Obrońca nie przedłożyła zaświadczenia lekarza sądowego. SN oddalił kasację

Wyrokiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 25 października 2021 r.,

III K 103/19, M.S. został uznany za winnego czynu z art. 258 § 1 k.k., za który

wymierzono mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności (pkt XIX); ciągu

przestępstw z art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k., za

który wymierzono mu karę 3 lat pozbawienia wolności oraz grzywnę 150 stawek

dziennych, po 150 zł każda (pkt XX) oraz czynu z art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 294 §

I KK 403/25

2

1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k., za który wymierzono mu karę

roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywnę 50 stawek dziennych, po 150

zł każda (pkt XXI). Jako karę łączną Sąd Okręgowy wymierzył M.S. 4 lata

pozbawienia wolności oraz 170 stawek dziennych grzywny, po 150 zł każda (pkt

XXVI). Wyrok ten dotyczył także sześciu innych oskarżonych.

Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, Sąd Apelacyjny we

Wrocławiu wyrokiem z dnia 9 października 2023 r., II AKa 382/22, zmienił co do

M.S. zaskarżony wyrok w ten sposób, że obniżył wysokość kary łącznej

pozbawienia wolności do 2 lat i 8 miesięcy (pkt I ppkt 4) oraz zmienił zaskarżony

wyrok co do kosztów procesu, w pozostałym zakresie utrzymując go w mocy.

Wyrok Sądu odwoławczego został poddany kontroli kasacyjnej na skutek

kasacji obrońcy M.S. (oraz dwóch innych skazanych), która została oddalona przez

Sąd Najwyższy jako oczywiście bezzasadna postanowieniem z dnia 18 czerwca

2024 r., I KK 182/24.

Następnie, w trybie art. 521 § 1 k.p.k., Prokurator Generalny wniósł kasację,

w której zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w zakresie rozstrzygnięcia zawartego

w pkt. I ppkt 4 części dyspozytywnej, tj. orzeczenia o zmianie wyroku Sądu I

instancji w odniesieniu do M.S. w zakresie orzeczonej wobec niego kary łącznej

pozbawienia wolności, na niekorzyść wymienionego. Skarżący powołał się na

rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa karnego

materialnego, tj. art. 86 § 1 k.k. – w brzmieniu obowiązującym do dnia 23 czerwca

2020 r. – polegające na wymierzeniu oskarżonemu kary łącznej 2 lat i 8 miesięcy

pozbawienia wolności, w wyniku połączenia kary 10 miesięcy pozbawienia wolności,

kary 3 lat pozbawienia wolności, a także kary roku i 2 miesięcy pozbawienia

wolności, tj. poniżej dolnej granicy ustawowego wymiaru kary łącznej, w sytuacji

gdy zgodnie z treścią wskazanego przepisu w brzmieniu obowiązującym do dnia 23

czerwca 2020 r. Sąd winien wymierzyć karę łączną w granicach od najwyższej z

kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa, a więc kary 3 lat pozbawienia

wolności, do ich sumy. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 18 grudnia 2024 r., I KK

389/24, uchylił zaskarżony wyrok wyłącznie w zakresie orzeczenia wobec M.S. kary

łącznej pozbawienia wolności (pkt I ppkt 4) i w tej części przekazał sprawę do

I KK 403/25

3

ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu w postępowaniu

odwoławczym.

W ponownym postępowaniu odwoławczym Sąd Apelacyjny we Wrocławiu

rozpoznawał sprawę w zakresie, w jakim została mu przekazana (przedmiotem

rozpoznania była wyłącznie kwestia kary łącznej pozbawienia wolności, w sytuacji,

gdy rozstrzygnięcia co do winy, jak i co do kar jednostkowych były już prawomocne,

nie zostały bowiem wzruszone ani na skutek kasacji obrońców wywiedzionej w

sprawie I KK 182/24, ani wskutek kasacji Prokuratora Generalnego rozpoznanej

pod sygnaturą I KK 398/24). Wyrokiem z dnia 26 marca 2025 r., II AKa 472/24, Sąd

Apelacyjny we Wrocławiu zmienił wyrok Sądu I instancji w ten sposób, że karę

łączną pozbawienia wolności orzeczoną wobec M.S. obniżył do 3 lat pozbawienia

wolności, a w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.

Kasację od tego wyroku wniosła obrońca skazanego, która zaskarżyła ten

wyrok w całości, zarzucając:

„1. rażące naruszenie przepisu art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt.

10 i 11 k.p.k. oraz w zw. z art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

mogącego mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, poprzez rozpoznanie sprawy

pod nieobecność zarówno obrońcy oskarżonego, jak i samego oskarżonego,

pomimo wiedzy Sądu o chęci uczestniczenia zarówno oskarżonego, jak i obrońcy

na terminie rozprawy apelacyjnej, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą

z uwagi na odebranie oskarżonemu prawa do obrony, albowiem wbrew stanowisku

Sądu Apelacyjnego:

• nieobecność obrońcy na terminie rozprawy w dniu 26 marca 2025 r. była

usprawiedliwiona, pomimo przedstawienia przez obrońcę zwolnienia lekarskiego L-

4 od lekarza pierwszego kontaktu, a nie od lekarza sądowego, albowiem z uwagi

na ograniczenia w przyjmowaniu przez lekarzy sądowych w okręgu miejsca

zamieszkania obrońcy (K.) oraz z uwagi na zły stan zdrowia obrońcy, nie był on w

stanie pozyskać takiego zaświadczenia lekarskiego od lekarza sądowego, nadto,

pierwotny wniosek obrońcy skazanego o odroczenie terminu rozprawy z dnia 17

marca 2025 r. wskazywał również na niemożność stawienia się obrońcy na terminie

I KK 403/25

4

rozprawy z uwagi na kolizję rozpraw, gdzie obrońca miała już wcześniej

wyznaczoną rozprawę apelacyjną w Jeleniej Górze, a zarówno w jednej, jak i

drugiej sprawie osoby oskarżone nie wyrażały zgody na ustanowienie substytuta w

ich sprawach;

• oskarżony miał prawo wziąć udział w rozprawie z obrońcą, nawet w sytuacji,

jak stwierdził Sąd Apelacyjny, gdy rozprawa odwoławcza miała dotyczyć wyłącznie

kwestii ponownego orzeczenia kary łącznej, albowiem treść przepisu art. 439 § 1

pkt. 11 k.p.k. nie ma żadnego wyjątku czy ograniczenia i dotyczy każdej rozprawy;

• skazany ma prawo do obrony przez wybranego przez siebie obrońcę, a nie

innego adwokata czy radcę prawnego, co zasugerował Sąd Apelacyjny wskazując,

iż obrońca skazanego miał obowiązek ustanowić substytuta w sprawie, pomimo iż

we wniosku o zmianę terminu rozprawy obrońca podnosiła, iż skazany nie wyraża

zgody na ustanowienie substytuta, do czego skazany ma prawo;

• w myśl treści art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej każdemu,

przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne, przysługuje prawo do obrony

we wszystkich stadiach tego postępowania, a realizacja tego prawa polega w

szczególności na wyborze obrońcy lub na korzystaniu z obrońcy z urzędu, na

zasadach określonych w ustawie

2. rażące naruszenie przepisu art. 438 pkt 1a k.p.k. w zw. z art. 86 § 1 k.k.

poprzez zmianę zaskarżonego wyroku w pkt XXVI i wymierzenie skazanemu kary

łącznej 3 lat pozbawienia wolności, w sytuacji, gdy z treści uzasadnienia wyroku

Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 9 października 2023 r., sygn. akt II AKa

382/22 wynikało, iż intencją Sądu Apelacyjnego było wymierzenie skazanemu kary

łącznej 2 lat i 8 miesięcy pozbawienia wolności, a w istocie nastąpiła pomyka Sądu

i jedna z wymierzonych skazanemu kar jednostkowych nie została w sentencji ww.

wyroku obniżona z 3 lat do 2 lat i 8 miesięcy pozbawienia wolności, co miało istotny

wpływ na treść orzeczenia, albowiem „pomyłka" Sądu zainicjowała kasację od

powyższego wyroku, a następnie negatywne konsekwencje dla skazanego poprzez

podwyższenie wymierzonej kary z 2 lat i 8 miesięcy pozbawienia wolności do 3 lat

pozbawienia wolności;

I KK 403/25

5

3. rażące naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art.

47 Karty Praw Podstawowych oraz art. 6 ust. 2 Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art.

433 § 1 i 2 k.p.k. poprzez brak należytej obsady składu orzekającego przed Sądem

Apelacyjnym we Wrocławiu, albowiem w składzie orzekającym zasiadał Sędzia

powołany do pełnienia urzędu przez upolityczniony organ Krajowej Rady

Sądownictwa, obradujący na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o KRS i niektórych innych ustaw, co wpłynęło na ocenę jego bezstronności i

niezawisłości, a co dało wyraz temu chociażby w nieuwzględnieniu zarówno

wniosku obrońcy skazanego o odroczenie terminu rozprawy, jak i braku

umożliwienia skazanemu wzięcia udziału w rozprawie apelacyjnej wraz z obrońcą,

co miało wpływ na treść orzeczenia”.

Obrońca wniosła o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako

oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się oczywiście bezzasadna, co umożliwiło jej oddalenie na

posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.

Pierwszy zarzut kasacji obrońcy został sformułowany nieprawidłowo.

Wskazano w nim na zaistnienie w sprawie dwóch kwalifikowanych uchybień, tzw.

bezwzględnych podstaw odwoławczych z art. 439 § 1 pkt 10 i 11 k.p.k., w sytuacji,

gdy w sprawie nie zaistniał stan obrony obligatoryjnej, jak również obecność

skazanego na rozprawie odwoławczej nie była obowiązkowa. Tymczasem

prowadzenie rozprawy odwoławczej pod nieobecność oskarżonego mogłaby

skutkować bezwzględną przyczyną odwoławczą jedynie wówczas, gdyby udział

tegoż oskarżonego w rozprawie był obowiązkowy. Jak już wskazano, taka

okoliczność nie zachodziła w tej sprawie. Należy przypomnieć obrońcy, że udział

oskarżonego w rozprawie odwoławczej jest co do zasady fakultatywny. Z akt

sprawy wynika, że ani Prezes Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, ani ten Sąd nie

I KK 403/25

6

uznał udziału oskarżonego w rozprawie odwoławczej za konieczny. Tym samym w

tej sprawie nie mogła zaistnieć sytuacja, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.

O terminie rozprawy odwoławczej skazany został prawidłowo zawiadomiony.

Potwierdza to chociażby jego pismo, z którego wynika, iż znał przebieg wymiany

korespondencji pomiędzy jego obrońcą a Sądem i miał wiedzę o odmowie zmiany

terminu rozprawy odwoławczej wyznaczonej na dzień 26 marca 2025 r. (kopia

przesłana mailem k. 21656, oryginał k. 21668). Jak wynika z akt sprawy, M.S. w

dacie rozprawy odwoławczej przebywał na wolności. Pomimo zatem możliwości

wzięcia osobistego udziału w rozprawie odwoławczej i realizowania prawa do

obrony, nie stawił się na nią bez usprawiedliwienia. W tych okolicznościach jego

nieobecność nie stała na przeszkodzie rozpoznaniu sprawy na rozprawie

odwoławczej.

Oczywiście bezzasadny jest także zarzut wskazujący na prowadzenie

rozprawy odwoławczej pod nieobecność obrońcy, którego obecność na rozprawie

odwoławczej miałaby być (art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.). Obrońca nie wskazała, z

jakich okoliczności wywodzi w tej sprawie stan obrony obligatoryjnej. Sąd

Najwyższy również nie dostrzega takich okoliczności.

Odczytując pierwszy zarzut kasacyjny z uwzględnieniem art. 118 § 1 k.p.k.

przez pryzmat treści uzasadnienia kasacji i pomijając błędne wskazanie na art. 439

§ 1 pkt 10 i 11 k.p.k., należy przyjąć, że obrońca upatruje rażącego naruszenia

prawa w tym, że Sąd Apelacyjny konsekwentnie i stanowczo potraktował wymóg

wynikający z art. 117 § 2a k.p.k., zgodnie z którym usprawiedliwienie

niestawiennictwa obrońcy z powodu choroby wymaga przedstawienia

zaświadczenia potwierdzającego niemożność stawienia się, wystawionego przez

lekarza sądowego. Pozostaje więc ocenić: 1) czy zastosowanie przepisu art. 117 §

2a k.p.k. doprowadziło w realiach tej sprawy do naruszenia prawa skazanego do

obrony; 2) w razie stwierdzenia takiego obowiązkowa naruszenia, wobec braku

sytuacji obrony obligatoryjnej – konieczne jest zbadanie, czy mogło ono mieć

istotny wpływ na treść orzeczenia w układzie procesowym zaistniałym w tej

konkretnej sprawie.

I KK 403/25

7

W celu prawidłowej oceny pierwszej okoliczności należy prześledzić tok

czynności poprzedzających rozprawę odwoławczą z dnia 26 marca 2025 r., jak

również przebieg samej rozprawy.

Termin rozprawy odwoławczej został wyznaczony na dzień 26 marca 2025 r.,

w dniu 21 lutego 2025 r. (zarządzenie k. 21633). W zarządzeniu nie wskazano, aby

obecność obrońcy i skazanego była obowiązkowa, zaznaczono wyłącznie

konieczność ich zawiadomienia o terminie rozprawy. W dniu 17 marca 2025 r.

(wpływ w dniu 21 marca 2025 r.) obrońca złożyła wniosek o zmianę terminu z

uwagi na kolizję terminów i brak zgody skazanego na substytucję (k. 21645).

Zarządzeniem upoważnionego sędziego wniosek ten nie został uwzględniony. O

nieuwzględnieniu wniosku zarządzono zawiadomić oskarżonego i jego obrońców (k.

21646). W dniu 21 marca 2025 r. sporządzono zapisek urzędowy z rozmowy

telefonicznej z obrońcą skazanego – adw. E.K., w której ustalono, że jest ona

jedynym obrońcą skazanego, a adw. W.G. nie występuje już w sprawie (k. 21648).

Następnie, pismem z dnia 24 marca 2025 r. (poniedziałek), przesłanym pierwotnie

mailem o godz. 15.30, obrońca złożyła ponowny wniosek o zmianę terminu

rozprawy, kwestionując wcześniejsze zarządzenie o nieuwzględnieniu wniosku o

odroczenie rozprawy. Obrońca argumentowała, że motywy podane na

uzasadnienie tego zarządzenia są „co najmniej zaskakujące” i „odbiegające od

faktów”, bowiem odnoszą się od sytuacji przebywania obrońcy na urlopie, podczas

gdy powodem wniosku o zmianę terminu rozprawy była kolizja terminów i

konieczność reprezentowania innego klienta w sądzie w tym terminie. Już w tym

miejscu należy poczynić uwagę, że w ww. zarządzeniu upoważniony Sędzia

wskazał, iż w przypadku przebywania adwokata na urlopie lub z powodu innej

przemijającej przeszkody [podkreślenie – SN] jest on obowiązany ustanowić

substytuta. Jest rzeczą oczywistą, że do sytuacji adwokat E.K. miała zastosowanie

druga część tej wypowiedzi, czyli zaistnienie innej przemijającej przeszkody do

wzięcia udziału w czynności procesowej. W piśmie przesłanym za pomocą poczty

elektronicznej o godz. 15.30 dnia 24 marca 2025 r. obrońca odniosła się też

krytyczne do wskazania w zarządzeniu na posiadanie przez skazanego innego

obrońcy – w tej kwestii należy wyjaśnić, że dopiero w toku rozmowy telefonicznej z

ww. adwokatem ustalono, iż drugi z obrońców nie reprezentuje już skazanego. Adw.

I KK 403/25

8

E.K. podkreśliła także, że skazany nie wyraża zgody na ustanowienie substytuta,

zaś materiał dowodowy jest bardzo obszerny. W ostatnim punkcie swego pisma

obrońca wskazała, że nie może wziąć udziału w rozprawie z uwagi na stan zdrowia,

na okoliczność czego przedłożyła zwolnienie lekarskie ZUS ZLA (wniosek k. 21650,

zwolnienie k. 21654). Kolejnego dnia (wtorek, 25 marca 2025 r.) obrońca została

wezwana do złożenia przed terminem rozprawy zaświadczenia od lekarza

sądowego (e-mail wysłany o godz. 10.25; k. 21654). W odpowiedzi na to wezwanie

obrońca nadesłała pismo (mailowo, e-mail wysłany 25 marca 2025 r. o godz. 16.46),

z którego wynika, że nie ma możliwości uzyskania takiego zaświadczenia z uwagi

na brak dostępności lekarzy sądowych blisko miejsca zamieszkania oraz terminy

przyjęć (k. 21655). Do swojego pisma dołączyła oświadczenie skazanego o braku

zgody na ustanowienie substytuta, wskazujące na powzięcie informacji o braku

możliwości udziału obrońcy w termie rozprawy w dniu 26 marca 2025 r. (kopia

przesłana mailem k. 21656, oryginał k. 21668).

Na rozprawie odwoławczej dnia 26 marca 2025 r. nie stawił się ani

oskarżony, ani obrońca (protokół k. 21659). Zarówno obrońca, jak i skazany byli

zawiadomieni o terminie rozprawy odwoławczej – w stosunku do obrońcy

potwierdza to zwrotne poświadczenie odbioru zawiadomienia (k. 21658), zaś w

stosunku do skazanego - tzw. podwójne awizowanie (k. 21669), jak również jego

pismo, w którym wskazał on na wiedzę o odmowie zmiany terminu rozprawy

wyznaczonej na dzień 26 marca 2025 r. (kopia przesłana mailem k. 21656, oryginał

k. 21668). Jak już wskazano, M.S. w dacie rozprawy odwoławczej przebywał na

wolności i mógł osobiście wziąć udział w rozprawie.

Na rozprawie w dniu 26 marca 2025 r. Sąd Apelacyjny nie uwzględnił

wniosku obrońcy o odroczenie rozprawy. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia

Sąd wskazał art. 404 § 2 k.p.k. w zw. z art. 117 § 2a k.p.k., a w uzasadnieniu

podniósł, że argumenty dotyczące braku możliwości ustanowienia substytuta oraz

stanowisko skazanego o braku zgody na ustanowienie substytuta i prowadzenie

rozprawy bez udziału obrońcy nie są wystarczającą podstawą zmiany terminu

rozprawy wyznaczonej z dużym wyprzedzeniem – w dniu 21 lutego 2025 r. – a

ponadto wbrew obowiązkowi z art. 117 § 2a k.p.k. obrońca nie złożyła

I KK 403/25

9

zaświadczenia od lekarza sądowego, a mocą przepisów ustawy – Prawo o

adwokaturze była zobowiązana do ustanowienia substytuta. Sąd podkreślił, że

pomimo obszerności całej sprawy, obecnie zakres jej rozpoznania to tylko kwestia

kary łącznej (k. 21659v).

W ocenie Sądu Najwyższego wydając przywołane postanowienie o odmowie

odroczenia terminu rozprawy odwoławczej (o której terminie - oprócz oskarżonego i

jego obrońcy zawiadomiono osiem innych podmiotów – oskarżycieli posiłkowych i

ich pełnomocników) Sąd Apelacyjny we Wrocławiu nie dopuścił się rażącego

naruszenia prawa skazanego do obrony, z następujących względów. Sąd ten miał

prawo zastosować stanowczy przepis art. 117 § 2a k.p.k. i wymagać, aby obrońca,

która pozostawała na zwolnieniu lekarskim od poniedziałku 24 marca 2025 r.

pozyskała wymagane przez ten przepis usprawiedliwienie niestawiennictwa z

powodu choroby od lekarza sądowego do środy, dnia 26 marca 2025 r., godz.

10.30, o której to godzinie rozpoczęła się rozprawa odwoławcza. Do przedłożenia

takiego zaświadczenia została przecież niezwłocznie wezwana. Ma też rację Sąd

Apelacyjny, że przewidując możliwość nieuwzględnienia jej wniosku o odroczenie

rozprawy wobec nieprzedłożenia zaświadczenia od lekarza sądowego, obrońca

powinna ustanowić substytuta. Z pisma skazanego (k. 21656) wynika, że został on

poinformowany przez obrońcę o możliwości ustanowienia substytuta, ale nie

wyraził na to zgody wobec obszerności sprawy i niemożności zapoznania się z nią

przez innego adwokata. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że argumenty obrońcy o

obszerności materiału dowodowego zawarte w piśmie przesłanym dnia 24 marca

2025 r. i powielone także przez skazanego w jego oświadczeniu, były obiektywnie

pozbawione podstaw. Nie sposób przecież zakładać, że obrońca nie wiedziała i nie

przekazała skazanemu, iż przedmiotem ponownego rozpoznania w sprawie będzie

wyłącznie kwestia wymierzenia kary łącznej na podstawie trzech kar jednostkowych.

Obrońca musiała przecież znać treść postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18

czerwca 2024 r. o oddaleniu kasacji jej autorstwa jako oczywiści bezzasadnej

(sprawa I KK 182/24), jak również była świadoma, że na skutek kasacji

nadzwyczajnej wniesionej na niekorzyść skazanego M.S. doszło do uchylenia

wyroku Sądu Apelacyjnego w odniesieniu do rozstrzygnięcia o karze łącznej i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w tymże zakresie (wyrok SN z

I KK 403/25

10

dnia 18 grudnia 2024 r., I KK 389/24). W tych okolicznościach, wobec wąskiego

zakresu przekazania spawy do ponownego rozpoznania, zapoznanie się z nią

przez adwokata wyznaczonego jako substytut, nie napotykało obiektywnych

przeszkód.

W pierwszym zarzucie kasacji obrońca powołała się na naruszenie przez

Sąd Apelacyjny art. 42 ust. 2 Konstytucji, czyli prawa do obrony. Sąd Najwyższy

podziela stanowisko, niejednokrotnie już wyrażane w orzecznictwie, że art. 117 §

2a k.p.k. nie może być stosowny bezrefleksyjnie, zwłaszcza w sytuacji realnej

niemożności uzyskania przez uczestnika procesu zaświadczenia od lekarza

sądowego (por. np.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2018 r., V KK

483/18). Sądowi Najwyższemu orzekającemu w tej sprawie znane jest także

orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wydane w sprawie Tobijański

p. Polsce (wyrok z dnia 23 stycznia 2025 r., skarga nr 72520/17), zgodnie z którym

rygorystyczne zastosowanie art. 117 § 2a k.p.k. może prowadzić do naruszenia

prawa do obrony w sytuacji przeprowadzenia rozprawy odwoławczej pod

nieobecność przebywającego w szpitalu oskarżonego, który wnioskował o

odroczenie rozprawy odwoławczej i nie dostarczył zaświadczenia od lekarza

sądowego, nie będąc jednocześnie reprezentowany przez obrońcę. Jednak

podobna sytuacja nie zachodziła w tej sprawie. Oskarżony mógł uczestniczyć w

rozprawie odwoławczej, z czego dobrowolnie zrezygnował będąc uprzedzonym o

możliwości niestawiennictwa jego obrońcy na rozprawę odwoławczą i

nieuwzględnienia wniosku jego obrońcy o jej odroczenie. Mógł też wyrazić zgodę

na wyznaczenie obrońcy substytucyjnego i tym samym zapewnić sobie udział

obrońcy w rozprawie odwoławczej. Z kolei obrońca oskarżonego, znająca przecież

doskonale wymogi art. 117 § 2a k.p.k. i sposób pozyskania zaświadczenia od

lekarza sądowego, nie przedłożyła takiego zaświadczenia. W tej sytuacji w ocenie

Sądu Najwyższego nie doszło do naruszenia prawa skazanego do obrony.

Zgodnie z wolą ustawodawcy, kasacja może być skuteczne jedynie wówczas,

gdy wykaże się w niej rażące naruszenie prawa, które dodatkowo mogło mieć

istotny wpływ na treść orzeczenia. Takiego rażącego naruszenia prawa do obrony

w tej kasacji nie wykazano. Niemniej jednak nawet przy poczynieniu założenia, że

I KK 403/25

11

w sprawie doszło do naruszenia prawa skazanego do obrony, dla skuteczności

kasacji jej autorka powinna wykazać istotny wpływ takiego naruszenia na treść

skarżonego orzeczenia. Takiego wpływu w kasacji również nie wykazano. Co

więcej, obiektywnie jego wykazanie było istotnie utrudnione. Wypada podkreślić, co

zaznaczono już w części wstępnej tego uzasadnienia, że rozpoznając sprawę

ponownie w postępowaniu odwoławczym Sąd Apelacyjny we Wrocławiu

rozpoznawał ją wyłącznie w granicach przekazania (art. 442 § 1 k.p.k.; Sąd ten

zaznaczył w wyroku, że rozpoznawał sprawę skazanego prawomocnie M.S., w

zakresie orzeczenia kary łącznej za przypisane prawomocnym wyrokiem

przestępstwa). Rozstrzygnięcia co do winy, jak również dotyczące kar

jednostkowych podlegających łączeniu były już prawomocne. Sąd Apelacyjny był

zatem zobowiązany do wymierzenia kary łącznej z następujących kar

jednostkowych: 10 miesięcy pozbawienia wolności; 3 lata pozbawienia wolności;

rok i 2 miesiące pozbawienia wolności. Najsurowsza z kar jednostkowych wynosiła

zatem 3 lata pozbawienia wolności. Stosując na podstawie art. 4 § 1 k.k. stan

prawny obowiązujący do dnia 23 czerwca 2020 r. możliwe było zastosowanie

zasady absorpcji i wymierzenie kary łącznej równej najsurowszej z kar

jednostkowych, co było rozwiązaniem możliwie najkorzystniejszym dla skazanego

wobec zakresu uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego przez Sąd Najwyższy w

sprawie I KK 389/24. Taką też karę łączną, najniższą z możliwych do orzeczenia w

tym układzie procesowym, wymierzono skazanemu w zaskarżonym kasacją wyroku.

W tych okolicznościach nie sposób skutecznie zakwestionować argumentacji

zawartej w uzasadnieniu Sądu Apelacyjnego, że ocena postanowienia o odmowie

odroczenia rozprawy odwoławczej powinna uwzględniać także fakt, iż sprawa

dotyczyła wyłącznie prawidłowego zastosowania art. 86 § 1 k.k. w jego dawnym

brzmieniu, a więc wyłącznie oceny prawnej, a wręcz arytmetycznej.

Oczywiście bezzasadny okazał się także drugi zarzut kasacji, dotyczący

rażącego naruszenia art. 86 § 1 k.k. Przecież to właśnie nieprawidłowe

zastosowanie tego przepisu skutkowało uwzględnieniem przez Sąd Najwyższy

kasacji Prokuratora Generalnego wniesionej na niekorzyść skazanego. Jak już

wspomniano, Sąd Apelacyjny ponownie rozpoznający sprawę po uchyleniu wyroku

w zakresie rozstrzygnięcia o karze łącznej prawidłowo i najkorzystniej dla

I KK 403/25

12

skazanego zastosował ten przepis, orzekając jako karę łączna karę równą

najsurowszej karze jednostkowej (przy zastosowaniu poprzednio obowiązującego

reżimu wymiaru kary łącznej). Nie można zatem przyznać racji obrońcy skazanego,

że Sąd odwoławczy, zmieniając wyrok Sądu I instancji, powinien wymierzyć karę

łączną zgodnie z wolą Sądu Apelacyjnego wyrażoną w uzasadnieniu wyroku

wydanego w sprawie II AKa 382/22, tj. w wymiarze 2 lat i 8 miesięcy pozbawienia

wolności. Sąd Apelacyjny był zobowiązany do wymierzenia kary łącznej z

następujących prawomocnych kar jednostkowych: 10 miesięcy pozbawienia

wolności; 3 lata pozbawienia wolności; rok i 2 miesiące pozbawienia wolności.

Dlatego wymierzając karę łączną w najłagodniejszym możliwym wymiarze, tj. równą

najsurowszej z kar jednostkowych (z punktu XX wyroku Sądu Okręgowego – 3 lata

pozbawienia wolności) wprost i prawidłowo zastosował art. 86 § 1 k.k. (w brzmieniu

obowiązującym do dnia 23 czerwca 2020 r.).

Za oczywiście bezzasadny należało uznać także zarzut trzeci, wskazujący

na zaistnienie w sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci

nienależytej obsady Sądu Apelacyjnego (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.) z uwagi na udział

w wydaniu orzeczenia sędziego powołanego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3).

W tym zakresie, w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że Sąd Najwyższy

jest związany uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020

r., BSA-I-4110-1/20 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7). Wykładnia prawa zawarta w tej

uchwale jest nadal obowiązująca i w myśl art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym

(tj.: Dz. U. z 2024 r., poz. 622) Sąd Najwyższy pozostaje nią związany jako zasadą

prawną. Sąd Najwyższy konsekwentnie staje na trafnym stanowisku, że nic w tym

względzie nie zmienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r.,

U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61 (tak: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23

listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; por. także m.in.: postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 14 czerwca 2023 r., II KK 489/21; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia

I KK 403/25

13

2023 r., II KK 74/22). W uchwale połączonych Izb Sąd Najwyższy orzekł, że:

„Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także

wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w

sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy

o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz.

3), jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach,

do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności.” W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, że

wadliwość procedury nominacyjnej nie powoduje automatycznie, iż sąd

powszechny z udziałem sędziego powołanego w takiej procedurze jest sądem

nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Pogląd zawarty w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego został

następnie potwierdzony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Z tego orzeczenia

wynika, iż „brak podstaw do przyjęcia a priori, że każdy sędzia sądu powszechnego,

który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową

Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia minimalnego standardu

bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie obsadzony w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka sytuacja zachodzi jedynie w stosunku do

sędziów Sądu Najwyższego, którzy otrzymali nominacje w takich warunkach”.

Jednocześnie Sąd Najwyższy uznał, że Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana

w trybie określonym przepisami ustawy nowelizującej nie jest organem tożsamym z

organem konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja

RP, w szczególności w art. 187 ust. 1.

Mając na względzie treść zarzutu i uzasadnienia kasacji, a także kryteria

brane dotychczas pod uwagę w orzecznictwie jako mające wpływ na wynik testu

niezależności i bezstronności sędziego, nie można stwierdzić, że sąd z udziałem

SSA X.Y. nie spełniał minimalnego standardu niezależności i bezstronności. W

I KK 403/25

14

konsekwencji sąd z jego udziałem nie był sądem nienależycie obsadzonym w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Uzasadniając zarzut kasacji dotyczący uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,

obrońca kwestionowała wyłącznie fakt powołania ww. sędziego na wniosek

wadliwie ukształtowanej KRS, powołując się na orzecznictwo krajowe i

międzynarodowe. Tymczasem nienależyta obsada sądu może wystąpić wyłącznie

wówczas, jeżeli wadliwość procesu powołania sędziego prowadzi, w konkretnych

okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności. Obrońca

nie wskazała takich okoliczności w kasacji.

Także Sąd Najwyższy z urzędu nie jest w posiadaniu informacji, które

wskazywałyby na zasadność zarzutu nienależytej obsady sądu z powodu

zasiadania w składzie orzekającym SSA X.Y. Jak wynika z dokumentów

dostępnych w domenie publicznej, w procedurze awansowej sędziego X.Y. Krajowa

Rada Sądownictwa wydała uchwałę nr […]/2020, w której przedstawiła

Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej wniosek o powołanie go do pełnienia

urzędu sędziego sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym we Wrocławiu. Według

informacji zawartych w uzasadnieniu uchwały, sędzia X.Y. przez sędziego

wizytatora został oceniony „bardzo dobrze” oraz uzyskał jednogłośne poparcie

Kolegium Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu. W trakcie procedury konkursowej było

możliwe porównanie jego kandydatury z innymi – na trzy wolne stanowiska

sędziowskie zgłosiły się trzy osoby. Jednocześnie Sąd Najwyższy nie dotarł do

żadnych dostępnych w domenach publicznych informacji sugerujących ścisłe

powiązania SSA X.Y. z ówczesną władzą wykonawczą. Sędzia ten nie podpisywał

list poparcia dla kandydatów do wadliwie ukształtowanej KRS, nie pełnił funkcji

prezesa czy wiceprezesa sądu, jak również funkcji związanych z postępowaniami

dyscyplinarnymi sędziów (prezesa lub sędziego sądu dyscyplinarnego, rzecznika

dyscyplinarnego).

Nie można też pominąć, że Sąd Najwyższy badał już kilkukrotnie, czy

wydanie orzeczenia przez sąd z udziałem SSA X.Y. skutkuje nienależytą obsadą

sądu i nie stwierdził uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob. postanowienie Sądu

I KK 403/25

15

Najwyższego z dnia 31 stycznia 2025 r., I KK 370/24; wyroki Sądu Najwyższego: z

dnia 1 marca 2023 r., I KK 364/22; z dnia 6 lutego 2025 r., I KK 445/24).

Mając na uwadze powyższą argumentację, kasację należało oddalić jako

oczywiście bezzasadną.

Rozstrzygnięcie o kosztach sądowych postępowania kasacyjnego uzasadnia

art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k.

Z uwagi na powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

[WB]

[a.ł]