Kredyt frankowy z 2007 r. Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku

Wyrokiem z 9 lutego 2023 r., Sąd Okręgowy w Łodzi zasądził od pozwanego

Bank S.A. w W. na rzecz powódki A.K. kwotę 42 507,41 zł oraz na rzecz powódki

A.K. kwotę 42 507,41 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 24

października 2019 r. do dnia zapłaty; ustalił, że umowa kredytu na cele

mieszkaniowe […] (kredyt waloryzowany kursem CHF) z 19 października 2007 r.,

zawarta pomiędzy W.K. a Bank S.A., jest nieważna.

I CSK 989/25

2

Od wyroku Sądu I instancji apelację wniósł pozwany, którą wyrokiem

z 29 listopada 2024 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił.

Od wyroku Sądu II instancji skargę kasacyjną wniósł pozwany, wskazując na

potrzebę wykładni przepisów art. 3851 § 1 i 2 k.c. wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie Sądu Najwyższego, dotyczące tego, które postanowienia

charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanych do franka szwajcarskiego są

abuzywne, w przypadku stwierdzenia przez sąd, że uprawnienie banku do ustalania

kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco interesy konsumenta i jest niezgodne

z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest wówczas wyłącznie Klauzula Kursowa

określająca sposób ustalenia wartości franka szwajcarskiego, czy też wszystkie

postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, tj. Klauzula Kursowa i Klauzula

Ryzyka Walutowego stanowiąca, że wysokość zobowiązań z umowy kredytu

zależna jest od zmiennej na przestrzeni obowiązywania umowy wartości waluty

obcej.

Ponadto skarżący wskazał na występowanie w sprawie istotnych zagadnień

prawnych, sprowadzających się do odpowiedzi na pytania:

– czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu

postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania

postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, o którym mowa

w orzeczeniach TSUE C-26/13 Kasler, C-260/18 Dziubak i C-932/19 OTP

Jelzalogbank Zrt, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy (stosunku prawnego)

w zakresie, który był regulowany przez abuzywną normę, na podstawie

art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy – Prawo wekslowe lub

art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. ze wskazanymi w przypisie

kilkudziesięcioma przepisami, z których na zasadzie analogii iuris lub analogii legis

wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość

waluty obcej określa się według kursu średniego NBP;

– czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie

z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy,

z dnia powstania sporu czy też dnia orzekania;

I CSK 989/25

3

– czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej

jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych

zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie

zawierała tego abuzywnego postanowienia;

– czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który

znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej

Klauzuli Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na

potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie

kredytu;

– czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty

obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula

kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie

oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie

prowadzi do zrealizowania celu Dyrektywy 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 roku

w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich?

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na

skarżącego obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zagwarantował, że skarga

kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie

realizować funkcje publicznoprawne. Ograniczenie ilości przesłanek, wskazanych

w art. 3989 § 1 k.p.c. ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ustrojowo i procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których

mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się

instrumentem wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie

w każdej sprawie skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania.

W przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom,

I CSK 989/25

4

sądem trzeciej instancji, a nie jest przecież jego zadaniem dokonywanie korekty

ewentualnych błędów w zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej

indywidualnej sprawie.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa, przywołanie przyczyny

kasacyjnej unormowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga poprawnego

zidentyfikowania problemu, w tym odniesienia go do konkretnych przepisów.

Konieczne jest także przedstawienie argumentów prowadzących do rozbieżnych

ocen danego zagadnienia (postanowienie SN z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01).

Istotność problemu prawnego wyraża się w tym, że ma on znaczenie

precedensowe dla rozstrzygania podobnych spraw lub rozwoju jurysprudencji

(postanowienie SN z 23 marca 2012 r., I CSK 496/11). Obowiązkiem wnoszącego

skargę jest wywiedzenie i uzasadnienie występującego w sprawie problemu

w sposób zbliżony do tego, jaki przewidziany jest przy przedstawianiu zagadnienia

prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienie SN

z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14).

Natomiast powołanie się na potrzebę wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości,

określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne

mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy,

a jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących

w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez

sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń,

dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni

przepisu (zob. np. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02;

z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08;

z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20).

Skarga kasacyjna nie spełnia tych wymagań, gdyż kwestie wskazane przez

skarżącego, po pierwotnych wątpliwościach, zostały już rozstrzygnięte

w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Wykładnia art. 3851 § 1 i 2 k.c. we wskazanym

przez skarżącego zakresie jest już od dawna w orzecznictwie Sądu Najwyższego

ugruntowana (zob. m.in wyroki: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17;

I CSK 989/25

5

z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r., I CSK 556/18;

z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21;

z 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22).

W uchwale składu całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego

z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), mającej moc

zasady prawnej, Sąd Najwyższy przyjął, że w razie uznania, iż postanowienie

umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu

określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie

jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego

postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający

z przepisów prawa lub zwyczajów. Ponadto, w razie niemożliwości ustalenia

wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub

denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

W uchwale tej również szczegółowo wskazano, dlaczego że art. 358 § 2 k.c.

nie jest przepisem dyspozytywnym, który mógłby znaleźć wprost zastosowanie

i zastąpić nieuczciwe postanowienia dotyczące przeliczania waluty w umowach

kredytu indeksowanego i denominowanego. Również inne niż art. 358 § 1 k.c.

konkretne przepisy ustawowe, które odwołują się do kursów wymiany walut, nie

mogą być uznane za przepisy dyspozytywne znajdujące wprost zastosowanie

w analizowanym przypadku. Każdy z nich dotyczy określonych stosunków

prawnych, innych niż stosunki wynikające z umów kredytu powiązanych z kursem

waluty obcej.

Odnosząc się do drugiego z przedstawionych zagadnień, należ wskazać, że

oceny abuzywności postanowienia umownego dokonuje się według stanu z chwili

zawarcia umowy, zatem ocena niedozwolonego charakteru postanowienia nie

może uwzględniać okoliczności powstałych po zawarciu umowy – w tym także

sposobu stosowania postanowienia umowy w praktyce (zob. uchwałę składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17,

OSNC 2019, nr 1, poz. 2).

Ponadto należy przypomnieć, że ochrona przyznana przez dyrektywę 93/13

nie może być ograniczona jedynie do okresu wykonania umowy zawartej

z konsumentem przez przedsiębiorcę, ale obowiązuje również po wykonaniu tej

I CSK 989/25

6

umowy. Tak więc o ile w przypadku stwierdzenia nieważności zawartej między

konsumentem a przedsiębiorcą umowy z powodu nieuczciwego charakteru jednego

z jej warunków do państw członkowskich należy uregulowanie, w drodze ich prawa

krajowego, skutków tego, o tyle musi się to odbyć z poszanowaniem ochrony

przyznanej konsumentowi przez tę dyrektywę, w szczególności przez zapewnienie

przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej, jaka istniałaby w braku zaistnienia

takiego nieuczciwego warunku (zob. wyrok TSUE z 16 marca 2023 r., C-6/22,

M.B. i in.).

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania na

podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., o kosztach postępowania kasacyjnego orzekając na

podstawie art. 98 § 1 i § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

Małgorzata Manowska

(M.M.)

[SOP]