Apelacja bez terminu rozprawy przez blisko dwa lata. SN przyznał 2000 zł za przewlekłość

Pismem z dnia 13 sierpnia 2025 r. (data prezentaty Sądu Najwyższego), L. S.

i A. S. (dalej: „Skarżący”) reprezentowani przez pełnomocnika, za pośrednictwem

Sądu Apelacyjnego w Warszawie, wnieśli do Sądu Najwyższego skargę na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki wnosząc o:

1) stwierdzenie przewlekłości postępowania sądowego toczącego się

przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie, w sprawie o sygn. akt V ACa 194/24;

2) zobowiązanie Sądu Apelacyjnego w Warszawie do rozpoznania niniejszej

sprawy i wydania wyroku w terminie 4 miesięcy od rozpoznania niniejszej skargi;

3) przyznanie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie

na rzecz każdego z Powodów kwoty 4 000 zł;

4) zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie na

rzecz Powodów zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm prawem przepisanych;

5) przeprowadzenie dowodu z akt sprawy V ACa 194/24 na okoliczność

przewlekłości postępowania, w szczególności niewyznaczenia przez Sąd terminu

rozprawy przez ponad 18 miesięcy od wpłynięcia apelacji.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że postępowanie przed Sądem

Apelacyjnym w Warszawie rozpoczęło się dnia 17 stycznia 2024 roku i do czasu

wniesienia przez powodów przedmiotowej skargi, sąd nie wyznaczył terminu

rozprawy.

I NSP 338/25

3

Działając na podstawie art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o

skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r.

poz. 1725 ze zm.), Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie zgłosił udział

Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie w sprawie ze skargi

L.S. i A.S. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki w sprawie rozpoznawanej przez Sąd

Apelacyjny w Warszawie pod sygn. akt V ACa 194/24, a także wniósł o oddalenie

skargi w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do

rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym

lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej:

„ustawa o skardze na przewlekłość”) nie określa wprost granic temporalnych, w

ramach których powinno dojść do rozpoznania sprawy, a tym samym nie wskazuje

bezpośrednio czasu, po upływie którego następuje przewlekłość postępowania.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość strona może wnieść

skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło

naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli

postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie

w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności

faktycznych i prawnych. W świetle art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość

ocenie w szczególności podlega terminowość i prawidłowość czynności podjętych

przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie.

Dokonując tej oceny należy: uwzględnić łączny dotychczasowy czas postępowania

od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi; charakter sprawy; stopień

faktycznej i prawnej zawiłości sprawy; znaczenie rozstrzygnięcia dla skarżącego;

I NSP 338/25

4

zachowanie się stron, w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość

postępowania.

W ustawie o skardze na przewlekłość nie sprecyzowano, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

W judykaturze przyjmuje się, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można

mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na

niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob.

m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; 16 marca

2006 r., III SPP 10/06; 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; 14 lipca 2016 r., III SPP

55/16; 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; 19 października 2017 r., III SPP 42/17; 21

lutego 2018 r., III SPP 3/18; 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18; 3 grudnia 2019 r., I

NSP 160/19; 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, każdy ma prawo do sprawiedliwego i

jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy,

niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Z art. 6 Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie z dnia 4 listopada

1950 r. wynika obowiązek takiego zorganizowania systemu jurysdykcyjnego, aby

właściwe sądy mogły podołać rozstrzyganiu spraw sądowych w rozsądnych

terminach. Także art. 6 § 1 k.p.c., nakłada na sąd powinność przeciwdziałania

przewlekaniu postępowania. Z mocy art. 391 § 1 k.p.c. te procesowe dyrektywy

mają odpowiednie zastosowanie do postępowania przed sądem drugiej instancji.

Podkreślić ponadto należy, że prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym

terminie, stanowiąc element prawa do rzetelnego procesu, jest jednym z

podstawowych praw człowieka określonym w Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej: „EKPCz”). Przyjęcie ustawy o skardze

na przewlekłość stanowiło zresztą efekt stosowania EKPCz i wielokrotnego

stwierdzenia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka (dalej: „Trybunał”)

naruszenia przez Polskę prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

W realiach niniejszej sprawy wskazać należy, że akta sprawy wpłynęły

do Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu 17 stycznia 2024 r. (t. III k. 400) i tego

dnia przeprowadzono w systemie SLPS losowanie sędziego referenta (t. III k. 401).

Dnia 18 stycznia 2024 r. wpisano sprawę do repertorium ACa i zarządzono by

I NSP 338/25

5

zawiadomić osoby uczestniczące w postępowaniu lub ich pełnomocników o

składzie wyznaczonym do rozpoznania apelacji (t. III k. 402). W dniu 8 marca

2024 r. wpłynęło pismo powodów - wniosek o udzielenie zabezpieczenia (t. III k.

404). W dniu 20 marca 2024 roku Sąd wydał postanowienie w przedmiocie wniosku

powodów o udzielenie zabezpieczenia (t. III k. 412). W dniu 11 sierpnia 2025 r. Sąd

zarządził odpis apelacji doręczyć pełnomocnikowi powodów, przedstawić akta

sędziemu referentowi celem rozważenia sprawdzenia wartości przedmiotu

zaskarżenia apelacji powodów (t. III k. 418). W dniu 12 sierpnia 2025 r. Sąd

Apelacyjny w Warszawie wysłał odpis apelacji pozwanej pełnomocnikowi powodów

(t. III k. 419), tego samego dnia Sąd zawiadomił strony o składzie rozpoznającym

sprawę (t. III k. 420, 421). W dniu 29 września 2025 r. Sąd zarządził doręczenie

odpisu apelacji powodów pełnomocnikowi pozwanego (t. III k. 425).

Sąd Najwyższy ustalił zatem, że na dzień rozpatrywania przezeń skargi

postępowanie przed Sądem Apelacyjnym trwa niespełna dwa lata, zaś Sąd

Apelacyjny przesłał odpisy apelacji po 20 miesiącach od dnia wpłynięcia sprawy do

Sądu, po złożeniu skargi przez powoda.

Jednocześnie Sąd Najwyższy ocenił, że charakter, stopień faktycznej i

prawnej zawiłości sprawy, a także zachowanie się stron w sprawie, w

szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania, nie miało wpływu

na powyższe, czego także nie wykazał Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie. W

związku z powyższym Sąd Najwyższy stwierdził przewlekłość postępowania.

Zgodnie z przywołanym już art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość,

dokonując oceny, czy naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki, obok upływu czasu, uwzględnia się indywidualne

okoliczności sprawy. Zatem nie ma tu miejsca na szerokie uwzględnienie kwestii

organizacyjnych, niestanowiących de iure składnika konkretnego postępowania

(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 17 grudnia 2013 r., III SPP 242/13; 22

stycznia 2019 r., I NSP 71/18). Kwestia właściwej organizacji sądownictwa, w tym

zapewnienie optymalnej obsady kadrowej sądów, jest obowiązkiem państwa, na co

wielokrotnie zwracał uwagę Trybunał i Sąd Najwyższy (zob. wyroki Trybunału: w

sprawie Sutter v. Szwajcaria z 22 lutego 1984 r., skarga nr 8209/78; w sprawie

Wasilewski v. Polska z 21 grudnia 2000 r., skarga nr 32734/96; postanowienia

I NSP 338/25

6

Sądu Najwyższego z: 8 marca 2005 r., III SPP 34/04; 26 kwietnia 2019 r.,

I NSP 18/19).

Fakt, iż Prezes Sądu nie dysponuje instrumentami umożliwiającymi mu

zapewnienie odpowiednich warunków dla sprawnego działania sądu/wydziałów,

naturalnie przekłada się na brak winy po jego stronie z tytułu zaistniałej

przewlekłości postępowania. Powyższe nie zwalnia jednak państwa z

odpowiedzialności z tego tytułu. Jak bowiem stwierdził Trybunał Konstytucyjny w

postanowieniu z 30 października 2006 r., S 3/06: „prawo do rozstrzygnięcia sprawy

przez sąd bez nieuzasadnionej zwłoki stanowi istotny element konstytucyjnego

prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Adresatem konstytucyjnego nakazu

rozpatrzenia sprawy w rozsądnym czasie są przede wszystkim same sądy. Należy

jednak uwzględnić całokształt sytuacji faktycznej i wskazać, że konieczną

gwarancją materialną prawa do rozstrzygnięcia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki

są odpowiednie warunki organizacyjne umożliwiające sądom »terminową«

realizację ich zadań. Dotyczy to w szczególności obsady kadrowej, zarówno jeśli

chodzi o liczbę sędziów, jak i personel pomocniczy. Powinność zapewnienia

odpowiednich warunków spoczywa w pierwszej kolejności na ustawodawcy oraz na

organach władzy wykonawczej, szczególnie na Ministrze Sprawiedliwości”.

Skarga na przewlekłość postępowania i związana z nią możliwość

przyznania skarżącemu, na jego żądanie, od Skarbu Państwa sumy pieniężnej, w

znacznej mierze służy wymuszeniu na państwie takiej organizacji wymiaru

sprawiedliwości, która umożliwi rozpoznanie sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2013 r., III SPP 242/13).

Obok swoistej sankcji dla państwa za niewłaściwe zorganizowanie wymiaru

sprawiedliwości, suma pieniężna, o której jest mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o

skardze na przewlekłość, pełni funkcję rekompensaty dla strony za doznaną szkodę

niematerialną, będącą wynikiem przewlekłości. Nie jest to więc odszkodowanie za

poniesione straty i utracone korzyści (art. 361 § 2 k.c.) lub zadośćuczynienie

pieniężne za doznaną krzywdę w rozumieniu art. 445 k.c. Ustawodawca

wprowadza przy tym zasadę, że strona, której skargę uwzględniono, może w

odrębnym postępowaniu dochodzić naprawienia szkody ze stwierdzonej

przewlekłości (art. 15 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość). Konsekwentnie

I NSP 338/25

7

sumę, o której jest mowa w ustawie o skardze na przewlekłość, uznać należy za

wstępną (tymczasową) rekompensatę z tytułu doznanej szkody niematerialnej (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z: 8 maja 2013 r., III SPP 51/13; 22 stycznia

2019 r., I NSP 71/18).

W przedmiotowej sprawie skarżący wnieśli o przyznanie od Skarbu Państwa

sumy pieniężnej w wysokości po 4.000 zł. Zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze

na przewlekłość wysokość sumy pieniężnej, o której mowa we wskazanym

przepisie, wynosi nie mniej niż 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania

postępowania, przy jednoczesnym uwzględnieniu jej wartości minimalnej na

poziomie 2.000 zł. Należy podkreślić, że od dnia wpływu apelacji do Sądu

Apelacyjnego w Warszawie 17 stycznia 2024 r., do dnia rozpoznania przez Sąd

Najwyższy skargi, tj. 9 grudnia 2025 r. upłynęło około niemalże 2 lata. Biorąc pod

uwagę powyższe, Sąd Najwyższy uznaje, że odpowiednia jest kwota 2.000 zł za

okres od 17 stycznia 2024 r. do 9 grudnia 2025 r.

Nadto, biorąc pod uwagę status skarżących w procesowym postępowaniu

cywilnym, którego dotyczy skarga, którzy są stroną powodową, należy przyznać

skarżącym jedną sumę pieniężną. Tym samym w pozostałym zakresie żądanie

skargi oddala.

W odniesieniu do wniosku skarżących o zalecenie Sądowi rozpoznającemu

sprawę wydania wyroku w terminie 4 miesięcy od rozpoznania niniejszej skargi,

Sąd wskazuje, że wydanie wyroku jest rezultatem przeprowadzenia postępowania i

oceny zgromadzonego materiału, co należy do kompetencji wyłącznie składu

orzekającego. Z tego względu, Sąd Najwyższy, z uwagi na stwierdzoną

przewlekłość postępowania, na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na

przewlekłość, z urzędu zaleca jedynie Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie

wyznaczenie terminu rozprawy w sprawie V ACa 194/24 w terminie trzech miesięcy

od dnia zwrotu akt sprawy.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o skardze

na przewlekłość, zwrócono skarżącej opłatę od skargi w wysokości 400 zł.

W zakresie kosztów zastępstwa procesowego Sąd Najwyższy, na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość oraz

§ 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.

I NSP 338/25

8

w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r.

poz. 1935) orzekł jak w sentencji.

Tomasz Przesławski

Tomasz Demendecki

Adam Redzik

[MR]

[r.g.]