Zasiedzenie nieruchomości: Sąd Najwyższy nie przyjął skargi uczestnika M.Ł. do rozpoznania

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

I CSK 981/25

2

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uczestnik

M.Ł. powołał się na przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c.

W ocenie skarżącego występujące w sprawie zagadnienie prawne i potrzeba

wykładni art. 172 § 1 k.c. sprowadzały się do ustalenia, czy do nabycia własności

nieruchomości objętej wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia wystarcza wykazanie,

że posiadacz samoistny władał częścią nieruchomości, jeżeli jednocześnie wyrażał

wolę władania jako właściciel całością nieruchomości.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie podkreślano, że wniosek o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienie, stanowi – obok

podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienia (art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c.) – odrębne i

samodzielne wymaganie konstrukcyjne skargi kasacyjnej (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Wynika to z odmiennej funkcji wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, która polega na przekonaniu Sądu Najwyższego, że merytoryczne

rozpoznanie skargi kasacyjnej jest uzasadnione z punktu widzenia jej

publicznoprawnych celów. Cele te sprawiają, że ocena podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia ma następczy charakter i jest warunkowana uprzednim pozytywnym

zweryfikowaniem powodów przemawiających za jej przyjęciem do rozpoznania.

Złożona skarga kasacyjna nie odpowiadała tym wymaganiom, ponieważ

argumentacja mająca służyć uzasadnieniu przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania została scalona z uzasadnieniem podstaw kasacyjnych. Ujęcie takie

zapoznaje sens szczególnego wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c.,

uniemożliwia w istocie Sądowi Najwyższemu ocenę przyczyn kasacyjnych (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2014 r., II UK 451/13, z dnia 5

kwietnia 2017 r., II CSK 688/16, z dnia 4 lipca 2017 r., III CSK 64/17 i z dnia 10

maja 2018 r., I CSK 800/17), których zbadanie musi poprzedzać analizę zasadności

I CSK 981/25

3

zarzutów wypełniających podstawy kasacyjne i – już z tego powodu – stoi na

przeszkodzie przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Niezależnie od tego należało zauważyć, że wątpliwość podniesiona we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania odrywała się od wiążących

Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego (art. 39813 § 2 k.p.c.).

Zakładała, że wnioskodawczyni z małżonkiem władali tylko częścią nieruchomości

objętej żądaniem wniosku. Tymczasem Sąd Okręgowy jednoznacznie nie zgodził

się z poglądem apelującego uczestnika, jakoby wnioskodawczyni i jej mąż nie

korzystali z całości nieruchomości, odwołując się m.in. do zeznań świadków i zasad

logiki, przy uwzględnieniu, że obie działki składające się na nieruchomość objętą

wnioskiem tworzą jeden kompleks. Sąd Okręgowy wskazał również, czego nie

można kwestionować, że korzystanie z lasu, czy łąki ma inny charakter niż z gruntu

rolnego, a fakt niekorzystania – nawet przez wiele lat – z tego rodzaju gruntów nie

musi oznaczać braku władztwa. W innym zaś miejscu uzasadnienia – oddalając

wniosek dowodowy uczestnika oparty na założeniu, że H.Z. i K.Z. posiadali co

najwyżej część nieruchomości – stwierdził jasno, że stanowiska uczestnika nie

podziela, ponieważ z materiału dowodowego wynika, iż osoby te korzystały nie

tylko z gruntu rolnego, choć korzystanie z poszczególnych części nieruchomości

różniło się intensywnością i zakresem.

W tym kontekście uzupełniająco należało przypomnieć, że instrumentem

dokonywania ustaleń kształtujących podstawę faktyczną rozstrzygnięcia są również

zasady logiki i doświadczenia życiowego (art. 231 k.p.c.), a ocena prawidłowości

tego rodzaju wnioskowań pozostaje poza kognicją Sądu Najwyższego (por. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2017 r., I CSK 93/17 i z dnia 23 czerwca

2020 r., V CSK 506/18).

Z powołanych wyżej przyczyn nie można było również uznać, by skarga

kasacyjna była oczywiście uzasadniona, co wymaga wykazania, że zaskarżone

orzeczenie jest wadliwe w sposób elementarny i widoczny już prima vista (por.

m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00,

OSNC 2001, nr 3, poz. 52, z dnia 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr

10, poz. 156 i z dnia 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18). Wniosek ujawniał ponadto

I CSK 981/25

4

w tym względzie sprzeczność, jasne jest bowiem, że albo w sprawie występują

istotne zagadnienie prawne i potrzeba dokonania wykładni przepisów prawa albo

też skarga jest zasadna w sposób oczywisty, co zakłada niewystępowanie w

sprawie żadnej kwalifikowanej potrzeby wykładni przepisów prawa ani też żadnych

zagadnień prawnych (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia

2011 r., II UK 24/11, z dnia 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14 i z dnia 18 października

2016 r., I UK 466/15).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 520 § 3, art. 98 § 11 i art.

108 § 1 w związku z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 13 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

orzekł, jak w sentencji.

Paweł Grzegorczyk

(K.G.)

[SOP]