Sąd Najwyższy uznał przewlekłość apelacji w Gdańsku i przyznał 4000 zł zamiast 5000 zł

I NSP 139/26

2

Pismem z 11 marca 2026 r. B. K. (dalej: „Skarżąca”) wniosła do Sądu

Najwyższego – za pośrednictwem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku – skargę na

przewlekłość w postępowaniu sądowym toczącym się przed Sądem Apelacyjnym

w Gdańsku pod sygn. V ACa 660/24. Wskazując, że w przedmiotowym

postępowaniu doszło do nieuzasadnionej zwłoki, Skarżąca domagała się

zasądzenia na swoją rzecz od Skarbu Państwa kwoty 5000 zł.

Skarga została złożona w postępowaniu zainicjowanym pozwem z 20 marca

2019 r. (data prezentaty).

Z uzasadnienia skargi wynika, że w sprawie objętej skargą przewlekłość

nastąpiła na etapie postępowania apelacyjnego. Skarżąca wskazała, że apelacja

od wyroku Sądu Okręgowego w E. z 12 grudnia 2023 r. została wniesiona

22 lutego 2024 r. Tymczasem od momentu wniesienia apelacji Sąd Apelacyjny

w Gdańsku nie podjął żadnych czynności zmierzających do rozpoznania sprawy

objętej skargą.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wniósł o oddalenie skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej:

„ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę o stwierdzenie,

że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa

do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie

zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa

dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych

i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej

lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

I NSP 139/26

3

Ustawodawca w ustawie o skardze na przewlekłość nie określił wyraźnie,

jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną

zwłokę. Niemniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko,

że przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do konkretnego zdarzenia,

które po wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie rozciągnięte w czasie

i niezasadnie przedłużające się (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego

z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21, oraz z 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22).

Ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do przewlekłości postępowania,

powinna być wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego

do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami,

przy uwzględnieniu zachowania określonych procedur.

Oceniając, czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością

postępowania, należy zatem brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 ust. 2

tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło

do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie, a także uwzględnić łączny dotychczasowy

czas postępowania, od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, charakter

sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony,

która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa

Europejski Trybunał Praw Człowieka, wskazując, że przy ocenie, czy przewlekłość

postępowania jest nieuzasadniona, powinna następować w świetle szczególnych

warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie

(stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę

oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka: z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz

przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka

przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie

Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie

I NSP 139/26

4

Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie

W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw

Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego,

Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału).

Powyższe oznacza, że standard ochrony prawa do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki ma charakter zindywidualizowany (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21;

z 14 września 2022 r., I NSP 251/22; z 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22).

Co do zasady więc przewlekłość zawsze musi być odnoszona do konkretnych

realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania.

Poddając

analizie

przebieg

postępowania

apelacyjnego

o sygn. V ACa 660/24, należy stwierdzić, że podniesiony w skardze zarzut

przewlekłości tego postępowania sądowego jest uzasadniony.

Postępowanie zostało wszczęte pozwem z 20 marca 2019 r.

(data prezentaty).

Z badania akt przedmiotowej sprawy wynika jednocześnie, że postępowanie

apelacyjne o sygn. V ACa 660/24 zostało zainicjowane apelacją Skarżącej

od wyroku Sądu Okręgowego w E. z 12 grudnia 2023 r., która wpłynęła do Sądu

pierwszej instancji 22 lutego 2024 r. Akta tej sprawy wraz z apelacją wpłynęły do

Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w dniu 4 marca 2024 r. Zarządzeniami z 5 marca

2024 r. wpisano sprawę do odpowiedniego repertorium i wyznaczono sędziego

referenta. W dniu 22 marca 2024 r. dokonano kontroli formalnej wniesionej apelacji.

Zarządzeniem z 29 marca 2024 r. stwierdzono brak podstaw do wydania

postanowienia w przedmiocie zwolnienia Skarżącej od kosztów sądowych z uwagi

na uprzednie jej zwolnienie od kosztów sądowych w całości i akta przekazano

sędziemu referentowi do podjęcia dalszych czynności. Kolejno, w dniu 4 kwietnia

2024 r. zarządzono doręczenie przeciwnikowi procesowemu Skarżącej odpisu

apelacji, na którą odpowiedź wpłynęła do sądu 25 kwietnia 2024 r. W dniu 17

kwietnia 2024 r. wypożyczono akta sprawy objętej skargą Sądowi Okręgowemu w

I NSP 139/26

5

E. celem rozpoznania wniosku o wypłatę wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu.

Akta te wróciły do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w dniu 29 kwietnia 2024 r.

Pismem z 30 grudnia 2024 r. (data prezentaty) Skarżąca wniosła o przyspieszenie

rozpoznania sprawy objętej skargą. Zarządzeniem z 23 września 2025 r.

poinformowano pełnomocnika Skarżącej o aktualnym stanie sprawy. Natomiast

zarządzeniem z 18 marca 2026 r. wyznaczono termin rozprawy apelacyjnej na 10

czerwca 2026 r.

Powyższa sekwencja zdarzeń przemawia za uznaniem, że sporne

postępowanie apelacyjne o sygn. V ACa 660/24 toczy się dłużej, niż to jest

konieczne dla prawidłowego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych

i prawnych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym że w postępowaniu

objętym skargą nie dochowano wynikających z wyżej powołanego orzecznictwa

standardów rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Należy tym samym

uznać, że w sprawie objętej skargą na etapie postępowania apelacyjnego,

trwającego obecnie ponad dwa lata, nastąpiła przewlekłość postępowania.

Sąd Najwyższy nie dopatrzył się przy tym w omawianym przypadku

przesłanek, które mogłyby uzasadniać zwłokę w rozpoznaniu sprawy

o sygn. V ACa 660/24.

Należy wyraźnie stwierdzić, że o przewlekłości postępowania nie decyduje

subiektywne przekonanie strony, lecz okoliczności obiektywne, a obowiązkiem

państwa jest zagwarantowanie, by sprawy osób podległych jego jurysdykcji

toczyły się bez zbędnej zwłoki (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 6 stycznia 2006 r., III SPP 154/05). Obowiązkiem Państwa jest zatem

zapewnienie takiego sposobu funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości,

aby rozstrzygnięcie sprawy nie trwało dłużej niż to jest konieczne

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06;

z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21).

W postanowieniu z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21, Sąd Najwyższy trafnie

podkreślił, że dla strony czy też uczestnika postępowania nie ma znaczenia,

gdzie tkwi źródło przewlekłości postępowania czy w zaniedbaniach i opieszałości

I NSP 139/26

6

sądu, przepracowaniu czy objętości referatu sędziego, czy też w zaniechaniach,

których dopuściło się państwo nie przyjmując rozwiązań zapobiegających

systemowej przewlekłości postępowań. Zła organizacja wymiaru sprawiedliwości,

brak odpowiedniego budżetu czy też zbyt duża liczba spraw przypadająca

na jednego sędziego nie powinny obciążać uczestników postępowania.

Prawem strony każdego postępowania jest bowiem zgodnie z art. 6 Konwencji

o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia

4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej

Protokołem nr 2 (Dz.U. 1993, Nr 61, poz. 284),aby odbyło się ono w rozsądnym

terminie (zob. M. Mrowicki, Przewlekłość postępowania i jej systemowy charakter

w Polsce. Glosa do wyroku ETPC z 7 lipca 2015 r., nr: 72287/10, 13927/11

i 46187/11, LEX/el. 2016, s. 7). Wystąpienie w sprawie przewlekłości

postępowania i to o charakterze znacznym nie budziło zatem żadnych wątpliwości.

Konkludując, Sąd Najwyższy uznał, że w realiach analizowanej sprawy,

stosownie do art. 12 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość, istniały podstawy

do stwierdzenia przewlekłości postępowania prowadzonego przed Sądem

Apelacyjnym w Gdańsku pod sygn. V ACa 660/24.

Uwzględniając skargę, zgodnie z art. 12 ust. 4 i ust. 5 pkt 1 ustawy o skardze

na przewlekłość, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa,

sumę pieniężną w wysokości od 2000 do 20 000 złotych. Wysokość przyznanej

sumy pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego

trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy

stwierdzona przewlekłość postępowania. Określając wymiar przyznanej Skarżącej

sumy pieniężnej, Sąd Najwyższy miał na uwadze, że w badanej sprawie

postępowanie sądowe, licząc od wniesienia pozwu, trwa łącznie ponad 7 lat,

zaś postępowanie apelacyjne – niewiele ponad dwa lata. Nie ulega przy tym

wątpliwości, że w rozpoznawanym przypadku nie jest to spowodowane ani materią

sprawy, ani jej zawiłością, ani obstrukcyjnym zachowaniem Skarżącej.

W tych okolicznościach Sąd Najwyższy uznał, że skoro postępowanie trwa ponad

7 lat na rzecz Skarżącej od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Gdańsku

powinna zostać przyznana suma pieniężna w wysokości 4000 zł.

I NSP 139/26

7

Sąd Najwyższy dostrzega jednocześnie narastanie systemowego problemu,

przekładającego się w oczywisty sposób na znaczne wydłużenie czasu

rozpoznawania spraw w sądach powszechnych, a polegającego na wstrzymywaniu

się przez Ministra Sprawiedliwości z ogłaszaniem nowych obwieszczeń o wolnych

stanowiskach sędziowskich, a tym samym na zablokowaniu procesu rekrutacji

sędziów w sądach powszechnych. W połączeniu z nieuniknionym

przechodzeniem sędziów w stan spoczynku – skutkuje to wzrostem liczby

wakatów w polskich sądach i narastaniem systemowych wad w sposobie

jego zorganizowania, przekładających się na przewlekłość postępowań.

Prowadzi to do bezprecedensowego obciążenia sędziów pozostających

w służbie, nieuchronnie wydłużając postępowania sądowe. Zaniechania

w zapewnieniu właściwej obsady sędziowskiej stanowią istotne źródło nadmiernej

długości postępowań sądowych w Polsce, wprost i bezpośrednio wpływając

na pogłębienie problemu systemowej przewlekłości postępowań.

Z powyższych względów, Sąd Najwyższy uznał, że przyznana Skarżącej

na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość kwota w związku

ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie jest adekwatna do przyczyn

stwierdzonej przewlekłości. Tym samym dalej idące żądanie skargi należało oddalić

jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 ustawy o skardze

na przewlekłość).

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[k.b.]

[a.ł]

Paweł Księżak Joanna Lemańska Maria Szczepaniec