Apelacja czekała w Sądzie Apelacyjnym prawie 17 miesięcy. Skarżący otrzyma 2000 zł

T. R. (dalej: „skarżący”) pismem z 14 stycznia 2025 r. (data stempla

prezentaty Sądu Najwyższego), reprezentowany przez profesjonalnego

pełnomocnika, działając na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r.

o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznawania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz.

1725, dalej: ustawa o skardze na przewlekłość postępowania) wniósł skargę na

przewlekłość postępowania w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w

Warszawie pod sygn. VI ACa 2671/23. Skarżący domaga się stwierdzenia

przewlekłości wskazanego postępowania, a także wydania Sądowi Apelacyjnemu w

Warszawie zobowiązania do wyznaczenia terminu rozprawy bądź posiedzenia

niejawnego w celu wydania wyroku w terminie 3 miesięcy od dnia rozpoznania

skargi oraz przyznania skarżącemu od Skarbu Państwa sumy pieniężnej w

wysokości 10.000 zł, jak i zasądzenie kosztów postępowania wywołanego skargą,

w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że dnia 22 października 2020 r. złożył

pozew do Sądu. Sprawa przed Sądem I instancji trwała do 31 maja 2023 r. W dniu

22 sierpnia 2023 r. do Sądu Apelacyjnego w Warszawie wpłynęły akta sprawy z

apelacjami obu stron. Od momentu wpływu apelacji do Sądu przez obie strony nie

wykonano żadnej czynności, w tym nie doręczono stronom apelacji.

W odpowiedzi na skargę z dnia 25 lutego 2025 r. Prezes Sądu Apelacyjnego

w Warszawie zgłosił swój udział w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi

na przewlekłość postępowania w całości.

I NSP 24/25

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość strona może

wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych

okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia

sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Przepis

art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania doprecyzowuje, że

przy badaniu tego, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w

szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w

celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie.

Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości

postępowania można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu polegające

na niewyznaczeniu rozprawy, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca

2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r.,

III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 19 października 2017 r.,

III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18;

z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). W części

orzeczeń w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych wskazuje

się, że także krótsza, np. ośmiomiesięczna bezczynność sądu, naruszyć może

prawo strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 maja 2013 r.,

III SPP 51/13; z 17 grudnia 2013 r., III SPP 242/13; z 27 marca 2019 r., I NSP

88/18).

Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie co do

zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy zwracał

jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy

I NSP 24/25

4

trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez

względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej sprawie mamy do

czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone

w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do

przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i

prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11

lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I

NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Podobnie przesłanki

stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC, który ocenia, czy

przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle szczególnych warunków

sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień

złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz

znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC: z 21 września 2000 r., skarga nr

33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr

38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga

nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr

29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr

39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski

Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu

sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału,

a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28

września 2021 r., I NSP 145/21).

W orzecznictwie ETPC nie określono jednak sztywnych granic czasowych

postępowania, których przekroczenie mogłoby być automatycznie uznane

za przewlekłość postępowania. Ocena spełnienia obowiązku zależy od okoliczności

konkretnej sprawy, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających

na tok postępowania (zob. P. Gorajewski, Rozsądny termin rozpoznania sprawy

przez sąd w świetle standardu Rady Europy a praktyka sądowoadministracyjna

(w) Stosowanie Prawa Europejskiego w orzecznictwie sądowym z 2019 r., s. 69-70;

oraz powołane tam orzecznictwo ETPC). Powyższe oznacza, że przewlekłości

postępowania nie ocenia się w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie

I NSP 24/25

5

indywidualnie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP

48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28

września 2021 r, I NSP 145/21).

Dokonując oceny, czy doszło do przewlekłości postępowania, a tym samym

czy naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej

zwłoki, sąd – stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość –

obok upływu czasu, uwzględnia indywidualne okoliczności sprawy związane z

postępowaniem, ale także okoliczności związane z organizacją wymiaru

sprawiedliwości.

Z analizy przedstawionych dokumentów wynika, że sprawa została

zainicjowana pozwem, który do Sądu Okręgowego w Warszawie wpłynął

22 października 2020 r. W dniu 31 maja 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie wydał

wyrok, który apelacją zaskarżyły obie strony. Akta sprawy wpłynęły

do Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu 22 sierpnia 2023 r. i w tym samym dniu

sprawę wpisano do repertorium ACa w VI Wydziale Cywilnym, dokonano w

systemie SLPS losowania sędziego referenta oraz wydano zarządzenie o

zawiadomieniu stron o składzie wyznaczonym do rozpoznania sprawy. Pismem z

27 listopada 2024 r. pozwany Bank cofnął swoją apelację i wniósł o umorzenie

postępowania. Już po wniesieniu skargi przez skarżącego

(tj. dn. 9 grudnia 2024 r.), postanowieniem z 7 stycznia 2025 r. Sąd Apelacyjny w

Warszawie umorzył postępowanie w zakresie wywołanym apelacją strony pozwanej

i rozstrzygnął o kosztach sądowych w zakresie opłaty od apelacji, a rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania pozostawił w orzeczeniu kończącym postępowanie.

Odpis postanowienia z uzasadnieniem został doręczony obu stronom w dniu 8

stycznia 2025 r.

W świetle powyższego, od dnia wniesienia apelacji i wydania zarządzenia

o wpisaniu jej do repertorium ACa (tj. 22 sierpnia 2023 r.) do dnia wniesienia skargi

do Sądu Najwyższego (tj. 14 stycznia 2025 r.), upłynęło prawie 17 miesięcy

(dokładnie rok, 4 miesiące i 22 dni). Wobec przedstawionych czynności w sprawie

stanowiącej przedmiot rozpoznawanej skargi należy stwierdzić, że Sąd Apelacyjny

w Warszawie podjął czynności zmierzające do rozpoznania tej sprawy jednak ze

znaczną przerwą, a w konsekwencji nie rozpoznał jej prawomocnie do dnia

I NSP 24/25

6

wniesienia skargi do Sądu Najwyższego. Taki stan sprawy nie był spowodowany

działaniami podejmowanymi przez strony postępowania w tym przez skarżącego.

Prowadzi to zatem do wniosku, że w sprawie VI ACa 2671/23 toczącej się przed

Sądem Apelacyjnym w Warszawie doszło do nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu

sprawy w przedstawionym wyżej znaczeniu.

Należy zauważyć, że przedmiotowa skarga związana jest z jednym

z istotnych dla człowieka praw do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

a więc nie może zniknąć z pola widzenia konieczność przestrzegania

konstytucyjnych i europejskich standardów w tym względzie. Europejski Trybunał

Praw Człowieka niejednokrotnie wskazywał, że organy orzekające powinny

uwzględniać również czynniki leżące poza sądem, a wynikające z zaniedbań

systemowych państwa w tym zakresie. Sam fakt braku winy sędziego w sprawnym

rozpoznawaniu sprawy nie powinien mieć decydującego znaczenia. Dla strony, czy

też uczestnika postępowania nie ma bowiem znaczenia, gdzie tkwi źródło

przewlekłości postępowania: czy w zaniedbaniach i opieszałości sądu,

przepracowaniu czy objętości referatu sędziego, czy też w państwie, które nie

przyjęło odpowiednich rozwiązań w celu zapobieżenia systemowej przewlekłości

postępowań. Zła organizacja wymiaru sprawiedliwości, brak odpowiedniego

budżetu czy też zbyt duża ilość spraw przypadająca na jednego sędziego nie

powinny obciążać uczestników postępowania. Prawem strony każdego

postępowania jest bowiem zgodnie z art. 6 EKPCz, aby odbyło się ono w

rozsądnym terminie (zob. M. Mrowicki, Przewlekłość postępowania i jej systemowy

charakter w Polsce. Glosa do wyroku ETPC z 7 lipca 2015 r., nr: 72287/10,

13927/11 i 46187/11, LEX/el. 2016, s. 7).

Osobną kwestią jest natomiast ocena żądania skarżącego przyznania sumy

pieniężnej tytułem zadośćuczynienia za powstałą przewlekłość postępowania. Z

ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że wysokość sumy

pieniężnej musi być proporcjonalna do wielkości zwłoki. Należy także uwzględnić

okoliczność, że suma pieniężna zasądzana w związku ze stwierdzoną

przewlekłością nie ma na celu wyrównania szkody powstałej na skutek

przewlekłości, ale ma stanowić swego rodzaju rekompensatę za zwłokę

w rozpoznaniu sprawy. Jak wskazuje się w orzecznictwie przyznanie „odpowiedniej

I NSP 24/25

7

sumy pieniężnej” na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość

postępowania pełni także rolę sankcji dla państwa za wadliwe zorganizowanie

wymiaru sprawiedliwości (postanowienia Sądu Najwyższego: z 2 marca 2016 r.,

III SPP 45/16; z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15).

W niniejszej sprawie postępowanie zainicjowane pozwem skarżącego

wniesionym dnia 22 października 2020 r. toczy się ponad 4 lata i do chwili

wniesienia skargi nie zostało prawomocnie zakończone. Przewlekłość

postępowania wystąpiła na jednym z jego etapów – w postępowaniu odwoławczym

– i trwa prawie 17 miesięcy – na dzień wniesienia skargi do Sądu Najwyższego.

Kwota zasądzana na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość

postępowania musi obejmować kwotę 500 zł za każdy zakończony rok

postępowania niezależnie, czy w określonej fazie miała miejsce przewlekłość,

czy też nie, przy czym musi być równa co najmniej 2000 zł. Sąd może przyznać

sumę pieniężną wyższą niż 500 złotych za każdy rok trwania postępowania, jeżeli

sprawa ma szczególne znaczenie dla skarżącego, który swoją postawą

nie przyczynił się w sposób zawiniony do wydłużenia czasu trwania postępowania.

Sąd Najwyższy uznał, że na rzecz skarżącego należy zasądzić kwotę 2000

zł w związku ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie za okres od 22 sierpnia

2023 r. do 14 stycznia 2025 r., a w pozostałym zakresie żądanie skargi oddalił.

Wysokość tej kwoty jest proporcjonalna do wielkości zwłoki, jej przyczyn oraz

dotkliwości dla skarżącego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 stycznia

2006 r., III SPP 154/05). Kwota 2000 zł stanowi z jednej strony wystarczającą

rekompensatę dla skarżącego w związku ze stwierdzeniem przewlekłości w

sprawie, z drugiej zaś stanowi sankcję dla państwa za wadliwe zorganizowanie

wymiaru sprawiedliwości. Trzeba jeszcze zwrócić uwagę na wskazane w art. 2 ust.

2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, czynniki rzutujące na kwestię

przewlekłości postępowania oraz rekompensaty związanej z jej stwierdzeniem:

stopień faktycznej i prawnej zawiłości sprawy, znaczenie dla strony, która wniosła

skargę oraz zachowanie się strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Sprawa, której skarga dotyczy ma dla skarżącego znaczenie z uwagi na jej

przedmiot (kredyt frankowy). Należy jeszcze wskazać, że zachowanie skarżącego

w żaden sposób nie przyczyniło się do przedłużenia postępowania. Wynikający z

I NSP 24/25

8

ustawy obowiązek uwzględniania przez sąd okoliczności, że sprawa ma istotne

znaczenie dla strony, która wniosła skargę na przewlekłość i nie jest zawiła

znajduje potwierdzenie w orzecznictwie.

W tych okolicznościach Sąd Najwyższy zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o

skardze na przewlekłość postępowania orzekł, co do przyznania kwoty

zadośćuczynienia jak w pkt. 2 sentencji postanowienia.

Skarżący wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa na jego rzecz zwrotu

kosztów postępowania. Przedmiotowa skarga związana jest z przewlekłością

postępowania przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie (VI ACa 2671/23). Strona

wnosząca skargę zobowiązana była do uiszczenia opłaty od skargi, tym samym po

jej stronie powstały koszty postępowania we wskazanej ustawowo wysokości.

Jednocześnie Sąd Najwyższy wskazuje, że skarżący nie wykazał jakie inne

niezbędne koszty postępowania prowadzonego przez stronę osobiście poniósł w

związku z przedmiotową skargą. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 17

ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, zwrócono skarżącemu

opłatę od skargi w wysokości 200 zł.

W zakresie kosztów zastępstwa procesowego Sąd Najwyższy, na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość oraz

§ 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1964) orzekł

jak w sentencji.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

Tomasz Przesławski Marek Dobrowolski Adam Redzik

sh