SN odmówił rozpoznania skargi banku w sporze o kredyt indeksowany, bank zapłaci 5400 zł

Bank w W. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Warszawie z 20 czerwca 2023 r. Wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania uzasadnił

wystąpieniem istotnych zagadnień prawnych (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), tj.: 1)

związanego z wykładnią art. 3851 § 1 zd. drugie k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 dyrektywy

93/13 oraz art. 3852 § 2 k.c. w zw. z motywem dwudziestym pierwszym dyrektywy

93/13 i sprowadzającego się do odpowiedzi na pytanie, czy w przypadku uznania w

wyniku

kontroli

incydentalnej

obecnych

w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

I CSK 407/24

2

warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające – zgodnie z jednolitym orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – główny przedmiot tej umowy, nie

stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych?; 2) związanego

z wykładnią art. 69 ust. 3 pr.bank. i sprowadzającego się do odpowiedzi na pytanie,

czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty denominowane lub

indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania spłaty rat kapitałowo-

odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty

kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej powołanego

art. 69 ust. 3 pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego

ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub

indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych

polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty kapitałowo-odsetkowej

albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu

bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub indeksowany jest kredyt,

prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia wynikającego ze stosunku

zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz zaspokojenia wierzyciela

w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania jakichkolwiek przeliczeń

bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez kredytobiorcę środków

w walucie innej, niż waluta krajowa?; 3) związanego z wykładnią art. 3851 § 2 k.c.

w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz w zw. z motywem dwudziestym

pierwszym dyrektywy 93/13 i sprowadzającego się do odpowiedzi na pytanie, czy

w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w umowie o kredyt

indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do indeksacji kredytu

kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne

i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji wyeliminowania z niej

mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania umowy w mocy oraz mając

na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej

znajdowałby się on w przypadku braku nieuczciwych warunków umownych,

prawidłowe jest odwołanie się, jako do podstawy dla określenia oprocentowania

zobowiązań kredytowych wyrażonych w walucie polskiej, do stawki referencyjnej

WIBOR, skoro w umowie wiążącej strony stawka ta występuje i jest ona

I CSK 407/24

3

definiowana jako odnosząca się do kredytów nieindeksowanych, wyrażonych

w walucie polskiej?

Skarżący wskazał także na potrzebę wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) tj.: art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13,

art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c.,

art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c., art. 69 ust. 3 pr.bank. i art. 189 k.p.c.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód J.S. wniósł o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sformułowane przez skarżącego zagadnienia były już przedmiotem

wypowiedzi Sądu Najwyższego (zob. uchwałę całego składy Izby Cywilnej SN

z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22; uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 7 maja

2021 r., III CZP 6/21 oraz wyroki SN: z 5 kwietnia 2023 r., II CSKP 1075/22;

z 31 marca 2023 r., II CSKP 775/22; z 19 maja 2022 r., II CSKP 985/22; z 17 marca

2022 r., II CSKP 474/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21). Skarżący nie wykazał, że

zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę tych poglądów, zatem brak jest

interesu publicznego w przyjęciu skargi kasacyjnej do merytorycznego rozpoznania.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że

zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej klauzule,

a zatem także klauzule zamieszczone we wzorcach umownych kształtujące

mechanizm indeksacji, określają główne świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki

SN: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18;

z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20; z 2 czerwca

2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22, i z 4 czerwca 2024 r.,

II CSKP 1213/22).

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalone jest również, że postanowienia

umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego

kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą,

I CSK 407/24

4

pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter

niedozwolonych postanowień umownych (zob. np. wyroki SN: z 22 stycznia 2016 r.,

I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17;

z 7 listopada 2019 r., IV CSK 13/19; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 27 lipca

2021 r., V CSKP 49/21).

Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się również na temat ścisłego

powiązania klauzuli ryzyka walutowego i klauzuli spreadu walutowego. Klauzula

ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej

przeliczenie zobowiązań stron celem ustalenia wysokości ich świadczenia. Z kolei

klauzula spreadowa nie ma racji bytu w umowie, w której nie zastosowano

mechanizmu przeliczeniowego i wynikającej z niego narażenia konsumenta na

ryzyko kursowe. W konsekwencji klauzule te składające się na przyjęty w umowach

kredytowych mechanizm przeliczeniowy są ze sobą ściśle powiązane, a ich

rozszczepienie byłoby zabiegiem sztucznym (zob. wyroki SN: z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22; z 8 listopada 2023 r., II CSKP 2099/22; z 7 lutego 2024 r.,

II CSKP 1045/22; z 21 lutego 2024 r., II CSKP 225/23).

W uchwale składu całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22

(OSNC 2024, nr 12, poz. 118), Sąd Najwyższy przyjął, że w razie uznania, iż

postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się

do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie

umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć,

że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej

wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Skutkiem niemożliwości ustalenia

wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub

denominowanego jest niezwiązanie stron umową także w pozostałym zakresie.

Utrwalone zostały dotychczasowe poglądy orzecznicze, że wyeliminowanie

abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy umowy

kredytu indeksowanego kursem CHF jako kredytu złotowego oprocentowanego

według stawki LIBOR (zob. wyroki SN: z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22;

z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22; z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22;

z 30 maja 2023 r., II CSKP 1536/22). Niemożliwe jest także zastosowanie stawki

referencyjnej WIBOR (zob. wyrok SN z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22

I CSK 407/24

5

i postanowienia SN: z 27 kwietnia 2023 r., I CSK 2707/22; z 2 czerwca 2023 r.,

I CSK 4115/22, i z 18 sierpnia 2023 r., I CSK 4216/22).

Wejście w życie „ustawy antyspreadowej” także nie wpłynęło na ocenę

abuzywności postanowień we wcześniej zawartych umowach kredytu i ich

konsekwencji dla bytu tych umów (zob. np. wyrok SN z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18). W szczególności, że ocena czy postanowienie umowne jest

niedozwolone, dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwałę

składu siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17), a łącząca strony

umowa została zawarta w 2008 r. Abuzywności poszczególnych klauzul zawartych

w umowie kredytu nie wyeliminowało zatem wprowadzenie w 2011 r. ust. 3

do art. 69 ustawy Prawo bankowe, w wyniku czego kredytobiorcy posiadający

umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty obcej uzyskali

możliwość dokonywania spłat rat kredytu w tej walucie. Ta nowelizacja miała na

celu wyeliminowanie tzw. spreadów bankowych, a nie zmiany istoty umowy

kredytowej. Innymi słowy, nie doszło do przekształcenia takiej umowy w umowę

o kredyt walutowy (zob. wyrok SN z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22).

Powołanie się na przyczynę kasacyjną z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga

wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia

zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne mają

poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy, a jeżeli

podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących

w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez

sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń,

dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni

przepisu (zob. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02;

z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07; z 15 kwietnia

2021 r., IV CSK 617/20). Skarga kasacyjna powyższych kryteriów nie spełnia.

Skarżący odwołując się do kilku przepisów wymagających wykładni z uwagi

na zgłaszane i wywołujące rozbieżności w orzecznictwie, powinien przedstawić

odrębne uzasadnienie dla każdego z nich. Pozwany sporządził natomiast –

w zakresie dotyczącym art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13,

I CSK 407/24

6

art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c. oraz

art. 69 ust. 3 pr.bank. – jedno wspólne uzasadnienie. Przyczyna kasacyjna

uzasadniona potrzebą wykładni przepisów prawa ma na celu analizę konkretnych

przepisów i do tego się ogranicza, a więc nie polega na jednoczesnej wykładni kilku

przepisów i poszukiwaniu na tej podstawie określonej normy prawnej, która mogła

albo nie mogła zostać zastosowana w zindywidualizowanej sprawie objętej skargą

kasacyjna (zob. postanowienie SN z 13 stycznia 2022 r., I CSK 1467/22).

Wykładnia wskazanych przez skarżącego przepisów częściowo odpowiada również

zakresowi przedstawionych zagadnień prawnych.

Wykładnia art. 189 k.p.c. była już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi

Sądu Najwyższego. Interes prawny w wytoczeniu powództwa na podstawie

art. 189 k.p.c. pojmowany jest elastycznie, z uwzględnieniem celowościowej

wykładni przepisu, konkretnych okoliczności danej sprawy, szeroko pojmowanego

dostępu do sądów i tego, czy w drodze innego powództwa (powództwa

o świadczenie) strona może uzyskać pełną ochronę (zob. wyroki SN: z 9 lutego

2012 r., III CSK 181/11; z 17 kwietnia 2015 r., III CSK 226/14; z 23 marca 2018 r.,

II CSK 371/17; z 26 maja 2021 r., II CSKP 64/21 oraz postanowienie SN

z 12 lutego 2021 r., IV CSK 423/20). Jeżeli strona procesu cywilnego zamierza

uzyskać stabilne rozstrzygnięcie co do istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego

będącego podstawą żądania zasądzenia świadczenia, co może dotyczyć

zwłaszcza sytuacji, w których ze stosunku tego wynika większa liczba roszczeń lub

jego ocena może mieć znaczenie dla wyniku innych postępowań sądowych między

tymi samymi stronami, może – zgodnie z zasadą dyspozycyjności – żądać

ustalenia prawa lub stosunku prawnego. Ocena tego żądania znajdzie wówczas

wyraz w sentencji i będzie korzystać z prawomocności materialnej na zasadach

ogólnych (zob. postanowienie SN z 23 kwietnia 2021 r., II CSK 9/21 oraz uchwałę

SN z 14 marca 2014 r., III CZP 121/13).

Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie znajdując również

okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu,

w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

I CSK 407/24

7

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4

pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności adwokacie.

Mariusz Łodko

[wr]

[SOP]