sentencji wyroku o nieważności (trwałej

bezskuteczności) umowy lub przesłankowemu stwierdzeniu nieważności (trwałej

bezskuteczności) umowy?

4. Powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej, a także o zasądzenie od strony

pozwanej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob. np.

postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych,

nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający

rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg

pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.;

nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia

I CSK 4003/24

5

co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

jest wówczas usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

strony pozwanej mimo obszerności wywodów nie zawiera argumentów

wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989

§ 1 pkt 1 lub 2 k.p.c. uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.

7. Podniesione przez skarżącego wątpliwości wykładnicze i sformułowane

zagadnienia prawne koncentrują się w większości wokół problemu dotyczącego

abuzywności postanowień umowy kredytu indeksowanego do CHF i skutków tej

abuzywności. U podłoża mają one tezę o dopuszczalności zastąpienia

niedozwolonych klauzul umowy określających sposób ustalania przez bank kursów

waluty innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu

cywilnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi jednak obecnie

wątpliwości, że niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego

postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-

odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c.,

nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem.

Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko

idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy

stosującego niedozwolone postanowienie umowne (zob. wyrok Sądu Najwyższego

z 26 kwietnia 2022 r. II CSKP 550/22; postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 maja

2022 r., I CSK 2314/22; z 1 lutego 2023 r., I CSK 5615/22 oraz z 6 lipca 2023 r.,

I CSK 5755/22). Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby

Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w której

stwierdzono m.in., że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu

indeksowanego, odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Ponadto Sąd Najwyższy przesądził także, że w razie niemożliwości ustalenia

wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego umowa nie

wiąże także w pozostałym zakresie. Powyższa uchwała ma moc zasady prawnej,

I CSK 4003/24

6

wiążącej Sąd Najwyższy również w niniejszej sprawie (art. 87 § 1 ustawy o Sądzie

Najwyższym).

8. Istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu powołanych wyżej

przepisów nie stanowi także kwestia możliwości domagania się przez

kredytobiorców zwrotu kwot świadczonych w wykonaniu umowy kredytu uznanej

następnie za nieważną z powodu abuzywności zawartych w niej klauzul w sytuacji,

gdy dokonali całkowitej spłaty kredytu. Co do możliwości powoływania się

przez konsumenta na ochronę wynikającą z przepisów o niedozwolonych

postanowieniach umownych już po dokonaniu przez konsumenta spłaty kredytu

Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyrokach: z 12 kwietnia 2023 r., II CSKP

1531/22; z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22; z 20 marca 2024 r., II CSKP

2144/22 oraz z 27 czerwca 2024 r., II CSKP 514/23.

9. Kwestia konsekwencji zaniechania przez sąd pouczenia powodów

o skutkach prawnych przyjęcia, iż umowa kredytu jest nieważna (trwale

bezskuteczna) także nie stanowi obecnie istotnego zagadnienia prawnego.

W tej sprawie Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że cel obowiązku informacyjnego

sądu wobec konsumenta może być oceniany w świetle działań konsumenta

zmierzających do uzyskania należnej mu ochrony, a w sytuacji, w której konsument

reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika konsekwentnie od wniesienia

pozwu domagał się stwierdzenia nieważności umowy i sąd nie stwierdził,

że w świetle okoliczności istniejących lub możliwych do przewidzenia w chwili

zaistnienia sporu stwierdzenie nieważności umowy mogło narazić konsumenta

na szczególnie szkodliwe skutki, brak pouczenia o konsekwencjach upadku umowy

nie ma istotnego znaczenia. Przyjęcie możliwości skutecznego zakwestionowania

przez przedsiębiorcę realizacji obowiązku informacyjnego spoczywającego

na sądzie w stosunku do konsumenta prowadziłoby do sytuacji, w której bank

mógłby wykorzystać na swoją korzyść elementy ochrony przewidziane

dla konsumenta; niedokonanie pouczenia lub wykonanie tej czynności w sposób

niewystarczający, może być zatem kwestionowana przez konsumenta a nie przez

kredytujący bank (zob. wyrok SN z 9 lipca 2024 r., II CSKP 249/24; postanowienia

SN: z 9 sierpnia 2023 r., I CSK 5648/22; z 25 listopada 2025 r., I CSK 2849/25,

i z 31 stycznia 2025 r., I CSK 1774/24.

I CSK 4003/24

7

10. Kluczowe problemy prawne, istotne dla rozstrzygnięcia wątpliwości

wykładniczych podnoszonych przez skarżącego, zostały już zatem rozstrzygnięcie,

zaś kwestie prezentowane przez skarżącego jako „istotne zagadnienia prawne”

dotyczące kredytów frankowych, nie stanowią obecnie zagadnień nowych.

Tożsame bądź bardzo podobne problemy, jak sformułowane przez skarżącego, były

już przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego: zob. np. postanowienia

z 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, z 6 lipca 2023 r., I CSK 5696/22; z 22 sierpnia

2023 r, I CSK 6841/22; z 22 listopada 2023 r., I CSK 5225/22; z 22 października

2024 r., I CSK 3462/23, oraz z 13 sierpnia 2025 r., I CSK 1833/25, do których

szczegółowych uzasadnień wypada odesłać w celu uniknięcia zbędnych

powtórzeń.

11. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

12. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

13. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108

§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

Krzysztof Grzesiowski

(G.N.-J.)

[SOP]