Wykreślenie służebności z księgi wieczystej. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

Postanowieniem z 19 grudnia 2023 r. Sąd Rejonowy Szczecin -

Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie utrzymał w mocy wpis referendarza sądowego

Dz.Kw 5889/23 o wykreśleniu z księgi wieczystej […] wpisu służebności na rzecz

wnioskodawcy P. Spółki komandytowej w P.

I CSK 4030/24

2

Postanowieniem z 24 czerwca 2024 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił

apelację uczestniczki E.Z.

Uczestniczka E.Z. wniosła skargę kasacyjną, w której zaskarżyła

postanowienie Sądu Okręgowego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania skarżąca powołała się na istotne zagadnienie prawne

sprowadzające się do kwestii, czy art. 33 u.k.w.h. może być stosowany w drodze

analogii do oświadczenia woli uprawnionego w zakresie zrzeczenia się

ograniczonego prawa rzeczowego w myśl art. 246 § 1 k.c. Z ostrożności

procesowej skarżąca wskazała również, że skarga jest oczywiście uzasadniona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub

oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno być

sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy

wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob. postanowienie SN

z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być przedstawione w sposób

ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie

I CSK 4030/24

3

uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji

i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia SN:

z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02;

z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

Analiza sprawy prowadzi do wniosku, że wskazana wyżej przyczyna

kasacyjna nie została wykazana. Skarżąca skonstruowała bowiem uzasadnienie tej

części wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w oparciu

o stosowany per analogiam przepis art. 33 u.k.w.h., który nie stanowił podstawy

rozstrzygnięcia ani przedmiotu rozważań sądu w zaskarżonym orzeczeniu.

Co więcej, skarżąca nie sformułowała zarzutu naruszenia art. 33 u.k.w.h.

w podstawach kasacyjnych skargi (art. 3983 § 1 k.p.c.), co oznacza, że jego ocena

w postępowaniu kasacyjnym i tak uchyla się spod kognicji Sądu Najwyższego.

Przechodząc do oceny twierdzenia o oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), należy przypomnieć, zachodzi ona wówczas,

gdy z treści skargi bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań

wynika, że wadliwości przytoczone w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy

strona skarżąca twierdzi, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

powinna przedstawić argumentację prawną wyjaśniającą w czym ta oczywistość się

wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Konieczne jest w związku z tym wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającej

na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r.,

V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; postanowienie Sądu Najwyższego

z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 r., nr 4, poz. 75; postanowienie Sądu

Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06). Wymaga przy tym podkreślenia,

że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.

postanowienie SN z 8 października 2015r., IV CSK 189/15). Wynikająca

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej ma

charakter wyjątkowy. W konsekwencji, w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje

I CSK 4030/24

4

się, że skarga kasacyjna jest zasadna w stopniu „oczywistym”, jeżeli można ją

stwierdzić „na pierwszy rzut oka”, bez potrzeby pogłębionego badania okoliczności

sprawy (zob. postanowienie SN z 2 sierpnia 2007 r., III UK 45/07).

Analiza skargi kasacyjnej nie dowodzi, że jest ona oczywiście uzasadniona

w przyjętym wyżej rozumieniu. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu

z 22 czerwca 2023 r., II CSKP 1273/22, art. 246 § 1 k.c. dopuszcza jednostronne

zrzeczenie się prawa poprzez oświadczenie złożone właścicielowi rzeczy

obciążonej. Zrzeczenie się prawa następuje w drodze działania samego

uprawnionego. Zgoda właściciela nieruchomości obciążonej nie jest

wymagana. Mimo że jest to czynność jednostronna, art. 246 § 1 zdanie drugie k.c.

stanowi, że oświadczenie o zrzeczeniu się prawa powinno być złożone

właścicielowi rzeczy obciążonej. Kwestia, kiedy dochodzi do prawidłowego złożenia

takiego oświadczenia właścicielowi, regulowana jest w art. 61 k.c., zgodnie

z którym oświadczenie o zrzeczeniu się prawa jest złożone z chwilą, gdy dotarło do

właściciela nieruchomości w taki sposób, że mógł się z nim zapoznać

(postanowienie Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2023 r., II CSKP 1273/22).

Zrzeczenie się prawa podmiotowego jest więc działaniem uprawnionego, którego

następstwem jest ustanie przysługującego mu dotychczas prawa podmiotowego,

do czego w razie ujawnienia prawa w księdze wieczystej konieczne jest jego

wykreślenie (art. 246 § 2 k.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

A.G.

[a.ł]