Składka celowa komorników bez określonego celu. SN uchylił uchwałę izby w K.

15 marca 2024 r. Walne Zgromadzenie Izby Komorniczej w K., działając na

podstawie art. 209 ust. 1 w związku z art. 208 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 22 marca

2018 r. o komornikach sądowych (tekst jedn. Dz. U. 2023, poz. 1691, aktualnie tekst

jedn. Dz.U. 2024, poz. 1458, dalej: „u.k.s.”) podjęło uchwałę nr (…). Uchwała ta

dotyczy ustalenia składki celowej uiszczanej przez komorników w okresie od 1

stycznia do 31 grudnia 2024 r., stosownie do art. 208 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 22

I NO 55/24

2

marca 2018 r. o komornikach sądowych, na potrzeby organów samorządu

komorniczego tj. na poczet kosztów zlecania komornikom wizytatorom dokonania

wizytacji określonej kancelarii; organizowania doskonalenia zawodowego

komorników i asesorów; organizowania szkolenia aplikantów; zarządu majątkiem

izby komorniczej; zwoływania walnych zgromadzeń izby komorniczej oraz

wykonywania uchwal tych zgromadzeń; wykonywania innych czynności

przewidzianych przepisami prawa i wynikających z podjętych uchwał -

w wysokości 1% wszystkich uzyskanych w poprzednim miesiącu opłat komorniczych

na podstawie ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych oraz opłat

egzekucyjnych pobieranych na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

o komornikach sądowych i egzekucji w związku z art. 52 ustawy z dnia 28 lutego

2018 r. o kosztach komorniczych, nie mniej niż 200 zł, z zastrzeżeniem § 2 i 3

(§ 1 uchwały nr (…)).

W uchwale wskazano, że składka określona w § 1 została pomniejszona o

składkę uchwaloną uchwałą nr (…) Walnego Zgromadzenia Izby Komorniczej w K. z

dnia 15 marca 2024 r. (§ 2 uchwały nr (…)). Ustalono również, że nowo powołani

komornicy nie opłacają składki na potrzeby samorządu komorniczego za miesiąc, w

którym złożyli ślubowanie (§ 3 uchwały nr (…)).

Uchwała przewiduje, że komornik, który pełni zastępstwo innego komornika

na podstawie art. 45 ust. 1 w zw. z art. 42 u.k.s., powinien odprowadzać jedną

składkę na potrzeby organów samorządu komorniczego od przychodu z opłat

stanowiącego sumę opłat z własnej kancelarii i kancelarii, w której pełni zastępstwo

(§ 4 uchwały nr (…)).

Ustalono, iż składka płatna jest w terminie do 15 dnia każdego miesiąca, po

miesiącu będącym podstawą wyliczenia składki. Składka za miesiące: styczeń, luty

oraz marzec 2024 r. płatna jest w terminie do 15 kwietnia 2024 r.

(§ 5 uchwały nr (…)).

Ponadto wskazano, że do dnia 15 lipca i 15 stycznia każdego roku członkowie

izby przesyłają do rady izby wyliczenie składek miesięcznych za minione półrocze z

podaniem podstawy ich kalkulacji (§ 6 uchwały nr (…)). Podstawą kalkulacji

wskazanej w § 6 jest przychód ze wszystkich opłat uzyskanych w danym miesiącu

i wynikający z kolumny 8 księgi pieniężnej (§ 7 uchwały nr (…)). Ustalono, że uchwała

I NO 55/24

3

nr (…) wchodzi w życie z dniem jej podjęcia, tj. 15 marca 2024 r. (§ 8 uchwały nr

(…)).

Z przedstawionego protokołu Walnego Zgromadzenia Izby Komorniczej w K.

wynika, że uchwała nr (…) zapadła większością głosów członków Izby Komorniczej

w K. - łącznie oddano 193 głosy z 327 uprawnionych, w tym: 160 głosy na tak, 24

głosów na nie, 9 głosów wstrzymujących się.

Wnioskiem z 1 października 2024 r. Minister Sprawiedliwości wystąpił o

uchylenie w całości jako sprzecznej z prawem uchwały nr (…) Walnego

Zgromadzenia Izby Komorniczej w K. z dnia 15 marca 2024 r. w sprawie ustalenia

składki celowej uiszczanej przez komorników jako niezgodnej z art. 38 w zw. z art.

208 ust. 1 pkt 6 i 7 u.k.s.

W uzasadnieniu swojego wniosku Minister Sprawiedliwości wskazał, że treść

zaskarżonej uchwały nr (…) Walnego Zgromadzenia Izby Komorniczej w K. z dnia

15 marca 2024 r. stanowi przykład obejścia art. 208 ust. 1 pkt 6 u.k.s. w zw. z art. 38

u.k.s., w szczególności zasad i limitów określania składki miesięcznej. Po pierwsze,

w § 1 zaskarżonej uchwały nie został określony precyzyjny cel, któremu ma służyć

ta składka. Jako cel wskazano bardzo szeroki, w zasadzie nieograniczony, zakres

potrzeb organów samorządu komorniczego, przez co składka celowa została

faktycznie zrównana ze składką miesięczną. Oprócz bowiem konkretnych, jasno

sformułowanych potrzeb, wprost wskazanych w treści tej uchwały, ustalono, że

składka ta jest również uchwalona w celu „wykonywania innych czynności

przewidzianych przepisami prawa i wynikających z podjętych uchwał”. Składka

celowa, ustalona na mocy kwestionowanej uchwały nr (…), odpowiada, tak jak

składka miesięczna, w zasadzie każdej potrzebie organów samorządu komorniczego.

Takie działanie Walnego Zgromadzenia Izby Komorniczej w K. należy uznać za

niedopuszczalne, służące obejściu art. 38 u.k.s. Zaspokojeniu wszelkich potrzeb

organów samorządu komorniczego służy bowiem składka miesięczna, zaś składka

celowa jak sama nazwa wskazuje ma być uchwalona na określone cele.

Podniesiono także, że w treści uchwały nr (…), cel ten nie został wskazany

nawet w odniesieniu do innej wyszczególnionej uchwały, ale ograniczono się do

stwierdzenia, że ma on być związany z „wykonywaniem innych czynności

przewidzianych przepisami prawa oraz wynikających z podjętych uchwał”. Takie

I NO 55/24

4

sformułowanie jako zbyt ogólne uznać należy za nieprawidłowe,

sprzeczne z przepisami u.k.s.

Minister Sprawiedliwości wskazał także, że jako sprzeczny z prawem należy

uznać także mechanizm ustalania wysokości składki celowej wprowadzony w § 2

zaskarżonej uchwały. Mechanizm ten zakłada pomniejszenie kwoty tej składki o

wysokość kwot uiszczanych z tytułu składki na potrzeby organów samorządu

komorniczego, uchwalonej w uchwale nr (…) Walnego Zgromadzenia Izby

Komorniczej w K. z dnia 15 marca 2024 r. Bieżące wydatki związane z działalnością

organów samorządu komorniczego miałby być pokrywane ze składki miesięcznej,

objętej ograniczeniem wynikającym z art. 38 u.k.s. oraz niezależnie od tego i ponad

tę kwotę z tytułu składki celowej wyliczanej w inny sposób i nie objętej żadnymi

ustawowymi limitami. Limity takie wynikać bowiem powinny z określenia celów,

których finansowaniu taka składka ma służyć. W efekcie wprowadzone ustawą

ograniczenie wysokości opłat wnoszonych przez komorników na potrzeby organów

samorządu komorniczego w formie składek miesięcznych, wskutek zastosowania

wspomnianego mechanizmu wprowadzonego w uchwale nr (…) z dnia 15 marca

2024 r. zostaje pozbawione jakiegokolwiek znaczenia praktycznego.

Minister Sprawiedliwości podkreślił, że uchwała nr (…) z 15 marca 2024 r.

została również podjęta z naruszeniem art. 207 ust. 5 i art. 209 ust. 3 u.k.s. Uchwała

ta, dotycząca składki tożsamej ze składką miesięczną, o której mowa w art. 38 u.k.s.,

podjęta została z udziałem asesorów komorniczych, którzy z mocy prawa wyłączeni

są z udziału w głosowaniu nad składką miesięczną. Warto wskazać, że składką

określoną w zaskarżonej uchwale zostali obciążeni jedynie komornicy.

Minister Sprawiedliwości zaznaczył także, że uchylenie zaskarżonej uchwały

jest konieczne z uwagi na skutki tej uchwały w odniesieniu do komorników w

pierwszym roku działalności kancelarii oraz komorników, do których kancelarii w

poprzednim roku kalendarzowym wpłynęło nie więcej niż 1000 spraw. Przyjęty w

uchwale mechanizm obliczania wysokości składki celowej zakładał jej obniżenie o

kwotę uiszczoną za dany miesiąc z tytułu składki samorządowej określonej w

uchwale nr (…). Poza zakresem uchwały nr (…) pozostawały zaś preferencyjne

zasady obliczania składki dla komorników w pierwszym roku działalności kancelarii

oraz komorników, do których w poprzednim roku kalendarzowym wpłynęło nie więcej

I NO 55/24

5

niż 1000 spraw. W efekcie zastosowania mechanizmu obliczenia składki celowej na

podstawie uchwały nr (…), z zastosowaniem odliczenia wartości składki wskazanej

w uchwale nr (…) bez uwzględnienia preferencyjnych zasad z art. 38 ust. 2 u.k.s.,

komornicy, co do których ustawodawca przyjął korzystniejszy sposób określania

wysokości składki miesięcznej zostali w uchwale nr (…) potraktowani zdecydowanie

mniej korzystnie od pozostałych komorników, względem których uchwała ta miała

zastosowanie.

Sprzeczność z prawem uchwały nr (…) Walnego Zgromadzenia Izby

Komorniczej w K. z dnia 15 marca 2024 r. jest szczególnie uwypuklona w zestawieniu

z uchwałą nr 6 z dnia 15 marca 2024 r., również podjętą przez ten organ. We

wspomnianej uchwale nr 6 ustalono bowiem kolejną składkę celową w kwocie 30 zł

uiszczaną w tym wypadku nie tylko przez komorników, ale również przez asesorów,

w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2024 r., na organizowanie

doskonalenia zawodowego komorników i asesorów należące do zakresu działania

rady izby komorniczej, stosownie do art. 212 ust. 1 pkt 4 u.k.s.

Pismem z 19 listopada 2024 r. odpowiedź na wniosek Ministra

Sprawiedliwości złożyła Krajowa Rada Komornicza, wnosząc o oddalenie wniosku w

całości jako bezzasadnego i zasądzenie na rzecz Krajowej Rady Komorniczej

kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm

prawem przepisanych.

W uzasadnieniu wskazano, że „wprowadzając możliwość uchwalenia

<<składki celowej>> ustawodawca dopuścił możliwość samostanowienia przez

samorząd zawodowy i upoważnił członków, tego samorządu do nałożenia na siebie

dodatkowego obciążenia, jeżeli taka jest ich wola. Kwestionowanie uprawnień

samorządu zawodowego w tym zakresie nie znajduje żadnego uzasadnienia”.

Podkreślono przy tym, że „wbrew twierdzeniom skarżącego ustawodawca nie

wymaga, by uchwała w przedmiocie składki celowej zawierała wskazanie

konkretnego celu (konkretne szkolenie, konkretna wizytacja itp.), lecz by wskazywała

cel, dla którego jest stanowiona. Prawidłowość wykorzystania „składki celowej” i jej

przeznaczenie na realizację określonego zadania samorządu zawodowego podlega

weryfikacji przez komisję rewizyjną powołaną przez walne zgromadzenie danej izby

komorniczej”.

I NO 55/24

6

Krajowa Rada Komornicza wskazała, że „zaskarżona uchwała nr (…) z dnia

15 marca 2024 r., wbrew twierdzeniom skarżącego, precyzyjnie określa cele,

dla których składka została uchwalona. Nie sposób przyjąć, iż wskazane cele były

sprzeczne z prawem. Przeciwnie są to cele, dla realizacji których samorząd został

powołany”.

Podniesiono także, że „przepis art. 208 ust. 1 pkt 7 u.k.s., przyznający

Walnemu Zgromadzeniu uprawnienie do uchwalenia składek na określony cel (cele),

nie przewiduje żadnego mechanizmu ustalania wysokości tych składek.

W szczególności nie określa minimalnej, czy maksymalnej wysokości tych składek,

jak również zasad ustalania ich wysokości”.

W ocenie Krajowej Rady Komorniczej „nie ma żadnego uzasadnienia,

by pozbawiać członków samorządu komorniczego możliwości dysponowania swoimi

środkami i przeznaczać je na potrzeby samorządu zawodowego, jeżeli dostrzegają

taką konieczność, zwłaszcza w sytuacji, gdy uznają, że składki „podstawowe”

określone przez ustawodawcę w art. 38 u.k.s. nie zapewniają możliwości realizacji

określonych celów na wystarczającym poziomie”.

Jako bezpodstawny w ocenie Krajowej Rady Komorniczej jawi się również

zarzut dotyczący wadliwości podejmowania skarżonej uchwały, a to z uwagi na udział

asesorów w głosowaniu nad tą uchwałą. Rada wskazała, że wyłącznie w przypadku

głosowania nad uchwałami w sprawach, o których mowa w art. 208 ust. 1 pkt 5 i 6,

przy ustalaniu obecności członków i większości głosów nie uwzględnia się asesorów

biorących udział w walnym zgromadzeniu izby komorniczej.

Pismem z 20 listopada 2024 r. odpowiedź na wniosek

Ministra Sprawiedliwości złożyła Izba Komornicza w K., wnosząc o oddalenie

wniosku Ministra Sprawiedliwości w całości.

Izba Komornicza w K. podniosła, że brak jest „podstaw do przyjęcia, że składki

celowe mogą być uchwalane wyłącznie ad hoc, w celu realizacji określonego zadania.

Z treści art. 208 Ust. 1 pkt 7 u.k.s. nie wynika też w żadnym zakresie, że składki

celowe mają mieć charakter jednorazowy i nie mogą przyjąć postaci periodycznej.

Ustawodawca nie wymaga, by Uchwała precyzyjnie wskazywała cel i koszt

określonego zadania, który w ten sposób ma być sfinansowany. Nie ulega też

wątpliwości, że przeznaczenie wpływów z tak ustalonej daniny musi mieścić się w

I NO 55/24

7

zakresie ustawowych zadań samorządu komorniczego. Nie można więc wykluczyć,

że przeznaczeniem składki celowej będzie działalność organów samorządu

komorniczego, bowiem tylko przez działalność tych organów (bezpośrednio bądź

pośrednio) może aktualizować się realizacja zadań samorządowych (...) W art. 208

ust. 1 pkt 7 u.k.s ustawodawca nie doprecyzował wymogów, co do określenia celu,

na który mają być wydatkowane pozyskane ze składek środki, Cel ten nie może być

sprzeczny z prawem i powinien pozostawać w związku z celami, dla których

samorząd komorniczy został powołany. Jednak nie ma żadnych przeciwwskazań,

żeby był to dowolnie wybrany cel statutowy”.

W uzasadnieniu wskazano także, że „w ocenie Rady Izby Komorniczej w K.

jeśli członkowie samorządu komorniczego przyjmują akt wewnętrzny kreujący

zobowiązanie do swoistego <<samoopodatkowania się>> na rzecz samorządu i

czynią to w sposób legalny, tj. w pierwszej kolejności zgodny z procedurami, co w

niniejszej sprawie nie jest w żaden sposób kwestionowane, to stwierdzić należy, że

nie ma w takiej sytuacji miejsca na skuteczną interwencję nadzorczą Ministra

Sprawiedliwości i w konsekwencji uchylenie spornej uchwały przez Sąd Najwyższy”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 215 ust. 1 u.k.s. Minister Sprawiedliwości może zwrócić się do

Sądu Najwyższego z wnioskiem o uchylenie sprzecznej z prawem uchwały organu

samorządu komorniczego w terminie 6 miesięcy od dnia jej otrzymania. W świetle

ust. 2 tego artykułu Sąd Najwyższy oddala skargę lub uchyla zaskarżoną uchwałę i,

w razie potrzeby, przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania właściwemu

organowi samorządu komorniczego ze wskazaniami co do sposobu jej załatwienia.

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego jednoznacznie wynika, że w sprawach

dotyczących kontroli uchwał organów samorządu zawodowego stosuje się

odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania

cywilnego (tekst jedn. Dz. U. 2024, poz. 1568 ze zm.; dalej: „k.p.c.”) o skardze

kasacyjnej (zob. wyroki z: 10 stycznia 2019 r., I NO 40/18; 18 września 2014 r., III ZS

3/14 oraz postanowienia z: 10 października 2012 r., III ZS 10/12; 19 września 2012

r., III ZS 9/12; 8 kwietnia 2010 r., III ZS 1/10; zob. również postanowienie z 24 maja

I NO 55/24

8

1994 r., I PO 6/94). W konsekwencji Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę Ministra w

granicach zaskarżenia, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność

postępowania (art. 39813 § 1 k.p.c.).

W dotychczasowym orzecznictwie Sąd Najwyższy wskazywał, że samorząd

komorniczy funkcjonuje na podstawie art. 17 Konstytucji RP oraz przepisów

właściwej ustawy (zob. wyroki z: 10 stycznia 2019 r., I NO 41/18; 29 czerwca 2017 r.,

III ZS 3/17; 7 marca 2018 r., III ZS 5/17). Działalność organów samorządu może być

podejmowana wyłącznie na podstawie i w granicach kompetencji przyznanych

ustawą przewidującą utworzenie takiego samorządu (wyrok Sądu Najwyższego z 8

stycznia 2020 r., I NO 148/19). Prowadzona w tym zakresie ocena działań

podejmowanych przez organy samorządu stanowi zatem kontrolę przestrzegania

przez nie zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP; zob. wyrok Sądu Najwyższego

z 24 września 2019 r., I NO 122/19).

Głównym elementem oceny w analizowanej sprawie, wyartykułowanym przez

Ministra Sprawiedliwości, jest przede wszystkim problematyka „celu” składki

uchwalonej uchwałą nr (…).

Zwrócić uwagę należy, że zgodnie z art. 208 ust. 1 pkt 7 u.k.s. do kompetencji

walnego zgromadzenia izby komorniczej należy uchwalanie składek na określone

cele.

W art. 208 ust. 1 pkt 7 u.k.s. ustawodawca nie doprecyzował wymogów,

co do określenia celu, na który mają być wydatkowane pozyskane ze składek środki.

Cel ten nie może być sprzeczny z prawem i powinien pozostawać w związku z celami,

dla których samorząd komorniczy został powołany. Jednak nie ma żadnych

przeciwwskazań, żeby był to dowolnie wybrany cel statutowy (zob. wyroki Sądu

Najwyższego: z 8 stycznia 2020 r., I NO 148/19, 13 stycznia 2021 r., I NO 93/20).

Nie ma także przeszkód, aby składki celowe przybrały formę składek miesięcznych

(wyrok Sądu Najwyższego z 13 stycznia 2021 r., I NO 92/20).

Nie ulega jednak wątpliwości, że cel składki, o której stanowi art. 208 ust. 1

pkt 7 u.k.s. musi być „określony”. Niezbędne jest zatem jego sprecyzowanie

w momencie podejmowania uchwały. W przeciwnym wypadku uchwała i nakładana

nią składka nie jest „celowa” lecz ma charakter abstrakcyjny. Takie rozwiązanie

I NO 55/24

9

pozostaje w sprzeczności z zamiarem ustawodawcy wyrażonym w art. 208 ust. 1

pkt 7 u.k.s.

W uchwale nr (…) jako cel składki w § 1 wskazano m.in. „wykonywanie innych

czynności przewidzianych przepisami prawa i wynikających z podjętych uchwał”, co

oznacza, że uchwała wskazane w niej cele określa w sposób pozorny.

W rzeczywistości składka nałożona tą uchwałą obejmuje każdą potrzebę samorządu

komorniczego, a więc stanowi powielenie rozwiązania przewidzianego w art. 208

ust. 1 pkt 6 u.k.s.

W konsekwencji sformułowanie „celów” składki przez Walne Zgromadzenie

Izby Komorniczej w K. w uchwale nr (…) nie da się pogodzić ani ze szczególnym

rozwiązaniem, za jakie musi być uznana podstawa prawna do ustalenia

przez zgromadzenie składki celowej, którą stanowi art. 208 ust. 1 pkt 7 (por. wyrok

Sądu Najwyższego z 1 lipca 2020 r., I NO 168/19).

Należy zwrócić uwagę, że z paragrafu 2 zaskarżonej Uchwały nr (…) wynika,

że „składkę celową określoną w § 1 pomniejsza się o składkę uchwaloną uchwałą

Nr (…) Walnego Zgromadzenia Izby Komorniczej w K. z dnia 15 marca 2024 roku”.

Uchwała nr (…), zgodnie z § 1 tego aktu dotyczy składki miesięcznej uiszczanej

przez komorników na potrzeby samorządu komorniczego. W świetle powyższego

składka uchwalona zaskarżoną uchwałą nr (…) w ogóle nie może być uznana za

składkę na określony cel, skoro sama obejmuje nieograniczony katalog celów, na co

zwrócono uwagę powyżej, a także kwotowo powiązana jest ze składką uiszczaną na

wszystkie potrzeby samorządu komorniczego, objęte składką ustaloną według zasad

wynikających z art. 38 ust. 1 u.k.s.

W związku z powyższym, Sąd Najwyższy, działając na podstawie

art. 215 ust. 2 u.k.s., orzekł jak w sentencji wyroku.

Tomasz Przesławski Oktawian Nawrot Adam Redzik

MR

[r.g.]