Sąd Najwyższy nie przyjął skargi w sporze o zniesienie współwłasności

1. Postanowieniem z 23 maja 2025 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu, w sprawie

z wniosku J.F. z udziałem M.K. o zniesienie współwłasności, zmienił na skutek

apelacji wnioskodawcy postanowienie Sądu Rejonowego we Wrocławiu z 16

stycznia 2023 r. w ten sposób, że wartość objętej nim nieruchomości określił na

581 800 zł, dokonał zniesienia współwłasności nieruchomości przez fizyczny podział

na trzy nieruchomości, z których nieruchomość oznaczoną w projekcie podziału

numerem działki […] o powierzchni […] ha oraz numerem działki […]1 o powierzchni

[…]1 ha, o łącznej wartości obu tych działek 372 100 zł przyznał na własność

uczestniczce postępowania, natomiast nieruchomość oznaczoną w projekcie

podziału numerem działki […]2 o powierzchni […]2 ha i wartości 343 400 zł przyznał

na własność wnioskodawcy, zasądził od uczestniczki postępowania na rzecz

wnioskodawcy kwotę 14 350 zł tytułem spłaty jego udziału we współwłasności w

terminie do 23 września 2025 r. z ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia w

zapłacie, zobowiązał wnioskodawcę do wykonania w nieruchomości stanowiącej

działkę nr […]2 bliżej określonych w treści postanowienia prac adaptacyjnych w

terminie do 23 września 2026 r., obciążył kosztami wykonania prac adaptacyjnych

wnioskodawcę w 2/3 części, a uczestniczkę postępowania w 1/3 części, zobowiązał

uczestniczkę postępowania, by nie czyniła utrudnień wnioskodawcy przy

wykonywaniu prac adaptacyjnych, w przypadku niewykonania prac adaptacyjnych w

terminie do 23 września 2026 r., upoważnił uczestniczkę do ich wykonania, w tym do

uzyskania wszelkich niezbędnych w tym zakresie projektów, decyzji

administracyjnych i zezwoleń (pkt I); oddalił apelację uczestniczki (pkt II) oraz orzekł

o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt III) i nieuiszczonych kosztach sądowych

(pkt IV).

2. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiodła

uczestniczka, wskazując na naruszenie art. 93 ust. 3 oraz art. 93 ust. 3b ustawy

z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej „u.g.n.”).

3. Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na występowanie w sprawie przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

I CSK 89/26

3

Wskazała, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne i potrzeba

wyjaśnienia kwestii stanowiącej istotę zniesienia współwłasności w sytuacji

nieistnienia na granicy wydzielanych działek gruntu ściany oddzielenia

przeciwpożarowego, usytuowanej na całej wysokości budynku od fundamentu do

przykrycia dachu oraz ewentualnej dopuszczalności oddania skuteczności

orzeczenia sądowego w ręce uczestników toczącego się postępowania, zwłaszcza

w sytuacji gdy ich ewentualna bierność w zakresie udzielonego im upoważnienia

spowoduje realne zagrożenie w postaci utrzymania się w obrocie prawnym

orzeczenia naruszającego wprost przepisy obowiązującego prawa.

Zdaniem skarżącej skarga kasacyjna jest również „oczywiście i na pierwszy

rzut oka uzasadniona. Sąd Okręgowy, powołując się na odosobniony

i niejednoznacznie uzasadniony pogląd zawarty w uchwale Sądu Najwyższego

rozstrzygnął toczące się od 19 lat postępowanie o zniesienie współwłasności,

czyniąc to z naruszeniem art. 93 ust. 3b u.g.n.; co istotne jeszcze bardziej, zarzut

oczywistej zasadności skargi jest uzasadniony naruszeniem art. 93 ust. 3 u.g.n.

(w zakresie służebności), gdyż w tym zakresie Sąd drugiej instancji poza

dostrzeżeniem nieistnienia takiego ograniczonego prawa rzeczowego, dokonuje

zniesienia współwłasności ignorując ustawowy zakaz wprost, nieprzedstawiając

jakiejkolwiek argumentacji uprawniającej go do wydania takiego rozstrzygnięcia”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także usunięcie z obrotu prawnego

orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście

wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

I CSK 89/26

4

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może być

osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu

Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego

odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie

w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,

zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art. 3989

§ 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują w sprawie

i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie SN z 26 kwietnia 2006 r.,

II CZ 28/06). Ze względu na odmienny cel instytucji przedsądu i jej odrębne oraz

kwalifikowane przesłanki, wskazanie i uzasadnienie okoliczności decydujących

o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może

polegać na odwołaniu się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. W prawidłowo

sporządzonej skardze kasacyjnej oba powyższe elementy muszą pojawić się

oddzielnie i autonomicznie. Sąd Najwyższy nie jest bowiem trzecią instancją sądową

i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę kasacyjną, będącą szczególnym środkiem

zaskarżenia, wnoszonym i rozpoznawanym nie tylko w interesie skarżącego, ale

przede wszystkim w interesie publicznym.

5. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede

wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie SN

z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być przedstawione w sposób

I CSK 89/26

5

ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie

uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji

i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia SN: z 15 października 2002 r.,

III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP

119/08).

Skarżąca nie spełniła powyższych wymagań.

Zagadnienie podziału budynku według płaszczyzn pionowych było

przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, który wyrażał pogląd

o dopuszczalności takiego podziału, o ile w jego wyniku powstają odrębne budynki.

Podział budynku według płaszczyzn pionowych może być wraz z gruntem dokonany

wówczas, gdy linia podziału budynku jest zgodna z linią podziału gruntu i przebiega

według płaszczyzny, która stanowi ścianę wyraźnie dzielącą budynek na dwie

odrębne, regularne i samodzielne części, stanowiące odrębne budynki, przy czym

może być to ściana już w całości istniejąca lub wykonana w tym celu (uchwała SN

z 23 stycznia 2007 r., III CZP 136/06; postanowienia SN: z 12 października 2000 r.,

IV CKN 1525/00; z 12 listopada 1976 r., III CRN 243/76; z 20 stycznia 2000 r.,

I CKN 355/98, i z 10 grudnia 2024 r., II CSKP 1859/22 wraz z powołanym tam

orzecznictwem).

Dopuszczalność przeprowadzenia podziału pionowego budynku nie zależy od

istnienia w budynku ściany odpowiadającej określonym wymaganiom prawa

budowlanego (np. ściany przeciwpożarowej), lecz od możliwości wyodrębnienia

ścianą pionową dwóch budynków z odpowiadającym takiemu rozdzieleniu podziałem

gruntu. Podział budynku wzdłuż ściany pionowej tworzącej dwie samodzielne jego

części i wyznaczającej linię podziału gruntu jest możliwy także pomimo sprzeciwu

tego ze współwłaścicieli, który korzysta z części budynku, a także nawet wtedy, gdy

cały budynek wymaga remontu (postanowienie SN z 12 maja 2016 r., I CSK 426/15).

W toku postępowania działowego sąd powinien nakłaniać współwłaścicieli do

zgodnego przeprowadzenia podziału, wskazując im sposoby mogące do tego

doprowadzić. Jeżeli jednak wspólnego, zgodnego z prawem, zasadami współżycia

społecznego i nienaruszającego w sposób rażący interesów zainteresowanych,

uzgodnionego stanowiska nie uda się osiągnąć, to gdy jest dopuszczalny podział

w naturze, sąd winien go dokonać (postanowienie SN z 8 października 2009 r.,

II CK 2/09).

I CSK 89/26

6

Zagadnienie prawne przedstawione przez skarżącą nie ma więc waloru

nowości i zostało już wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zaś

argumentacja zawarta w skardze kasacyjnej zmierza jedynie do poważenia

stanowiska Sądu drugiej instancji.

6. Odnosząc się do powołanej przez skarżącą oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej, wskazać trzeba, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest

pogląd, iż uzasadnienie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, jako przesłanki

przyjęcia jej do rozpoznania, wymaga powołania się na kwalifikowaną postać

naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub

procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego do jego wykazania.

Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie,

przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. O przyjęciu skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie konkretnego

przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone

orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)

określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. orzecznictwo przytoczone w motywach

postanowienia SN z 6 listopada 2012 r., III SK 16/12).

Skarżąca nie przedstawiła przekonujących argumentów świadczących

o występowaniu w sprawie tak rozumianej oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.

Skoro przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 3984 § 1

pkt 2 k.p.c.) oraz wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz z uzasadnieniem

(art. 3984 § 2 k.p.c.), stanowią dwa odmienne, z uwagi na funkcje, jakie pełnią,

niezależne od siebie wymagania skargi kasacyjnej, skarżąca, formułując wniosek

o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie, powinna przedstawić

wyodrębniony, samodzielny wywód prawny odnoszący się do wskazanych

przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Skarżąca ograniczyła się do powołania na naruszenie art. 93 ust. 3 oraz

art. 93 ust. 3b u.g.n., nie przestawiała jednak – w ramach wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania z uzasadnieniem – wywodu wskazującego w jaki sposób

I CSK 89/26

7

doszło to takiego naruszania, nie podała z jakich powodów miało ono charakter

oczywisty, widoczny bez potrzeby dokonania głębszej analizy oraz nie wykazała,

dlaczego naruszenie powyższe spowodowało wydanie oczywiście błędnego

orzeczenia. Nie jest natomiast rolą Sądu Najwyższego samodzielne poszukiwanie

okoliczności uzasadniających występowanie w sprawie przesłanek, o których mowa

w art. 3989 § 1 k.p.c., w tym analiza podstaw skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienia.

7. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

8. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 1 a contrario k.p.c.).

9. Rozstrzygnięcie o zwrocie części opłaty uiszczonej od skargi kasacyjnej

w związku z nieprzyjęciem jej do rozpoznania uzasadnia art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. b

i ust. 3 w zw. z art. 80a u.k.s.c.

(K.W.)

[a.ł]