Sędzia po 65. roku życia z oświadczeniem o dalszej służbie orzeka do końca procedury

Zagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu

wyłoniło się na tle następującej sytuacji procesowej.

Do Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu w dniu 26 czerwca 2025 r.

wpłynęło zażalenie skazanego M.W. na postanowienie Wojskowego Sądu

Garnizonowego w Gdyni z dnia 20 maja 2025 r., Sg 307/06, Ko 12/25, w

przedmiocie nieuwzględnienia wniosku o zmianę lub uchylenie prawomocnego

postanowienia w sprawie odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia.

Postanowienie to wydawał sąd w składzie ppłk. A.W.

I KZP 6/25

3

W trakcie orzekania Sąd odwoławczy powziął wątpliwości co do właściwej

obsady sądu i wykładni obowiązujących przepisów. Ustalił, że:

- uchwałą nr [...] Krajowej Rady Sądownictwa z dnia [...] 2024 r. nie wyrażono

zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego przez ppłk. A.W. – sędziego

Wojskowego Sądu Garnizonowego w Gdyni. W uzasadnieniu uchwały wskazano

jedynie na treść wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2023 r., I NKRS

98/22, praktycznie nie uzasadniając swojego stanowiska;

- uchwałą nr [...] Krajowej Rady Sądownictwa z dnia [...] 2024 r. odmówiono

uwzględnienia wniosku ppłk. A.W. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej

przez Radę uchwałą nr [...] z dnia [...] 2024 r. w przedmiocie dalszego zajmowania

stanowiska przez sędziego osiągającego wiek uprawniający do przejścia w stan

spoczynku;

- postanowieniem z dnia 26 lutego 2025 r., I NKRS 52/24, Sąd Najwyższy odrzucił

odwołanie ppłk. A.W. od uchwały nr [...] Krajowej Rady Sądownictwa z dnia [...]

2024 r. w przedmiocie dalszego zajmowania stanowiska przez sędziego

osiągającego wiek uprawniający do przejścia w stan spoczynku wskazując, że

skarżący nie wskazał zakresu zaskarżenia uchwały, co uniemożliwia rozpoznanie

odwołania;

- postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdyni, IV Wydział Pracy, z dnia 1 lipca

2024 r., IV Po 89/24, Sąd ten udzielił ppłk. A.W. zabezpieczenia poprzez nakazanie

Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w Gdyni dalsze zatrudnianie A.W na

stanowisku sędziego tego Sądu, do czasu prawomocnego zakończenia procedury

dotyczącej rozpatrzenia oświadczenia wnioskodawcy z dnia 12 stycznia 2024 r. w

przedmiocie dalszego zajmowania stanowiska sędziego;

- postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdyni, IV Wydział Pracy, z dnia 22 kwietnia

2025 r., IV P 107/25, Sąd ten udzielił ppłk. A.W. zabezpieczenia poprzez nakazanie

Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w Gdyni dalsze zatrudnianie A.W. na

stanowisku sędziego tego Sądu, do czasu prawomocnego zakończenia

postępowania.

Na posiedzeniu przed Wojskowym Sądem Okręgowym w Poznaniu obrońca

skazanego stwierdził, że sędzia ppłk A.W. jest uprawniony do orzekania, posiada

I KZP 6/25

4

zabezpieczenie sądu pracy, a Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych nie

jest prawidłowym organem.

W wykonaniu zobowiązania Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu o

zajęcie stanowiska co do możliwości orzekania przez ppłk. A.W. Zastępca

Prokuratora Rejonowego do Spraw Wojskowych Prokuratury Rejonowej w Gdyni

stwierdził, że brak jest możliwości zajęcia takiego stanowiska, bowiem prokuraturze

nie są znane dokumenty, na które powołał się WSO w piśmie zawierającym

zobowiązanie. Prokurator podkreślił jednak, że zgodnie z art. 23a § 2 ustawy z dnia

21 sierpnia 1997 r. – Prawo o ustroju sądów wojskowych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz.

1614; dalej: u.s.w.) niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez inny organ

władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego

powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości,

a możliwość orzekania przez ppłk. A.W. należy rozpatrywać na podstawie

obowiązujących przepisów prawa.

Procedując na posiedzeniu w dniu 6 października 2025 r. Wojskowy Sąd

Okręgowy w Poznaniu postanowił przekazać do rozstrzygnięcia Sądowi

Najwyższemu, w trybie art. 441 § 1 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k.w., następujące

zagadnienie prawne:

„Czy sędzia, który ukończył 65 lat w sytuacji, gdy Krajowa Rada Sądownictwa nie

wyraziła zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego, Sąd Najwyższy Izba

Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych odrzuciła odwołanie od uchwały

Krajowej Rady Sądownictwa, a sąd pracy udzielił zabezpieczenia poprzez

nakazanie Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu dalsze zatrudnianie na

stanowisku sędziego tego sądu, jest osobą uprawnioną do orzekania w myśl art.

439 § 1 pkt 1 k.p.k.?”

Uzasadniając swoje wystąpienie Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu

wskazał na następujące okoliczności.

Sąd pytający zawarł w postanowieniu wyciąg z przepisów prawa i

orzecznictwa, a następnie zauważył, że w świetle art. 69 ustawy z dnia 27 lipca

2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334, ze

zm.; dalej: u.s.p.) sędzia może oświadczyć wolę dalszego pełnienia urzędu

sędziego po osiągnięciu wieku uprawniającego do przejścia w stan spoczynku.

I KZP 6/25

5

Jednakże skuteczność tego oświadczenia wymaga zgody innego organu –

Krajowej Rady Sądownictwa. Rodzi to wątpliwość, czy tego rodzaju uzależnienie

możliwości dalszego pełnienia służby sędziowskiej od zgody innego organu nie

może potencjalnie naruszać zasady nieusuwalności i niezawisłości sędziów.

Procedura wyrażenia zgody może stanowić bowiem środek służący kontrolowaniu

treści orzeczeń sądowych, ich ocenie i weryfikacji pod kątem przydatności danego

sędziego do dalszego sprawowania urzędu. To z kolei może wpływać na takie

kształtowanie orzecznictwa przez sędziów, by odpowiadało ono oczekiwaniom

organu dokonującego późniejszej oceny. Wynik tej oceny ma przy tym istotne

następstwa dla życia i kariery tych sędziów.

Sąd pytający wskazał, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego – Izby Kontroli

Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych ukształtował się pogląd, zgodnie z którym

interpretacja art. 69 u.s.p. winna zmierzać do pełnej ochrony niezawisłości sędziego.

Jak wskazano w wyroku Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2021 r., I NKRS 2/21,

„art. 69 u.s.p. konkretyzuje treść art. 180 ust. 1 i 4 Konstytucji RP”, a zatem

„regulację Prawa o ustroju sądów powszechnych należy odczytywać w świetle

normy – zasady z art. 180 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 2 Konstytucji RP (...)”. W

tym samym orzeczeniu stwierdzono, że „jeżeli ustawodawca przewiduje możliwość

«dalszego zajmowania stanowiska sędziego» po osiągnięciu przez niego

ustawowego wieku przejścia w stan spoczynku i określa warunki, które winien

spełnić taki sędzia, to – w świetle art. 180 ust. 1 Konstytucji RP – spełnienie tych

warunków powinno skutkować pozostawieniem tego sędziego w stanie czynnym”,

bowiem „ustrojodawca nie przewidział, aby jakikolwiek organ państwa, w tym

Krajowa Rada Sądownictwa, mógł indywidualnym aktem wpływać na pozostawanie

sędziego w stanie czynnym, więc decyzję w tej mierze powinno się pozostawić

przede wszystkim zainteresowanemu sędziemu”.

Zdaniem Wojskowego Sądu Okręgowego zachodzą wątpliwości, czy

dopuszczalna jest jakakolwiek swoboda uznania w tym zakresie przez jakikolwiek

zewnętrzny wobec samego sędziego organ, a zatem czy inna niż formalna kontrola

takiego oświadczenia jest w ogóle uprawniona. Kontrola taka zakłada bowiem, że

dokonany zostanie jakiś rodzaj oceny czy weryfikacji zdatności sędziego do służby,

przy czym chodzić musi o inne niż zdrowotne okoliczności (uzyskanie bowiem

I KZP 6/25

6

zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego zdolność do pełnienia obowiązków

sędziego stanowi oczywisty warunek wstępny skuteczności oświadczenia).

Możliwość selekcji sędziów na zdatnych i niezdatnych do służby z uwagi na bliżej

niezdefiniowany „interes wymiaru sprawiedliwości” może kolidować z ich

niezależnością.

Wojskowy Sąd Okręgowy zauważył, że w niniejszej sprawie postanowieniem

z dnia 26 lutego 2025 r., I NKRS 52/24, Sąd Najwyższy odrzucił odwołanie ppłk.

A.W. od uchwały nr [...] Krajowej Rady Sądownictwa z dnia [...] 2024 r. w

przedmiocie zajmowania stanowiska przez sędziego osiągającego wiek

uprawniający do przejścia w stan spoczynku. W związku z powyższym ppłk A.W.

uzyskał zabezpieczenie do zatrudnienia w Wojskowym Sądzie Garnizonowym w

Gdyni wydane przez sąd pracy. Jeżeli uznać, iż Izba Kontroli Nadzwyczajnej i

Spraw Publicznych Sądu Najwyższego nie jest sądem (wobec ostatnich uchwał

Sądu Najwyższego i orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej), a jej

orzeczenia nie istnieją, to zauważyć należy, iż w sprawach z odwołań od uchwał

KRS w przedmiocie dalszego zajmowania stanowiska sędziego po osiągnięciu

wieku uprawniającego do przejścia w stan spoczynku przyjęto możliwość udzielenia

zabezpieczenia, jednakże podstawą udzielenia zabezpieczenia jest odpowiednio

stosowany art. 730 k.p.c. oraz art. 734 k.p.c., który stanowi, że do udzielenia

zabezpieczenia właściwy jest sąd, do którego właściwości należy rozpoznanie

sprawy w I instancji i zgodnie z art. 734 k.p.c. w zw. z art. 398²¹ k.p.c. w zw. z art.

391 § 1 k.p.c. oraz art. 44 ust. 3 u.k.r.s. właściwym do rozpoznania wniosku byłby

Sąd Najwyższy. Jednakże ppłk A.W. posiada zabezpieczenie sądu pracy, co może

świadczyć, iż uznano postępowanie przed Sądem Najwyższym za zakończone.

Wojskowy Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że część prawników zauważa, iż

co prawda wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka wskazują, że w rozumieniu Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności (dalej: „Konwencja” lub „EKPCz”) i prawa UE

Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych nie spełnia wymogów „sądu”, to

jednak z tego nie wynika wprost i w sposób konieczny, że orzeczenia tej Izby mają

status wyroków nieistniejących (w tym względzie Wojskowy Sąd Okręgowy powołał

się ogólnie na wypowiedź prof. P.K., nie precyzując, o jaką wypowiedź czy

I KZP 6/25

7

publikację chodzi). Dalej Wojskowy Sąd Okręgowy argumentował, że koncepcja

sententia non existens nie ma dostatecznego zakorzenienia w Konstytucji ani

ustawach. Orzeczenie, które nie powinno funkcjonować w obrocie prawnym winno

być uchylone w sposób określony przepisami prawa. Sąd pytający zwrócił uwagę,

że projekt ustawy o przywróceniu prawa do niezależnego i bezstronnego sądu

ustanowionego na podstawie prawa przez uregulowanie skutków uchwał Krajowej

Rady Sądownictwa podjętych w latach 2018-2025, który widnieje na stronach

Ministerstwa Sprawiedliwości, przewiduje, że, co do zasady, orzeczenia wydane z

udziałem nieprawidłowo powołanych sędziów mają zostać utrzymane w mocy,

jednak strony, które w trakcie postępowania, a następnie w odwołaniu od wyroku

konsekwentnie kwestionowały status nieprawidłowo powołanych sędziów, będą

mogły w terminie miesiąca od wejścia w życie ustawy złożyć wniosek o wznowienie

postępowania; możliwość ta nie będzie dotyczyła orzeczeń o nieodwracalnych

skutkach (art. 33 ust. 1 i 8 wskazanego projektu – https:

www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/koniec-bezprawia-w-sadach---ministerstwo-

sprawiedliwości-przedstawia-ustawe-praworzadnosciowa).

Zdaniem Sądu pytającego, powstaje problem, biorąc pod uwagę powyższe

rozważania, kto powinien udzielić zabezpieczenia ppłk. A.W. i czy uzyskując z sądu

pracy zabezpieczenia poprzez nakazanie Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w

Gdyni dalsze jego zatrudnianie na stanowisku sędziego tego Sądu, do czasu

prawomocnego zakończenia postępowania, A.W. był osobą uprawnioną do

orzekania w myśl art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. i czy sąd pracy może nadać komuś

uprawnienia publicznoprawne – uprawnienie do orzekania.

Sąd pytający podkreślił dodatkowo, że Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu

wyrokiem z dnia 2 października 2025 r. w sprawie SA 25/25, uchylił wyrok

Wojskowego Sądu Garnizonowego w Gdyni z dnia 29 kwietnia 2025 r., Sg 20/24,

wydany przez ten Sąd z udziałem ppłk. A.W. z uwagi na uchybienie z art. 439 § 1

pkt 1 k.p.k.

Prokurator Prokuratury Krajowej w pisemnym stanowisku wniósł o odmowę

podjęcia uchwały. Jego zdaniem problemem nie są przepisy wymagające

zasadniczej wykładni ustawy, ale występowanie w obrocie prawnym dwóch

sprzecznych ze sobą orzeczeń – Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2025 r., I

I KZP 6/25

8

NKRS 52/24 i postanowienia Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 22 kwietnia 2025 r.,

IV P 107/25, zaś przed Wojskowym Sądem Okręgowym w Poznaniu stoi zadanie

podjęcia decyzji, czy stosować w sprawie obowiązujące przepisy rangi ustawowej,

czy też posłużyć się orzeczeniami Sądu Najwyższego wskazanymi we wniosku,

które negują możliwość wydawania wiążących orzeczeń przez Izbę Kontroli

Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych wobec nieprawidłowego powołania jej składu.

W przekonaniu Prokuratury Krajowej określanie relacji pomiędzy stanowiskiem

judykatury a przepisami ustawowymi nie jest zadaniem Sądu Najwyższego, a

ewentualne dokonanie tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustawy także nie

może mieć miejsca poprzez zwracanie się o to do Sądu Najwyższego, gdyż

zaprzeczałoby to samej idei tej instytucji (s. 5 wniosku Prokuratury Krajowej). W

stanowisku Prokuratury Krajowej nie odniesiono się do merytorycznych aspektów

zagadnienia prawnego.

Powyższe pytanie prawne wpłynęło od Sądu Najwyższego w dniu 23

października 2025 r. Z kolei w dniu 4 grudnia 2025 r. wpłynęło do Sądu

Najwyższego, skierowane również przez Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu,

tożsame pytanie prawne w sprawie S.K. (postanowienie z dnia 25 listopada 2025 r.,

Kz 18/25), zawierające taką samą argumentację, zarejestrowane pod sygn. akt I

KZP 8/25. W związku z tym Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 14 stycznia

2026 r., I KZP 8/25, połączył sprawy w przedmiocie rozstrzygnięcia zagadnienia

prawnego Sądu Najwyższego zarejestrowane pod sygnaturami akt I KZP 8/25 –

wniosek Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 25 listopada 2025 r.

(Kz 18/25) oraz I KZP 6/25 – wniosek Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu

z 6 października 2025 r. (Kzw 2/25) do wspólnego rozpoznania i postanowił

rozpoznać je łącznie pod sygnaturą akt I KZP 6/25.

Z urzędu Sąd Najwyższy stwierdza, że przed Trybunałem Sprawiedliwości

Unii Europejskiej zawisło pytanie prejudycjalne Wojskowego Sądu Okręgowego w

Warszawie, w którym Sąd ten zwrócił się do Trybunału o dokonanie m.in. wykładni

art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) oraz art. 47 Karty Praw

Podstawowych Unii Europejskiej zapytując, czy przepisy te stoją na przeszkodzie

uregulowaniom krajowym, takim jak art. 69 § 1 i § 1a u.s.p. w związku z art. 70 § 1

u.s.w., zgodnie z którymi wyrażenie zgody na dalsze zajmowanie stanowiska

I KZP 6/25

9

sędziego po osiągnięciu przez niego wieku przejścia w stan spoczynku zastrzeżone

jest do właściwości organu, takiego jak Krajowa Rada Sądownictwa (KRS), który w

świetle orzecznictwa Trybunału oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie

jest niezależny ze względu na sposób wyboru jego członków i praktykę

funkcjonowania, a tym samym nie daje rękojmi niezależności od władzy politycznej,

i którego uchwała w przedmiocie dalszego zajmowania stanowiska sędziego jest

ostateczna. Jak wynika z informacji opublikowanych na stronie internetowej

Trybunału Sprawiedliwości UE, postanowienie WSO w Warszawie z dnia 25

listopada 2025 r. zostało przedłożone Trybunałowi dnia 27 listopada 2025 r.

Sprawa jest obecnie zarejestrowana w Trybunale Sprawiedliwości UE pod

sygnaturą C-767/25, Włuski.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W doktrynie procesu karnego i bogatym orzecznictwie Sądu Najwyższego na

gruncie art. 441 k.p.k. wskazuje się, że przedstawienie Sądowi Najwyższemu

zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy uzależnione

jest od spełnienia kilku warunków. Warunki te znajdują zastosowanie także w

sprawach wojskowych (art. 646 k.p.k.). Po pierwsze, zagadnienie prawne musi

wyłonić się przy rozpoznawaniu środka odwoławczego przez sąd. Po drugie, w

zagadnieniu takim musi wystąpić istotny problem interpretacyjny związany z

wykładnią konkretnego przepisu. Po trzecie, w sprawie takiej musi zachodzić

konieczność dokonania „zasadniczej wykładni ustawy”, czyli sytuacja, w której

przepis taki umożliwia rozbieżne interpretacje, co byłoby niekorzystne dla

funkcjonowania prawa w praktyce. Po czwarte, między przedstawionym

zagadnieniem prawnym a dokonanymi w sprawie ustaleniami faktycznymi musi

zachodzić związek, który oznacza, że wyjaśnienie wątpliwości interpretacyjnych

musi być niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy (zob. R. A. Stefański, Instytucja

pytań prawnych do Sądu Najwyższego w sprawach karnych, Kraków 2001, s. 254-

261, 352-371). W tej sprawie zostały spełnione przesłanki do wydania uchwały.

Przedstawiony w pytaniu prawnym problem powstał przy rozpoznawaniu

środka odwoławczego. Miało to bowiem miejsce w postępowaniach zażaleniowych

w ramach postępowania wykonawczego. Problem przedstawiony w pytaniu

I KZP 6/25

10

prawnym leży co prawda poza zakresem sformułowanych zarzutów odwoławczych i

argumentacji przedstawionej w zażaleniach wniesionych w obu sprawach. Dotyczy

jednak uchybienia z katalogu tzw. bezwzględnych przyczyn odwoławczych (art. 439

§ 1 pkt 1 k.p.k.), a więc okoliczności, którą Sąd odwoławczy jest zobowiązany wziąć

pod uwagę z urzędu, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów.

Niewątpliwie zatem prawidłowe stwierdzenie czy uchybienie to wystąpiło, ma wpływ

na treść orzeczenia.

Przedstawiony w pytaniu problem interpretacyjny spełnia również kryterium

istotnego zagadnienia prawnego, które wymagałoby dokonania – w drodze wyjątku

od zasady samodzielności jurysdykcyjnej sądu karnego (art. 8 § 1 k.p.k.) –

wiążącej Sąd pytający interpretacji przez Sąd Najwyższy. Sąd Najwyższy

dostrzega niedostatki zarówno samego sformułowania pytania prawnego, jak i jego

uzasadnienia. Wojskowy Sąd Okręgowy nie wskazał w istocie przepisów

wymagających zasadniczej wykładni, poza wymienionym w pytaniu art. 439 § 1 pkt

1 k.p.k. Ponadto w niepełnym zakresie przeprowadził własną wykładnię przepisów

będących przedmiotem pytania prawnego, ograniczając się do przedstawienia

wątpliwości interpretacyjnych i zarysowania potencjalnego problemu. Jednakże

waga problemu postawionego w treści samego zadanego pytania warunkuje

potrzebę podjęcia uchwały odpowiadającej na to pytanie. Rozstrzygnięcie

zagadnienia prawnego wpływa bowiem na stwierdzenie lub nie kwalifikowanej

wady prawnej orzeczenia, tj. bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci

orzekania przez osobę nieuprawnioną. Konsekwencje układu procesowego

potencjalnie warunkującego to uchybienie nie są jeszcze przedmiotem

ugruntowanego orzecznictwa. Ponadto w sprawie zachodzi konieczność dokonania

zasadniczej wykładni nie tylko przepisu wprost wskazanego w pytaniu WSO w

Poznaniu, czyli art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k., ale również uregulowań ustaw

kształtujących ustrój sądów powszechnych i sądów wojskowych, przy

uwzględnieniu standardu wynikającego z wiążących Rzeczpospolitą Polską

standardów międzynarodowych oraz prawa unijnego. Wagę problemu podkreśla

fakt, że zagadnienie przedstawione w pytaniu stało się przedmiotem pytania

prejudycjalnego zadanego przez Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie

Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

I KZP 6/25

11

Spełniona została także ostatnia przesłanka wydania uchwały w postaci

niezbędności udzielenia odpowiedzi na pytanie prawne dla rozstrzygnięcia sprawy

zawisłej przez Sądem pytającym.

Przechodząc do uzasadnienia treści uchwały należy w pierwszej kolejności

wyjaśnić, dlaczego Sąd Najwyższy postanowił samodzielnie dokonać

rozstrzygnięcia przedstawionego mu zagadnienia prawnego pomimo tego, że, jak

już wspomniano, pytanie o podobnej treści do zadanego przez Wojskowy Sąd

Okręgowy w Poznaniu zostało skierowane w trybie prejudycjalnym do Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej przez Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie.

Uwzględniając zasady prowadzenia dialogu prejudycjalnego między sądami

krajowymi „ostatniej instancji” a Trybunałem Sprawiedliwości UE (dalej: „TSUE”),

określone w art. 267 tiret 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Sąd

Najwyższy doszedł do wniosku, że dotychczasowe orzecznictwo tego Trybunału

dotyczące funkcjonowania Krajowej Rady Sądownictwa oraz problemu należytej

sądowej ochrony prawnej oferowanej przez składy orzekające Izb Sądu

Najwyższego zawiera kompleksową wykładnię prawa Unii, w tym art. 19 TUE oraz

art. 47 Karty Praw Podstawowych. Orzecznictwo to zostało uwzględnione przy

dokonywaniu wykładni prawa wyrażonej w uchwale (tzw. doktryna acte éclairé –

por. wyrok z dnia 6 października 1982 r., sprawa 283/81 Srl CILFIT i Lanificio di

Gavardo SpA przeciwko Ministero della sanità, Zb. Orz. 1982, s. 03415, pkt. 13-14;

por. J. Skrzydło, Doktryna acte éclairé w orzecznictwie Trybunału Wspólnot

Europejskich i sądów krajów członkowskich Unii Europejskiej, Studia Prawno-

europejskie 1997, t. 2, s. 143-159). Toteż w ocenie Sądu Najwyższego nie jest

konieczne zawieszenie postępowania zainicjowanego przez oba składy orzekające

Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu w oczekiwaniu na wydanie w tej

sprawie wyroku prejudycjalnego przez Trybunał Sprawiedliwości UE (por.

przesłanki zawieszenia postępowania w podobnych okolicznościach:

postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 października

2015 r., I KZP 10/15, OSNKW z 2015 r., z. 11, poz. 89).

Krótkiego wyjaśnienia wymaga także to, dlaczego w tej sprawie Sąd

Najwyższy przy wydawaniu swego rozstrzygnięcia uwzględnia prawo Unii

Europejskiej, a w szczególności standard wynikający z Karty Praw Podstawowych,

I KZP 6/25

12

którą sąd krajowy powinien stosować jedynie wówczas, gdy orzeka w tzw. „sprawie

unijnej”. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości, art. 19

ust. 1 akapit drugi TUE ma zastosowanie do każdego sędziego lub sądu, który

może rozstrzygać kwestie dotyczące wykładni lub stosowania prawa Unii, a zatem

wchodzące w zakres dziedzin objętych tym prawem w rozumieniu tego

postanowienia (zob. wyroki: z dnia 27 lutego 2018 r., Associação Sindical dos

Juízes Portugueses, C-64/16, EU:C:2018:117, pkt 32–40; z dnia 26 marca 2020 r.,

Miasto Łowicz i Prokurator Generalny, C-558/18 i C-563/18, EU:C:2020:234, pkt 34;

z dnia 25 lutego 2025 r., Sąd Rejonowy w Białymstoku i Adoreikė, C-146/23 i C-

374/23, EU:C:2025:109, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo). Trybunał

Sprawiedliwości orzekł już, że takim sądem, który może potencjalnie orzekać w

kwestiach związanych ze stosowaniem lub wykładnią prawa Unii Europejskiej, jest

sąd wojskowy, a konkretnie Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie (por. wyrok

TSUE z dnia 3 lipca 2025 r. w połączonych sprawach C-646/23 [Lita] i C-661/23

[Jeszek], pkt 48-49, ECLI:EU:C:2025:519, sprostowany postanowieniem z dnia 11

września 2025 r.).

Natomiast w odniesieniu do stosowania art. 47 Karty Praw Podstawowych

należy odnotować i zaaprobować następujące stanowisko Trybunału

Sprawiedliwości UE: „Z uwagi jednak na to, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE

nakłada na wszystkie państwa członkowskie obowiązek ustanowienia środków

niezbędnych do zapewnienia, w dziedzinach objętych prawem Unii, skutecznej

ochrony prawnej w rozumieniu w szczególności art. 47 Karty, to ostatnie

postanowienie powinno być należycie uwzględnione przy dokonywaniu wykładni

art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE” (pkt 54 przywołanego już wyroku w połączonych

sprawach C-646/23 [Lita] i C-661/23 [Jeszek] oraz wskazane tam inne judykaty).

Kwestię objętą pytaniem WSO regulują przepisy art. 69 § 1 i 1b u.s.p., które

w odniesieniu do sędziów sądów wojskowych są stosowane odpowiednio na

podstawie art. 70 § 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o ustroju sądów

wojskowych. Zgodnie z pierwszym z tych przepisów, sędzia przechodzi w stan

spoczynku z dniem ukończenia 65 roku życia, chyba że nie później niż na sześć

miesięcy i nie wcześniej niż na dwanaście miesięcy przed ukończeniem tego wieku

oświadczy Krajowej Radzie Sądownictwa wolę dalszego zajmowania stanowiska i

I KZP 6/25

13

przedstawi zaświadczenie stwierdzające, że jest zdolny, ze względu na stan

zdrowia, do pełnienia obowiązków sędziego, wydane na zasadach określonych dla

kandydata na stanowisko sędziowskie. Z kolei z art. 69 § 1b u.s.p. wynika, że

Krajowa Rada Sądownictwa może wyrazić zgodę na dalsze zajmowanie

stanowiska sędziego, jeżeli jest to uzasadnione interesem wymiaru sprawiedliwości

lub ważnym interesem społecznym, w szczególności, jeśli przemawia za tym

racjonalne wykorzystanie kadr sądownictwa powszechnego lub potrzeby

wynikające z obciążenia zadaniami poszczególnych sądów. Uchwała Krajowej

Rady Sądownictwa jest ostateczna. W przypadku niezakończenia postępowania

związanego z dalszym zajmowaniem stanowiska sędziego po ukończeniu przez

niego wieku, o którym mowa w art. 69 § 1 u.s.p., sędzia pozostaje na stanowisku

do czasu zakończenia tego postępowania.

Sąd Najwyższy wielokrotnie już oceniał czy orzekanie przez sąd z udziałem

sędziego, który osiągnął wiek wskazany jako wiek przejścia w stan spoczynku

stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. Dotyczyło

to jednak innej sytuacji procesowej niż zaistniała w obu sprawach stanowiących

kanwę zadania pytań w trybie art. 441 § 1 k.p.k. przez Wojskowy Sąd Okręgowy w

Poznaniu. Sąd Najwyższy zajmował się bowiem dotychczas problemem orzekania

przez sędziego, który nie złożył w terminie oświadczenia o woli dalszego

zajmowania stanowiska. W takiej sytuacji Sąd Najwyższy konsekwentnie

wskazywał, że termin do wyrażenia przez sędziego woli dalszego zajmowania

stanowiska, inicjującego postępowanie w przedmiocie uzyskania zgody na

pozostanie w stanie czynnym po ukończeniu 65 roku życia, jest terminem prawa

materialnego, który nie podlega przywróceniu. W konsekwencji złożenie

stosownego oświadczenia po terminie jest równoznaczne z jego brakiem. Dlatego

też, wobec niezłożenia w ustawowym terminie stosownego oświadczenia sędzia

przechodzi ex lege w stan spoczynku. W konsekwencji udział tego sędziego w

wydaniu orzeczenia oznacza udział w wydaniu orzeczenia osoby nieuprawnionej, tj.

zaistnienie uchybienia z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z

dnia 19 czerwca 2024 r., III KK 111/24; z dnia 11 września 2024 r., III KK 385/24; z

dnia 18 grudnia 2024 r., III KK 400/24; z dnia 27 maja 2025 r., III KK 196/25; z dnia

25 czerwca 2025 r., III KK 295/25; z dnia 26 czerwca 2025 r., III KK 211/25; z dnia

I KZP 6/25

14

27 czerwca 2025 r., III KK 212/25; z dnia 9 lipca 2025 r., III KK 395/24; z dnia 23

lipca 2025 r., III KK 292/25; z dnia 13 sierpnia 2025 r., III KK 183/25; z dnia 18

września 2025 r., III KK 214/25; z dnia 22 stycznia 2025 r., III KK 399/24).

W tej sprawie kluczowe jest ustalenie skutków orzekania przez sąd z

udziałem sędziego, który złożył oświadczenie o woli dalszego orzekania w

ustawowym terminie i osiągnął wiek 65 lat. Wyjść należy zatem od tego, że

inicjując procedurę zmierzającą do uzyskania zgody Krajowej Rady Sądownictwa

na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego, sędzia jest nadal uprawniony do

orzekania także po osiągnięciu wieku 65 lat, aż do zakończenia tej procedury.

Zakończenie procedury, o której mowa w art. 69 § 1b u.s.p., może jedynie

doprowadzić do pozbawienia sędziego takiego uprawnienia. Jednakże jej

przedmiotem nie jest nadanie sędziemu „dalszego” uprawnienia, votum do

orzekania – po osiągnięciu konkretnego wieku, bowiem takowe każdy sędzia –

także po osiągnięciu 65 roku życia, o ile terminowo złożył stosowne oświadczenie

– posiada. Wskazuje na to treść przepisu art. 69 § 1b zd. III u.s.p. W przypadku

niezakończenia postępowania związanego z dalszym zajmowaniem stanowiska

sędziego po ukończeniu przez niego wieku, o którym mowa w art. 69 § 1 u.s.p.,

sędzia pozostaje na stanowisku do czasu zakończenia tego postępowania. Z

powyższego wynika, że o ile tylko sędzia złożył w terminie stosowne oświadczenie,

pozostaje uprawniony do orzekania.

Potwierdza to także literatura przedmiotu (odnosząca się co prawda do

poprzednich stanów prawnych, lecz w części zachowująca aktualność co do istoty

problemu). S. D. i A. Ł. trafnie stwierdzają, że oświadczenie sędziego, o którym

mowa w art. 69 § 1 u.s.p., jest publicznoprawnym aktem woli sędziego, wskutek

czego dochodzi do rozszerzenia zakresu czasowego jego władzy sędziowskiej.

Jest to akt jednostronny (por. S. Dąbrowski i A. Łazarska, [w:] Prawo o ustroju

sądów powszechnych. Komentarz, red. A. Górski, Warszawa 2013, s. 308).

Tożsamo podają J. Gudowski, T. Ereciński i J. Iwulski, którzy wskazują, że

przejście sędziego w stan spoczynku następuje w wypadku ukończenia przez

niego 65 lat, jeżeli nie złożył oświadczenia wyrażającego wolę dalszego

zajmowania stanowiska i nie przedstawił wymaganego zaświadczenia albo uczynił

to z naruszeniem terminu, albo z chwilą ukończenia 70 lat. Oświadczenie o

I KZP 6/25

15

pozostaniu na stanowisku jest dyskrecjonalnym aktem woli sędziego. Należy je

traktować jako czynność publicznoprawną, jej bowiem głównym skutkiem jest

rozszerzenie w czasie prawa wykonywania władzy sądowniczej (J. Gudowski, T.

Ereciński, J. Iwulski [w:] Prawo o ustroju sądów powszechnych. Ustawa o Krajowej

Radzie Sądownictwa. Komentarz, red. J. Gudowski, Lex/el 2009, t. 3-6 do art. 69).

W tej sprawie sędzia, którego dotyczą jednobrzmiące pytania Wojskowego

Sądu Okręgowego w Poznaniu złożył w terminie stosowne oświadczenie, tym

samym utrzymał uprawnienie do orzekania po ukończeniu 65 roku życia, do czasu

ostatecznego zakończenia procedury zainicjowanej jego oświadczeniem woli

dalszego zajmowania stanowiska sędziego.

Zgodnie z art. 69 § 1b u.s.p. zgodę na dalsze zajmowanie stanowiska może

wyrazić Krajowa Rada Sądownictwa. Sąd Najwyższy wskazał, że organ ten nie

realizuje bezpośrednio wymiaru sprawiedliwości, bo ten sprawowany jest przez

niezawisłe sądy, ale powinien kształtować instytucjonalne warunki dla organów

wymiaru sprawiedliwości, to znaczy w istocie rzeczy działać na rzecz sądów i

sędziów. Jest więc organem powołanym z mocy prawa do załatwiania

indywidualnych spraw z zakresu administracji wymiaru sprawiedliwości (zob.

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 1993 r., III AZP 20/93).

Zgodnie z art. 186 ust. 1 Konstytucji RP, Krajowa Rada Sądownictwa stoi na

straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Wojskowy Sąd Okręgowy w

uzasadnieniu swego pytania wyraził wątpliwości, czy sama potrzeba uzyskiwania

zgody tego organu na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego po osiągnięciu

wieku 65 lat jest zgodna z zasadą niezawisłości sędziowskiej. Nie ma potrzeby

odnoszenia się do tego zagadnienia w tej sprawie, bowiem kluczowa dla niej i

niejako pierwotna jest odpowiedź na pytanie, czy obecnie funkcjonująca Krajowa

Rada Sądownictwa stanowi organ, o którym mowa w art. 186 ust. 1 i 187

Konstytucji RP.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej już w wyroku z dnia 19 listopada

2019 r. (A.K. i in., C-585/18, C-624/18, C-625/18, ECLI:EU:C:2019:982) dokonał

szczegółowej analizy okoliczności dotyczących powołania Krajowej Rady

Sądownictwa działającej w składzie ukształtowanym w trybie ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

I KZP 6/25

16

innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3; dalej: „ustawa nowelizująca KRS”). Trybunał

stwierdził, że „o ile pojedynczo każdy z (…) czynników może sam w sobie nie

podlegać krytyce i wchodzić w tym wypadku w zakres kompetencji państw

członkowskich oraz dokonywanych przez nie wyborów, o tyle ich zbieg, w

połączeniu z okolicznościami, w jakich wyborów tych dokonano, może jednak

prowadzić do powzięcia wątpliwości co do niezależności organu biorącego udział w

procedurze powoływania sędziów, nawet jeżeli taki wniosek nie nasuwałby się,

gdyby czynniki te były rozpatrywane oddzielnie” (pkt 142 wyroku). TSUE zwrócił

uwagę na to, że, po pierwsze, KRS w nowym składzie została utworzona w drodze

skrócenia trwającej cztery lata kadencji członków wcześniej wchodzących w skład

tego organu. Po drugie, podkreślił również, że chociaż piętnastu członków KRS

wybieranych spośród sędziów było wcześniej wyłanianych przez środowisko

sędziowskie, to obecnie są oni desygnowani przez organ władzy ustawodawczej

spośród kandydatów, którzy mogą być zgłaszani przez grupę 2000 obywateli lub

25 sędziów, co sprawia, że taka reforma doprowadziła do zwiększenia liczby

członków KRS z nadania sił politycznych lub przez nie wybranych do 23 z 25

członków, których liczy ten organ. Po trzecie, TSUE wskazał na występowanie

ewentualnych nieprawidłowości, jakimi mógł zostać dotknięty proces powoływania

niektórych członków KRS w nowym składzie, a także, po czwarte, na sposób, w

jaki organ ten wypełnia swoje konstytucyjne zadanie stania na straży niezależności

sądów i niezawisłości sędziów oraz wykonuje swoje poszczególne kompetencje

(pkt 143-144 wyroku). W późniejszym orzecznictwie TSUE ponownie wskazał na te

okoliczności, które rozpatrywane wspólnie dają podstawę do wyrażenia istotnych

wątpliwości co do niezależności tego organu. TSUE podkreślił, że przy

dokonywaniu oceny tej niezależności można również uwzględnić ewentualne

istnienie uprzywilejowanych więzów między członkami ukonstytuowanej w ten

sposób KRS a ówczesną polską władzą wykonawczą, na które wskazywał sąd

pytający w sprawie C-824/18 (wyrok Wielkiej Izby TSUE z dnia 2 marca 2021 r.,

A.B. i in. przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa, pkt 131, ECLI:EU:C:2021:153;

podobnie: wyrok z dnia 15 lipca 2021 r., Komisja/Polska (System

odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów), C-791/19, EU:C:2021:596, pkt 104,

105 i 108; wyrok z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i

I KZP 6/25

17

Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C-487/19, EU:C:2021:798,

pkt 146 i 150; wyrok z dnia 24 marca 2026 r., MJ przeciwko AA (Rzecznik Praw

Obywatelskich), C-521/21, pkt 82; ECLI:EU:C:2026:242).

Status tego organu został również zakwestionowany w orzecznictwie

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: „ETPCz”). W wyroku Wielkiej Izby

z dnia 15 marca 2022 r., w sprawie Grzęda p. Polsce (skarga nr 43572/18), ETPCz

podkreślił, że ustawodawca nie mógł stworzyć dla siebie – nieprzewidzianego w

Konstytucji – uprawnienia do wyboru członków Rady spośród sędziów, ponieważ

zakres jego kompetencji do powoływania członków Rady, tj. czterech posłów na

Sejm i dwóch członków Senatu, został określony w art. 187 ust. 1 pkt 3 Konstytucji

(pkt 317 wyroku). Trybunał w tym orzeczeniu przyjął również, że „[…] cały ciąg

wydarzeń w Polsce […] wyraźnie wskazuje na to, że kolejne reformy sądownictwa

miały na celu osłabienie niezawisłości sędziowskiej, począwszy od poważnych

nieprawidłowości w wyborze sędziów Trybunału Konstytucyjnego w grudniu 2015 r.,

poprzez przebudowę KRS i utworzenie nowych izb w Sądzie Najwyższym, po

rozszerzenie kontroli Ministra Sprawiedliwości nad sądami i zwiększenie jego roli w

zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów” (pkt 348 wyroku w

tłumaczeniu Ministerstwa Sprawiedliwości, dostępnym w bazie orzeczeń ETPCz

HUDOC).

Podobnie ETPCz wypowiedział się już wcześniej, w sprawie Reczkowicz p.

Polsce (wyrok z dnia 22 lipca 2021 r., skarga nr 43447/19) wskazując, że „na mocy

ustawy nowelizującej z 2017 r., która pozbawiła gremia sędziowskie prawa do

powoływania i wyboru sędziów zasiadających w KRS – prawa przyznanego im

przez dotychczasowe ustawodawstwo i mającego oparcie w standardach

międzynarodowych – władza ustawodawcza i wykonawcza uzyskały decydujący

wpływ na skład KRS […]. Ustawa praktycznie usunęła nie tylko dotychczasowy

system przedstawicielski, ale także gwarancje niezależności sądownictwa w tym

zakresie. W rezultacie umożliwiło to władzy wykonawczej i ustawodawczej

bezpośrednią lub pośrednią ingerencję w procedurę powoływania sędziów, z której

możliwości te władze skorzystały – o czym świadczą chociażby okoliczności

towarzyszące zatwierdzaniu kandydatów na sędziów do KRS” (pkt 274 wyroku w

I KZP 6/25

18

tłumaczeniu Ministerstwa Sprawiedliwości, dostępnym w bazie orzeczeń ETPCz

HUDOC).

Trzeba też zauważyć, że w sprawie Reczkowicz p. Polsce Trybunał

podkreślił zaprzepaszczenie konstytucyjnej roli Rady. Stwierdził bowiem, że „KRS

nie wypełniła swojego zadania […], jako że po wejściu w życie ustawy o Sądzie

Najwyższym z 2017 r. nie podjęła działań w obronie niezależności Sądu

Najwyższego lub w celu zapobieżenia próbie wymuszenia przeniesienia sędziów

SN w stan spoczynku” (pkt 254 wyroku w tłumaczeniu Ministerstwa Sprawiedliwości,

dostępnym w bazie orzeczeń ETPCz HUDOC ).

Przywołane orzecznictwo dotyczące statusu KRS zostało podtrzymane także

w innych orzeczeniach ETPCz (por. wyrok z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-

Ficek i Ozimek p. Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19; wyrok z dnia 3 lutego

2022 r., Advance Pharma sp. z o.o. p. Polsce, skarga nr 1469/20., jak również w

wyroku pilotażowym z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa p. Polsce, skarga nr

50849/21).

Tożsamy wniosek można wyprowadzić z orzecznictwa krajowego. Sąd

Najwyższy jest związany uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2020 r., BSA-I-4110-1/20 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7). Uchwała ta dotyczyła

procesowych konsekwencji orzekania przez sądy z udziałem sędziów powołanych

na wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy nowelizującej. W uzasadnieniu

uchwały Sąd Najwyższy wskazał, że „tak [w trybie przepisów ustawy nowelizującej]

ukształtowana Krajowa Rada Sądownictwa nie jest organem niezależnym, lecz

działa jako organ podporządkowany bezpośrednio władzy politycznej”.

Poglądy zawarte w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego zostały

następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22). W tym orzeczeniu

Sąd Najwyższy uznał, że Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana w trybie

określonym przepisami ustawy nowelizującej nie jest organem tożsamym z

organem konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja

RP, w szczególności w art. 187 ust. 1.

Wszystko to uprawnia do wniosku, że Krajowa Rada Sądownictwa

funkcjonująca w składzie ustalonym w trybie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia

I KZP 6/25

19

2017 r., nie jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, o którym mowa w

art. 187 ust. 1 ustawy zasadniczej, co wyklucza przyznanie jej uprawnień w sferze

kształtowania statusu sędziów ubiegających się o dalsze zajmowanie stanowiska

po osiągnięciu wieku 65 lat.

Problem wskazany w pytaniu Wojskowego Sądu Okręgowego został już,

chociaż jedynie obiter dictum, rozstrzygnięty w orzeczeniu Sądu Najwyższego przy

okazji rozważenia zaistnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. w związku z

orzekaniem przez sąd z udziałem sędziego, który nie złożył w terminie

oświadczenia o woli dalszego zajmowania stanowiska. Sąd Najwyższy

wypowiedział się w tej kwestii w wyroku z dnia 18 września 2025 r., III KK 214/25,

stwierdzając, że „skoro KRS w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia

2017 r. nie jest organem, o którym mowa w Konstytucji RP, to decyzje tego organu

o niewyrażeniu zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego nie mogą

wywoływać skutku w postaci przejścia sędziego w stan spoczynku. Uznać bowiem

w takiej sytuacji należy, że skoro sędzia złożył w terminie stosowne oświadczenie o

woli dalszego zajmowania stanowiska, a nie ma organu w postaci KRS

ukształtowanej zgodnie z Konstytucją RP, to do czasu – ale nie później niż do 70

roku życia (art. 69 § 3 p.u.s.p.) – aż odpowiednią decyzję podejmie organ

ukształtowany zgodnie z Konstytucją RP, w istocie rzeczy trwa postępowanie

związane z dalszym zajmowaniem stanowiska sędziego po ukończeniu przez

niego wieku 65 lat i sędzia taki pozostaje na dotychczasowym stanowisku do czasu

prawomocnego zakończenia tego postępowania. Nie sposób bowiem w takiej

sytuacji twierdzić, że zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego nie wyraził

»organ konstytucyjny«”.

Przytoczony pogląd został następnie zaaprobowany w wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 20 października 2025 r., III KK 364/25.

Sąd Najwyższy w niniejszym składzie w całości podziela to stanowisko.

Decyzja o odmowie wyrażenia zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego

po osiągnięciu przez niego wieku uprawniającego do przejścia w stan spoczynku,

podjęta przez obecnie działającą Krajową Radę Sądownictwa, nie ma charakteru

prawnie wiążącego. Skoro organ ten utracił zdolność do „stania na straży

niezależności sądów i niezawisłości sędziów”, jak tego wymaga art. 186 ust. 1

I KZP 6/25

20

Konstytucji, to nie jest w stanie niezależnie ocenić i stwierdzić w sposób wiążący

dla wnioskującego, że w konkretnym przypadku interes wymiaru sprawiedliwości

lub ważny interes społeczny przemawia przeciwko wyrażeniu zgody na dalsze

zajmowanie stanowiska sędziego. Słusznie w uzasadnieniu pytania prawnego

Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu podkreślił, że wyrażenie zgody na dalsze

zajmowanie stanowiska przez sędziego opiera się na wykładni rozumienia klauzul

generalnych w postaci „interesu wymiaru sprawiedliwości” oraz „ważnego interesu

społecznego”, co daje dużą swobodę interpretacyjną i możliwość dokonywania

selekcji sędziów na zdatnych i niezdatnych do służby w oparciu o nieostre kryteria.

Dlatego też jedynie wykładnia tych pojęć i ich zastosowanie w konkretnym

przypadku przez organ w pełni niezależny, spełniający konstytucyjnie określone

wymogi przypisane Krajowej Radzie Sądownictwa, może spowodować wydanie

decyzji negatywnej w przedmiocie wniosku sędziego złożonego w trybie art. 69 § 1

u.s.p., skutkującej pozbawieniem sędziego możliwości orzekania, co jest sednem

pełnienia służby sędziowskiej.

Zgodnie z art. 69 § 3 u.s.p., w razie wyrażenia przez KRS zgody, o której

mowa w art. 69 § 1b u.s.p., sędzia może zajmować stanowisko nie dłużej niż do

ukończenia 70. roku życia. Należy zatem przyjąć, że także w przypadku

przedłużania się i niezakończenia postępowania w przedmiocie oświadczenia woli

sędziego dalszego zajmowania stanowiska po ukończeniu przez niego 65 lat,

sędzia ten pozostaje na stanowisku, ale nie dłużej niż do ukończenia 70. roku życia.

Co prawda w art. 70 § 1 u.s.w. nie zawarto odesłania do art. 69 § 3 u.s.p. (jest tam

jedynie wskazanie, że do sędziów sądów wojskowych stosuje się odpowiednio art.

69 § 1 i 1b-2a u.s.p.), nie oznacza to jednak, że określona tam maksymalna

granica wiekowa przejścia w stan spoczynku nie odnosi się do sędziów sądów

wojskowych. Zdanie pierwsze art. 69 § 3 u.s.p. wprost nawiązuje do procedury

uregulowanej w art. 69 § 1b u.s.p., określając jej konsekwencje. Wobec tego

należy uznać, że brak zawarcia w art. 70 § 1 u.s.w. odesłania do odpowiedniego

stosowania art. 69 § 3 u.s.p. nie powoduje, iż przepis ten, a konkretnie jego

pierwsze zdanie, nie ma odpowiedniego zastosowania do sędziów sądów

wojskowych. Tym samym ewentualne przedłużanie się procedury zainicjowanej

oświadczeniem, o którym mowa w art. 69 § 1 u.s.p., powoduje pozostanie

I KZP 6/25

21

sędziego sądu wojskowego na stanowisku do czasu jej zakończenia, nie dłużej

jednak niż do ukończenia 70. roku życia, o ile nie zaktualizują się inne przyczyny

przejścia tego sędziego w stan spoczynku. Taką przyczyną może być np.

przeniesienie sędziego w stan spoczynku z powodu choroby lub utraty sił, gdy

sędzia został uznany przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

za trwale niezdolnego do pełnienia obowiązków sędziego (art. 70 § 1-4 u.s.p. w zw.

z art. 70 § 1 u.s.w.), przeniesienie sędziego w stan spoczynku, jeżeli bez

uzasadnionej przyczyny nie poddał się badaniu, o którym mowa w art. 70 § 2 u.s.p.,

jeżeli z żądaniem badania wystąpiło kolegium wojskowego sądu okręgowego albo

Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem Obrony Narodowej (art. 71 §

2 u.s.p. w zw. z art. 70 § 1 u.s.w.). Oczywiście, w czasie trwania procedury

rozpoznania oświadczenia sędziego, o którym mowa w art. 69 § 1 u.s.p., może

również nastąpić utrata uprawnienia sędziego do orzekania z powodu utraty

statusu sędziego (np. wskutek wydania w stosunku do sędziego prawomocnego

wyroku sądu dyscyplinarnego o złożeniu go z urzędu czy też z powodu zrzeczenia

się urzędu).

W uzasadnieniu pytania prawnego Wojskowy Sąd Okręgowy wyraził

wątpliwości co do statusu Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu

Najwyższego, a w konsekwencji skutków, jakie wywołują orzeczenia wydane przez

tę Izbę. Trzeba w tym miejscu przypomnieć, że ppłk. A.W. skorzystał z uprawnienia

przewidzianego w art. 44 ust. 1 zd. 1 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa (t.j.:

Dz. U. z 2024 r., poz. 1186) i odwołał się od uchwały KRS odmawiającej wyrażenia

zgody na dalsze zajmowanie przez niego stanowiska sędziego. Postanowieniem z

dnia 26 lutego 2025 r., I NKRS 52/24, skład orzekający Izby Kontroli

Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego odrzucił to odwołanie

wskazując, że skarżący nie wskazał zakresu zaskarżenia uchwały, co uniemożliwia

merytoryczne rozpoznanie odwołania. Wydanie tego postanowienia ma w tej

sprawie znaczenie drugorzędne, skoro, jak już wskazano, nie można uznać, że

KRS skutecznie odmówiła sędziemu zgody na dalsze zajmowanie stanowiska.

Wypada jednak zaznaczyć, że w orzecznictwie TSUE oraz ETPCz, jak

również Sądu Najwyższego, przesądzono, że Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw

Publicznych nie posiada przymiotu niezależnego i bezstronnego sądu

I KZP 6/25

22

ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1

Konwencji oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych UE i art. 267 TFUE. W wyroku

TSUE z dnia 21 grudnia 2023 r. (C-718/21; ECLI:EU:C:2023:1015) stwierdzono

niedopuszczalność wniosku prejudycjalnego, z którym wystąpiła Izba Kontroli

Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w składzie trzyosobowym. Trybunał orzekł,

nawiązując do swego wcześniejszego orzeczenia wydanego w kontekście sprawy,

w której rozpatrywane było orzeczenie wydane przez Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i

Spraw Publicznych orzekającą w składzie jednoosobowym, że art. 19 ust. 1 akapit

drugi TUE należy interpretować w ten sposób, iż takiego składu nie można uznać

za niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy w

rozumieniu tego postanowienia, jeżeli z całokształtu warunków i okoliczności, w

jakich został przeprowadzony proces powołania tego sędziego orzekającego

jednoosobowo, wynika, że owo powołanie nastąpiło z rażącym naruszeniem

podstawowych norm stanowiących integralną część ustroju i funkcjonowania

rozpatrywanego systemu sądownictwa oraz że zagrożona jest prawidłowość

skutku, do którego doprowadził wspomniany proces, przez co w przekonaniu

jednostek mogły powstać uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i

bezstronności sędziego, o którym mowa (pkt 62). Kluczowe znaczenie Trybunał

nadał sposobowi powstania ww. Izby, procedurze nominacyjnej sędziów w niej

zasiadających oraz powiązaniom pomiędzy IKNiSP a Krajową Radą Sądownictwa

ukształtowaną przepisami ustawy nowelizującej. Także w kolejnych orzeczeniach

TSUE podtrzymał swe stanowisko w tym zakresie, stwierdzając niedopuszczalność

szeregu wniosków składów orzekających IKNiSP o wydanie orzeczeń w trybie

prejudycjalnym (por. liczne orzeczenia przywołane w punkcie 85 wyroku Wielkiej

Izby TUSE z dnia 24 marca 2026 r. MJ przeciwko AA (Rzecznik Praw

Obywatelskich), C-521/21, ECLI:EU:C:2026:242). We wspomnianym najnowszym

wyroku TSUE stwierdził, że w czasie objętym postępowaniem głównym zawisłym

przed sądem zadającym pytanie prejudycjalne „wszyscy sędziowie, którzy

zasiadali w tej izbie, byli powołani w okolicznościach, które zostały zbadane przez

Trybunał w wyroku z dnia 21 grudnia 2023 r., Krajowa Rada Sądownictwa (Dalsze

zajmowanie stanowiska sędziego) (C-718/21, EU:C:2023:1015) i które

doprowadziły do stwierdzenia, przypomnianego w pkt 84 niniejszego wyroku,

I KZP 6/25

23

zgodnie z którym wspomniana izba nie ma statusu „niezawisłego i bezstronnego

sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” (pkt 86 wyroku w sprawie C-

521/21). W rezultacie TSUE stwierdził, że „z zastrzeżeniem oceny, której powinien

dokonać sąd odsyłający, nie można uznać odwołania, które przysługiwało do Izby

Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, za skuteczny środek zaskarżenia,

gdyż było ono wnoszone do sądu, którego członkowie nie spełniali wymogu „sądu

ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit

drugi TUE w związku z art. 47 akapit drugi Karty” (pkt 87 wyroku TSUE w sprawie

C-521/21).

W podobny sposób wypowiedział się Europejski Trybunał Praw Człowieka w

wyroku z dnia 23 listopada 2023 r. Wałęsa p. Polsce (skarga nr 50849/21). W jego

uzasadnieniu Trybunał powołał się na treść wyroku w prawie Dolińska-Ficek i

Ozimek p. Polsce (wyrok ETPCz z dnia 8 listopada 2021 r., skargi nr 49868/19 i

57511/19) i uznał, że „działania władzy wykonawczej w procesie powoływania

sędziów do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych wskazywały na

postawę, którą można określić jedynie jako całkowite lekceważenie autorytetu,

niezależności i roli sądownictwa. Działania te w sposób oczywisty podejmowano,

kierując się ukrytym motywem, jakim było nie tylko wpłynięcie na wynik toczącego

się postępowania sądowego, ale także uniemożliwienie prawidłowego zbadania

legalności uchwały w przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie

kandydatów do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego, a w konsekwencji

pozbawienia znaczenia sądowej kontroli uchwały. Miały one na celu zapewnienie,

że nominacje sędziowskie zaproponowane przez KRS – organ, nad którym władza

wykonawcza i ustawodawcza mają nieograniczoną kontrolę – zostaną

zatwierdzone nawet za cenę podważenia autorytetu Naczelnego Sądu

Administracyjnego, jednego z najwyższych sądów w kraju, i pomimo ryzyka

ustanowienia sądu niezgodnego z prawem. Jako takie, działania te stanowiły

rażące naruszenie wymogów rzetelnego procesu w rozumieniu art. 6 ust. 1

Konwencji i były niezgodne z zasadą praworządności” (pkt 172 wyroku Wałęsa p.

Polsce w tłumaczeniu Ministerstwa Sprawiedliwości, dostępnym w bazie orzeczeń

ETPCz HUDOC).

I KZP 6/25

24

W ocenie Trybunału nieprawidłowości w procesie powoływania sędziów

niweczą legitymację IKNiSP w takim stopniu, że w następstwie z natury wadliwej

procedury powoływania sędziów Izba ta nie posiadała i nadal nie posiada

atrybutów «sądu», który jest „zgodny z prawem” dla celów art. 6 ust. 1 EKPCz (pkt

175 wyroku w sprawie Wałęsa p. Polsce). W dalszej części rozważań powtórzono,

że nieprawidłowości w procesie powoływania sędziów miały negatywny wpływ na

legitymację IKNiSP w zakresie, w jakim brakowało jej i nadal brakuje atrybutów

„niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” (pkt 239 wyroku w

tłumaczeniu Ministerstwa Sprawiedliwości, dostępnym w bazie orzeczeń ETPCz

HUDOC). ETPCz podkreślił w szczególności, że naruszenia prawa wewnętrznego,

wynikające z nieprzestrzegania zasady praworządności, zasady trójpodziału

władzy i zasady niezależności sądownictwa, w sposób immanentny skaziły

procedurę powoływania do IKNiSP. Niezależność i bezstronność sądownictwa jest

warunkiem wstępnym i podstawową gwarancją praworządności (pkt 290 wyroku

Wałęsa p. Polsce w tłumaczeniu Ministerstwa Sprawiedliwości, dostępnym w bazie

orzeczeń ETPCz HUDOC).

Z wyroku pilotażowego w sprawie Wałęsa p. Polsce należy zatem

wyprowadzić wniosek, że sędzia składający odwołanie od uchwały wadliwie

powołanej KRS odmawiającej wyrażenia zgody na dalsze zajmowanie przez niego

stanowiska, nie miał dostępu do sądu niezawisłego, niezależnego, ustanowionego

ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji. Tym bardziej nie można mówić o

zakończeniu zainicjowanej przez tego sędziego procedury wyrażenia zgody na

dalsze zajmowanie stanowiska.

Jak wynika z wyroku TSUE z dnia 4 września 2025 r., C‑225/22

(ECLI:EU:C:2025:649), jeżeli na podstawie orzeczenia Trybunału ustalono, że

organ sądowy ostatniej instancji nie spełnia wymogów dotyczących niezawisłości,

bezstronności i uprzedniego ustanowienia na mocy ustawy w rozumieniu art. 19

ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej, wydane przez taki organ orzeczenie, na mocy którego dana sprawa

zostaje przekazana sądowi niższej instancji do ponownego rozpoznania, należy

uznać za niebyłe, gdy taka konsekwencja jest z punktu widzenia danej sytuacji

procesowej nieodzowna dla zagwarantowania pierwszeństwa prawa Unii (pkt 79

I KZP 6/25

25

wyroku). Sąd Najwyższy dokonał transpozycji tego wyroku TSUE i zastosował

koncepcję sententia non existens w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 24

września 2025 r., III PZP 1/25 (OSNP 2025, z. 12, poz. 115), gdzie stwierdził, że:

„wyrok Sądu Najwyższego – Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych

wydany w składzie z udziałem choćby jednego sędziego powołanego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), (…) należy uznać (…) za

wyrok niebyły (nieistniejący) jako wydany przez sąd niespełniający wymogów sądu

z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych wolności (…) i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP”. Stanowisko to

powtórzono również w kolejnej uchwale Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z

dnia 25 września 2025 r., III UZP 4/25.

W kontekście przywołanych wypowiedzi orzeczniczych nie ma wątpliwości,

że w rozważanej sprawie sędzia wnoszący o wyrażenie zgody na dalsze

zajmowanie stanowiska nie miał dostępu do sądu niezależnego, niezawisłego,

ustanowionego ustawą.

W świetle powyższych rozważań, nie ma istotnego znaczenia fakt

zabezpieczenia udzielonego temu sędziemu przez sąd pracy. Skoro sędzia w

terminie złożył oświadczenie, o którym mowa w art. 69 § 1 u.s.p. i tym samym

skutecznie rozpoczął procedurę wyrażenia zgody na dalsze zajmowanie

stanowiska sędziego, a procedura ta nie została jeszcze zakończona, to cały czas

posiada on uprawnienie do orzekania. To uprawnienie wynika z jednoznacznego

brzmienia ostatniego zdania art. 69 § 1b u.s.p. i faktu trwania procedury opartej na

art. 69 § 1 i 1b u.s.p., a nie z zabezpiecza udzielonego przez sąd pracy.

Podsumowując,

Sędzia po ukończeniu 65 lat, który w terminie, o którym mowa w art. 69 § 1 ustawy

z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r.,

poz. 334 ze zm.), mającym odpowiednie zastosowanie do sędziów sądów

wojskowych z mocy art. 70 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów wojskowych (t.j.: Dz.

U. z 2025 r., poz. 1614), złożył oświadczenie woli dalszego zajmowania stanowiska

i przedstawił zaświadczenie stwierdzające, że jest zdolny, ze względu na stan

I KZP 6/25

26

zdrowia, do pełnienia obowiązków sędziego, jest osobą uprawnioną do orzekania w

myśl art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. tak długo, jak nie zostanie zakończone postępowanie

związane z dalszym zajmowaniem stanowiska sędziego lub nie zaistnieje inna

przyczyna powodująca przejście sędziego w stan spoczynku. Aby mogło dojść do

skutecznego zakończenia takiego postępowania, konieczna jest możliwość

wyrażenia zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego przez organ

spełniający wymogi mające podstawę w art. 186 ust. 1 i art. 187 ust. 1 Konstytucji

RP”.

Mając na uwadze powyższe należało orzec jak w uchwale.

Andrzej Stępka Małgorzata Wąsek-Wiaderek Eugeniusz Wildowicz

[WB]

[r.g.]