Sąd Najwyższy nie przyjął skargi Rzecznika w sprawie powrotu dzieci do Niemiec

Postanowieniem z 16 stycznia 2025 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił

wniosek G.P. o nakazanie powrotu jego małoletnich dzieci z małżeństwa z M.T. z

Polski do Niemiec. Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawcy od tego orzeczenia, Sąd

Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z 29 kwietnia 2025 r. zmienił to

postanowienie w ten sposób, że nakazał M.T. zapewnienie powrotu małoletnich

córek: E.T., urodzonej […] 2015 r. oraz J.T., urodzonej […] 2017 r. do Niemiec, w

terminie czternastu dni od uprawomocnienia się orzeczenia.

I CSK 520/26

2

Rzecznik Praw Dziecka (dalej Rzecznik) wniósł skargę kasacyjną od tego

postanowienia, opierając wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przyczynie

kasacyjnej objętej art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia

przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym

ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania

prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz

eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym

lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem.

Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania w razie wykazania przez stronę, że w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz założeń skargi kasacyjnej jako

nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą ,,przedsądu” jest wstępna selekcja skarg

pod kątem spełniania wymienionych wyżej kryteriów (przyczyn kasacyjnych)

kwalifikujących skargę do jej przedstawienia Sądowi Najwyższemu w celu

merytorycznego rozpoznania.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, Rzecznik podniósł,

że jest ona oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), albowiem Sąd

Apelacyjny w Warszawie, wydając zaskarżone orzeczenie, dopuścił się rażących i

poważnych uchybień, które to uchybienia naruszyły zasadę dobra dziecka

(najlepszego zabezpieczenia interesów dziecka), stanowiącą fundament prawa

międzynarodowego oraz krajowego porządku prawnego, opartego na Konstytucji

Rzeczpospolitej Polskiej, co spowodowało, że zaskarżone postanowienie

obciążone jest oczywistą i istotną wadą prawną, przemawiającą za oczywistą

zasadnością skargi, a jego usunięcie z obrotu leży w interesie publicznym.

I CSK 520/26

3

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na jej oczywistej

zasadności nakładało na skarżącego powinność wykazania kwalifikowanej postaci

naruszenia przytoczonych we wniosku przepisów prawa materialnego lub

procesowego, naruszenia dostrzegalnego prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej, bez odwoływania się do podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia, które nie podlegają badaniu w ramach tak zwanego przedsądu (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2000, V CKN 1780/00, OSNC 2001,

Nr 3, poz. 52; z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, Nr 10, poz. 156 oraz

z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18). Na tym etapie postępowania nie jest zatem

dopuszczalne ani właściwe, aby Sąd Najwyższy odnosił się do podstaw

kasacyjnych sformułowanych w petitum skargi, skupia się natomiast na wstępnej

ocenie, czy skarżący wykazał przytoczoną przyczynę kasacyjną.

W judykaturze Sądu Najwyższego wskazywano wielokrotnie, że przesłanka

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego prawnika

skarga już na pierwszy rzut oka zasługuje na uwzględnienie. Oczywiste jest tylko to,

co można dostrzec bez potrzeby głębszej analiz lub przeprowadzania dłuższych

badań lub dociekań. Ponadto, zgodnie z powszechnie aprobowanym w

orzecznictwie i nauce prawa poglądem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego

przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście i rażąco sprzecznego

z prawem i nieprawidłowego orzeczenia, które z tych przyczyn nie może się ostać

w obrocie prawnym (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października

2015 r., III CSK 198/15; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15.; z 2 czerwca 2016 r.,

III CSK 113/16; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16; z 29 września 2017 r., V

CSK 162/17; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17

z 5 października 2018 r., V CSK 168/18).

W zaskarżonym orzeczeniu reformatoryjnym Sąd drugiej instancji dokonał

gruntownej oceny przeprowadzonych w sprawie dowodów i analizy okoliczności

faktycznych tej sprawy, wszystkich aspektów relacji między rodzicami i dziećmi

oraz między samymi małżonkami, dokonał także wnikliwej analizy prawnej tych

faktów, z odniesieniem się do przytoczonych w uzasadnieniu postanowienia

orzeczeń sądów polskich i międzynarodowych wydanych na gruncie podobnych

I CSK 520/26

4

spraw toczących się na podstawie Konwencji dotyczącej cywilnych aspektów

uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzonej w Hadze dnia 25 października

1980 r. (dalej: Konwencja haska). Jest to istotne w tym aspekcie, że skarga

kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o dominującym

publicznoprawnym charakterze, przysługującym od orzeczeń wydanych po

przeprowadzeniu dwuinstancyjnego merytorycznego postępowania sądowego, a

Sąd Najwyższy, jak to już akcentowano na wstępie , nie jest trzecią instancją,

rozpoznającą sprawę po raz kolejny.

Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia jest obszerne oraz staranne i

pozwala na odtworzenie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia oraz sposobu

rozumienia przez Sąd drugiej instancji zasady dobra dziecka i nakazu działania w

jego jak najlepszym interesie; w argumentacji prawnej został także uwzględniony

cel i funkcje przepisów Konwencji haskiej na tle skomplikowanych i pełnych emocji

stosunków rodzinnych, z jakimi sądy powszechne mają do czynienia w tego rodzaju

postępowaniach.

Konkludując należy podnieść, że argumenty wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania nie przekonały, aby zaskarżone orzeczenie było nieprawidłowe, a tym

bardziej, aby było ono wadliwe w stopniu oczywistym, rażącym i elementarnym, co

stanowi założenie omawianej przyczyny kasacyjnej.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w sentencji.

Agnieszka Piotrowska

(A.D.)

[a.ł]