Apelacja przez ponad rok bez rozprawy. SN stwierdził przewlekłość i przyznał po 2 tys. zł

Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki z 6 czerwca 2025 r., która wpłynęła

do Sądu Najwyższego 13 czerwca 2025 r., skarżący: P.T.

i A.T. (dalej: „skarżący”), działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli o

stwierdzenie

przewlekłości

postępowania

w

sprawie

o sygn. akt […], toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie (pkt 1),

zlecenie Sądowi prowadzącemu postępowanie podjęcie odpowiednich czynności w

wyznaczonym terminie (pkt 2), przyznanie od Skarbu Państwa

na rzecz każdego z powodów kwoty 5.000 zł (pkt 3), zasądzenie od Skarbu

Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz skarżących kosztów

postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych

(pkt 4). Skarżący opłacili skargę na przewlekłość postępowania kwotą

400 (czterysta) złotych.

I NSP 237/25

3

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżących wyjaśnił, że postępowanie

w sprawie prowadzonej przez Sąd I instancji rozpoczęło się 23 listopada 2011 r.

i zakończyło się 26 lipca 2023 r. Natomiast sprawa przed Sądem Apelacyjnym

w Warszawie został zarejestrowana dopiero 6 grudnia 2023 r. Pomimo złożenia

stosownych wniosków oraz ponagleń (w dniach 9 grudnia 2024 r., 21 marca 2025.r.

I 5 czerwca 2025 r.), do dnia dzisiejszego Sąd Apelacyjny nie podjął czynności

w sprawie, w tym nie doręczył pełnomocnikom stron złożonych w sprawie apelacji

oraz nie wyznaczył terminu rozprawy apelacyjnej. W uzasadnieniu skargi wskazano

także na prawo jednostki do rzetelnego procesu sądowego oraz na fakt,

że w przedmiotowej sprawie postępowanie trwa dłużej niż jest to konieczne

dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, a zachowanie

skarżących w żaden sposób nie przyczyniło się do przewlekłości postępowania.

W odpowiedzi na skargę z dnia 8 lipca 2025 r., która wpłynęła

do Sądu Najwyższego 13 czerwca 2025 r., Prezes Sądu Apelacyjnego

w Warszawie zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o jej oddalenie. W dalszej

części odpowiedzi wyjaśnił, że akta sprawy wpłynęły do Sądu Apelacyjnego

w Warszawie 6 grudnia 2023 r., a Sąd niezwłocznie dokonał czynności wstępnych,

po czym przedstawił ich przebieg.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023,

poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) strona może

wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych

okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia

I NSP 237/25

4

sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego

(przewlekłość postępowania).

Stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość

postępowania, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości

postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość

czynności podjętych przez Sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora

prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu

zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd

lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy

egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania

od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim

etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej

i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych

w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony,

która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że o przewlekłości

postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności

sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu

12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca

2006 r., III SPP 13/06; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; z 14 lipca 2016 r.,

III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18;

z 13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; z 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18; z 27 marca

2019 r., I NSP 88/18; z 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r.,

I NSP 204/22; z 23 listopada 2022 r., I NSP 312/22; z 22 marca 2023 r.,

I NSP 25/23). Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku, w którym

przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie których nie wyznaczono terminu

rozprawy, automatycznie następuje przewlekłość postępowania w rozumieniu

ustawy. Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie

zależy od konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników

I NSP 237/25

5

wpływających na tok postępowania. Powyższe oznacza, że przewlekłość

postępowania ocenia się w każdej sprawie w sposób indywidualny,

z uwzględnieniem wymienionych okoliczności.

W części orzeczeń wskazuje się, że także krótszą, np. ośmiomiesięczną

bezczynność sądu, jako naruszającą prawo strony do rozpoznania sprawy

w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (patrz: postanowienia

Sądu Najwyższego: z 8 maja 2013 r., III SPP 51/13; z 17 grudnia 2013 r.,

III SPP 242/13; z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18). Podobnie przyjmował Naczelny

Sąd Administracyjny (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego:

z 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06; z 24 kwietnia 2008 r., I OPP 16/08, z 4 czerwca

2008 r., I OPP 20/08, z 24 lipca 2008 r., I OPP 23/08, oraz z 21 kwietnia 2010 r.,

II OPP 10/10). Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste

domniemanie co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże.

Jednakże powinien być on stosowany przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności,

o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość i w szczególnych

przypadkach domniemanie to może być wzruszone (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 18 stycznia 2023 r.,

I NSP 373/22).

Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny

wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu

na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06;

z 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22; z 23 listopada

2022 r., I NSP 312/22; 22 marca 2023 r., I NSP 25/23). Obciążenie pracą,

ilość spraw oraz stan kadry orzeczniczej, co najwyżej prowadzić mogą

do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest

wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony Sądu. Jednakże to na Państwie

spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy

jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r.,

III SPP 10/06). W tym też kontekście – organizacyjnym – należy rozpoznawać

argumenty zawarte w odpowiedzi na skargę. Jakkolwiek przyczyniają się one

do dezorganizacji i opóźnień w wyznaczaniu spraw, to wciąż pozostają bez wpływu

I NSP 237/25

6

na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie. Ostatecznie Sąd

jako jednostka reprezentująca Skarb Państwa ponosi formalną odpowiedzialność

za niewłaściwe wywiązywanie się przez Państwo z powyższego obowiązku.

W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa

Sądu Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości,

iż czas oczekiwania na rozpoznanie apelacji w analizowanej sprawie został

przekroczony i wyniósł ponad 12 miesięcy. Przedmiotowa sprawa zakończyła się

przed Sadem Okręgowym 26 lipca 2023 r. wydaniem wyroku, po czym wniesiono

apelację. Akta sprawy zostały przekazane do Sądu Apelacyjnego w W. 6 grudnia

2023 r. Tego samego dnia przeprowadzono w systemie SLPS losowanie sędziego

referenta. W dniu 7 grudnia 2023 r. zarejestrowano sprawę w repertorium […],

zarządzono zawiadomienie strony o składzie rozpoznającym sprawę

oraz przedstawiono sprawę referendarzowi sądowemu celem podjęcia czynności,

związanych z nadaniem biegu apelacjom. W dniach 24 lipca i 12 sierpnia 2024 r.

wpłynęły wnioski pełnomocnika skarżących o podjęcie czynności w sprawie.

Zarządzeniem z 14 sierpnia 2024 r. poinformowano pełnomocnika skarżących,

że czynności, związane z nadaniem biegu apelacji zostaną podjęte według

kolejności wpływu do referatu referendarza oraz według kolejności wpływu

do referatu sędziego referenta. W dniu 27 marca 2025 r. wpłynął kolejny wniosek

pełnomocnika skarżących o podjęcie czynności w sprawie. W dniu 10 czerwca

2025 r. wydano zarządzenie, nadające bieg obu apelacjom, nakazano doręczenie

odpisu apelacji pozwanego pełnomocnikowi skarżących, zaś ich apelacji

pełnomocnikowi pozwanego oraz przedstawiono akta sędziemu referentowi celem

rozważenia sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia apelacji powodów.

Zarządzenie wykonano tego samego dnia. W dniu 11 czerwca 2025 r. zostało

wydane postanowienie w przedmiocie ustalenia wartości przedmiotu zaskarżenia w

apelacji powodów. Odpis postanowienia wysłano następnego dnia.

W dniu 12 czerwca 2025 r. wydano zarządzenie, w którym nakazano poinformować

pełnomocnika skarżących, że apelacjom został nadany stosowny bieg, a ich odpisy

zostały przesłane stronom. Czynności związane z nadaniem dalszego biegu

sprawie i wyznaczeniem terminu rozprawy zostaną podjęte zgodnie z § 79 ust. 1

Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 18 czerwca 2019 r. – Regulaminu

I NSP 237/25

7

urzędowania sądów powszechnych, czyli według kolejności wpływu do referatu

sędziego referenta.

W związku z tym, że Sąd Apelacyjny w Warszawie od momentu wpływu akt

wraz z apelacją, poza wylosowaniem sędziego referenta i wykonaniem

wymienionych wezwań, nie podejmował czynności zmierzających

do merytorycznego rozpoznania sprawy przez ponad dwanaście miesięcy,

to w ocenie Sądu Najwyższego, mając na względzie powyższe okoliczności,

uzasadnione jest stwierdzenie przewlekłości postępowania w rozpoznawanej

sprawie.

Konsekwencją stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym

w Warszawie w przedmiotowej sprawie nastąpiła przewlekłość postępowania,

jest także obowiązek Sądu Najwyższego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania

skarżących o zasądzenie na ich rzecz odpowiedniej sumy pieniężnej.

Orzekając o przyznaniu skarżącym od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego

w Warszawie sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł, Sąd Najwyższy uwzględnił,

iż zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,

minimalna wysokość sumy pieniężnej jaką należy zasądzić od Skarbu Państwa

na rzecz skarżącego wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania

postępowania, jednak nie mniej niż w/w suma, niezależnie od tego, ilu etapów

postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość. Jednocześnie Sąd Najwyższy

nie znalazł podstaw do zasądzenia sumy wyższej i dlatego w tej części oddalił

żądania skarżących. Ponadto z urzędu Sąd Najwyższy zaleca podjęcie czynności

w sprawie w tym wyznaczenie rozprawy w ciągu dwóch miesięcy od otrzymania akt

niniejszej sprawy.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 12 ust. 2, 3 i 4 ustawy o skardze

na przewlekłość postępowania, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia. O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym

orzeczono w oparciu art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. art. 99 k.p.c. w zw. z art. 3941

§ 3 k.p.c. i w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania

oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

(Dz.U. 2015, poz. 1804 ze zm).

I NSP 237/25

8

Janusz Niczyporuk Krzysztof Wiak Grzegorz Żmij

[a.ł]