Skarga banku o kredyt indeksowany do waluty obcej nie trafi do rozpoznania

Wyrokiem z 30 czerwca 2023 r. Sąd Rejonowy w Stargardzie po

rozpoznaniu sprawy z powództwa P.M. i J.M. przeciwko Bankowi z siedzibą w W.

Oddział

w

P.

o

zapłatę

i ustalenie, zasądził od pozwanego na rzecz powodów 74.546,61 złotych wraz

z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwot: 70.000,00 złotych od

I CSK 695/25

2

dnia 1 lipca 2020 r. do dnia zapłaty; 4.546,61 złotych od dnia 25 maja 2021 r. do

dnia zapłaty (pkt I); ustalił nieistnienie pomiędzy stronami stosunku prawnego

wynikającego z umowy kredytu nr […] z dnia 24 lipca 2009 r. (pkt II); obciążył

pozwanego w całości kosztami postępowania (pkt III lit. a-c).

Wyrokiem z 5 listopada 2024 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił apelację

pozwanego (pkt I) i zasądził od niego na rzecz powodów koszty postępowania

apelacyjnego (pkt II).

Pozwany wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok Sądu

Okręgowego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący wskazał na potrzebę wykładni przepisów wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, tj. art. 3851 § 1, 3 i 4 k.c. oraz art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw.

z art. 58 § 1 i 3 k.c. w zw. z art. 358 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c., a także zwrócił

uwagę na występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych, które ujął

w formie następujących pytań:

- „Czy możliwe jest ustalenie nieważności umowy kredytu indeksowanego do

waluty obcej wskutek uznania przez Sąd za niedozwolone postanowień umowy

kredytu dotyczących sposobu ustalania kursu waluty obcej poprzez odesłanie do

tabeli kursowej stosowanej przez bank, jeżeli po ich usunięciu treść umowy nie

wykracza poza granice swobody umów w rozumieniu art. 3531 k.c. ani nie jest

sprzeczna z treścią art. 69 ust. 1 i 2 pr. bank. w brzmieniu sprzed nowelizacji

wprowadzonej ustawą z dnia 29 lipca 2011 roku o zmianie ustawy - Prawo

bankowe oraz niektórych innych ustaw?”;

- „Czy przepis art. 358 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia

umowy (tj. w brzmieniu z 25 września 2009 r.) może zostać zastosowany jako

przepis dyspozytywny w miejsce postanowień umowy i regulaminu

wyeliminowanych ze stosunku prawnego z powodu ich nieważności lub

abuzywności?”.

W odpowiedzi powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

przed Sądem Najwyższym według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 695/25

3

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do

zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych

sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego

wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,

przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się

w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń

(postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01),

a jednocześnie zostać przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02;

z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

na potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

wymaga wykazania jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,

jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność

ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych

lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis

prawa, zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu

I CSK 695/25

4

Najwyższego, z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy

dorobek doktryny i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne

jest ponadto, podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej

w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu

Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego

(postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02;

z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14; z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

Skarga kasacyjna strony pozwanej nie zawiera argumentów

potwierdzających skuteczne wykazanie, że w sprawie zachodzą przesłanki ujęte

w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Wskazane przez skarżącego kwestie były w ostatnim

czasie przedmiotem wielu wypowiedzi Sądu Najwyższego, który szczegółowo

i wyczerpująco rozstrzygnął analogiczne zagadnienia. Dodatkowo należy dostrzec,

że skarżący nie sporządził skargi kasacyjnej w sposób prawidłowy, ponieważ

przepisy prawne i jednostki redakcyjne przywołane w zakresie wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania nie są w pełni skorelowane z podstawami

kasacyjnymi skargi.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do przywołanej przez skarżącego

przyczyny kasacyjnej w postaci potrzeby wykładni przepisów wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, należy stwierdzić, że sugerowana przez

skarżącego możliwość uznania spornych klauzul za indywidualnie negocjowane

stoi w sprzeczności z ustaleniami faktycznymi poczynionymi w toku instancji,

ponieważ zakłada, że powodowie (konsumenci) mieli możliwość ich negocjacji lub

wybrania spośród kilku alternatywnie przedstawionych propozycji postanowień.

Tymczasem w sprawie ustalono, że powodowie nie mieli realnej możliwości

oddziaływania na treść tych klauzul. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu

Najwyższego, dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na

treść postanowień umownych konieczne jest zaś udowodnienie wspólnego

ustalenia ostatecznego brzmienia klauzuli, w wyniku rzetelnych negocjacji

w ramach, których konsument miał realny wpływ na treść określonego

postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez konsumenta

i włączone do umowy na jego żądanie (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z 6 marca 2019 r., I CSK 462/18). Sąd Najwyższy wyjaśnił również, że dokonanie

I CSK 695/25

5

przez konsumenta wyboru między różnego rodzaju umowami oferowanymi przez

bank – co okazało się niemożliwe w okolicznościach badanej sprawy – nie stanowi

formy indywidualnego uzgodnienia postanowień umowy w rozumieniu art. 3851 § 1

i 3 k.c., ponieważ nie świadczy o rzeczywistym wpływie konsumenta na treść

postanowień umowy, którą wiąże się z bankiem (por. wyrok Sądu Najwyższego

z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22, postanowienia Sądu Najwyższego

z: 28 września 2023 r., I CSK 6388/22, z 5 października 2023 r., I CSK 420/23,

z 9 sierpnia 2024 r., I CSK 1807/23 i z I CSK 1849/23).

Nieprawidłowe są także twierdzenia skarżącego, który wskazuje na

możliwość dalszego obowiązywania łączącej strony umowy przy zastosowaniu

średniego kursu NBP dla waluty obcej. Wadliwość przyjętej przez skarżącego

oceny prawnej potwierdza bogate orzecznictwo Sądu Najwyższego, w tym przede

wszystkim pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale składu całej Izby

Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC z 2024 r.,

nr 12, poz. 118). W orzeczeniu tym wyjaśniono m.in., że w razie uznania,

że postanowienie umowy kredytu indeksowanego, odnoszące się do sposobu

określania kursu waluty obcej, stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie

jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego

postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający

z przepisów prawa lub zwyczajów. Ponadto Sąd Najwyższy przesądził także,

że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie

kredytu denominowanego lub indeksowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

Przechodząc do oceny zagadnień prawnych przywołanych przez skarżącego

w ramach pierwszej przyczyny kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), należy

ponownie dostrzec wadliwość sporządzonej skargi wobec braku pełnej korelacji

pomiędzy przepisami prawnymi powołanymi w ramach wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania a podstawami kasacyjnymi skargi (por. art. 3983 § 1 pkt

1 k.p.c. i art. 39813 § 1 k.p.c.). Wobec związania podstawami kasacyjnymi –

z zastrzeżeniem nieważności postępowania – Sąd Najwyższy nie mógłby

w konsekwencji zrealizować publicznoprawnych funkcji wynikających z przyczyn

kasacyjnych, które nie znajdują odzwierciedlenia w podstawach skargi.

I CSK 695/25

6

Niezależnie od powyższego, przedstawione zagadnienia prawne nie są

nowe i zostały już wszechstronnie rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie.

Jak wyjaśniono wyżej, Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii, czy

bez dotkniętych abuzywnością klauzul przeliczeniowych, umowa kredytu

indeksowanego do waluty obcej może nadal obowiązywać, wskazując, że

wyeliminowanie tych klauzul prowadzi także do upadku klauzuli ryzyka walutowego,

charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej

i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest

równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za

umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony, choćby

nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Sąd Najwyższy

wyłączył przy tym dopuszczalność zastąpienia abuzywnych postanowień

umownych przepisami dyspozytywnymi lub zwyczajami, przez zastosowanie

średniego kursu NBP w oparciu o art. 358 § 2 k.c., ewentualnie w oparciu

o wykładnię umowy przy zastosowaniu art. 65 k.c. (zob. wyroki

z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22).

Wskazał, że jeżeli bez niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może

obowiązywać, a nie są spełnione przesłanki uzupełnienia luki przez regulację

zastępczą i konsument nie wyraził świadomie i swobodnie woli sanowania

postanowienia, umowa jest trwale bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej

nieważności jest art. 58 k.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 16 września 2021 r.,

I CSKP 166/21; z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22; z 25 października 2023 r.,

II CSKP 820/23; z 9 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 oraz z 6 września 2024 r.,

II CSKP 1644/22).

Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy stoi na stanowisku,

że najistotniejsze dla rozstrzyganej sprawy problemy prawne zostały już

wszechstronnie rozstrzygnięte w ugruntowanym orzecznictwie sądów krajowych

i unijnych. W związku z tym przedstawione w skardze kasacyjnej zagadnienia

prawne i wątpliwości interpretacyjne nie mają waloru nowości i nie mogą przyczynić

się do rozwoju prawa.

I CSK 695/25

7

Końcowo należy wskazać, że według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym

innych przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie

z art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz w zw. z § 2 pkt 6,

§ 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

A.G.

[SOP]