Bank nie doczekał rozpoznania skargi w sporze o kredyt frankowy

1. Wyrokiem z 10 lipca 2023 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił

powództwo M.L. i Z.L. przeciwko Bank w W. w zakresie żądania głównego o

ustalenie (pkt I) ustalił, że pomiędzy powodami a pozwanym nie istnieje stosunek

prawny z bliżej określonej umowy kredytu mieszkaniowego zawartej 9 lutego 2006

r. (pkt II); zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 152 514,97 zł z

I CSK 4028/24

2

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 3 grudnia 2020 r. (pkt III) oraz

rozstrzygnął o kosztach procesu (pkt IV).

2. Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem

z 18 lipca 2024 r. oddalił apelację i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się

na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Podał, że w sprawie

występuje potrzeba wykładni przepisów: art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG

z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich

(dalej: „Dyrektywa 93/13”), art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c.,

art. 358 § 2 k.c., art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c., art. 69 ust. 3 ustawy

z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe oraz art. 189 k.p.c. Ponadto skarżący

stwierdził, że w sprawie występują następujące istotne zagadnienia prawne:

a) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w umowie

o kredyt denominowany klauzul spreadowych nieokreślających głównego

przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne, prawidłowym

jest uznanie umowy za nieważną w całości, skoro klauzule ryzyka walutowego,

określające – zgodnie z jednolitym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej – główny przedmiot tej umowy, nie stanowią niedozwolonych

(nieuczciwych) warunków umownych?

b) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty denominowane

lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania spłaty rat

kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej

powołanego art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat

racjonalności krajowego ustawodawcy uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami

udzielonymi w złotych polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty

kapitałowo-odsetkowej albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub

indeksowany jest kredyt, prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia

I CSK 4028/24

3

wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz

zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania

jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez

kredytobiorcę środków w walucie innej niż waluta krajowa?

4. Powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej, a także o zasądzenie od strony

pozwanej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze

już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob.

np. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych,

nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający

rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg

pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.;

nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia

co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

jest wówczas usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

strony pozwanej mimo obszerności wywodów nie zawiera argumentów

I CSK 4028/24

4

wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989

§ 1 pkt 1 lub 2 k.p.c. uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.

7. Podniesione przez skarżącego wątpliwości wykładnicze i sformułowane

zagadnienia prawne koncentrują się w większości wokół problemu dotyczącego

abuzywności postanowień umowy kredytu indeksowanego do CHF i skutków tej

abuzywności. U podłoża mają one tezę o dopuszczalności zastąpienia

niedozwolonych klauzul umowy określających sposób ustalania przez bank kursów

waluty innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu

cywilnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi jednak obecnie

wątpliwości, że niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego

postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-

odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c.,

nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem.

Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko

idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy

stosującego niedozwolone postanowienie umowne (zob. wyrok Sądu Najwyższego

z 26 kwietnia 2022 r. II CSKP 550/22; postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 maja

2022 r., I CSK 2314/22; z 1 lutego 2023 r., I CSK 5615/22 oraz z 6 lipca 2023 r.,

I CSK 5755/22). Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby

Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w której

stwierdzono m.in., że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu

indeksowanego, odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Ponadto Sąd Najwyższy przesądził także, że w razie niemożliwości ustalenia

wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego umowa

nie wiąże także w pozostałym zakresie. Powyższa uchwała ma moc zasady

prawnej, wiążącej Sąd Najwyższy również w niniejszej sprawie (art. 87 § 1 ustawy

o Sądzie Najwyższym).

8. Istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu powołanych wyżej

przepisów nie stanowi kwestia zasadności przyjęcia w zaprezentowanych

I CSK 4028/24

5

uwarunkowaniach, iż kredyt denominowany lub indeksowany do waluty obcej jest

kredytem udzielonym w złotych polskich. Sąd Najwyższy stoi na stanowisku,

że umowy kredytu denominowanego lub indeksowanego do waluty innej niż waluta

polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich (zob. m.in. wyrok SN

z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22). Okoliczność, że powód od samego

początku mógł spłacać kredyt w walucie CHF nie powoduje, że zaciągnięty przez

niego kredyt był kredytem walutowym, skoro powód mógł również dokonywać spłat

w walucie PLN. Nie jest kredytem walutowym taki, w którym z jednej strony

w umowie wskazana została jako tzw. kwota kredytu waluta obca, natomiast

uruchomienie, tj. spełnienie świadczenia przez bank, nastąpić ma zgodnie z umową

w walucie polskiej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2023 r., II CSKP

334/22).

9. Także podniesiona przez skarżącego kwestia interesu prawnego

w żądaniu ustalenia nieważności umowy była wielokrotnie przedmiotem

rozstrzygnięć Sądu Najwyższego. W orzecznictwie przyjmuje się, że uzależnienie

powództwa o ustalenie od interesu prawnego należy pojmować elastycznie,

z uwzględnieniem celowościowej jego wykładni, konkretnych okoliczności danej

sprawy, szeroko pojmowanego dostępu do sądów i tego, czy w drodze innego

powództwa (powództwa o świadczenie) strona może uzyskać pełną ochronę (por.

np. wyroki Sądu Najwyższego z 9 lutego 2012 r., III CSK 181/11; z 17 kwietnia

2015 r., III CSK 226/14; z 23 marca 2018 r., II CSK 371/17; i z 26 maja 2021 r.,

II CSKP 64/21; postanowienie Sądu Najwyższego z 12 lutego 2021 r., IV CSK

423/20).

10. Kluczowe problemy prawne, istotne dla rozstrzygnięcia wątpliwości

wykładniczych podnoszonych przez skarżącego, zostały już zatem rozstrzygnięcie,

zaś kwestie prezentowane przez skarżącego jako „istotne zagadnienia prawne”

dotyczące kredytów frankowych, nie stanowią obecnie zagadnień nowych.

Tożsame bądź bardzo podobne problemy, jak sformułowane przez skarżącego, były

już przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego: zob. np. postanowienia

z 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, z 6 lipca 2023 r., I CSK 5696/22; z 22 sierpnia

2023 r, I CSK 6841/22; z 22 listopada 2023 r., I CSK 5225/22; z 22 października

2024 r., I CSK 3462/23, oraz z 13 sierpnia 2025 r., I CSK 1833/25, do których

I CSK 4028/24

6

szczegółowych uzasadnień wypada odesłać w celu uniknięcia zbędnych

powtórzeń.

11. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

12. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

13. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108

§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

Krzysztof Grzesiowski

(G.N.-J.)

[a.ł]