Rozprawę w apelacji wyznaczono dopiero po skardze. Skarżąca dostanie 2000 zł

I NSP 412/25

2

Dnia 29 września 2025 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego) A. K. (dalej:

„skarżąca”), reprezentowana przez pełnomocnika, za pośrednictwem Sądu

Apelacyjnego w Katowicach, wniosła do Sądu Najwyższego skargę na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki w sprawie o sygn. akt: I ACa 555/23 toczącej się przed

Sądem Apelacyjnym w Katowicach. W przedmiotowej skardze skarżąca wniosła o:

1. stwierdzenie, że w postępowaniu prowadzonym aktualnie przed

Sądem Apelacyjnym w Katowicach Wydział I Cywilny pod sygn. akt: I ACa 555/23,

nastąpiła przewlekłość postępowania;

2. wydanie Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach zalecenia rozpoznania

niniejszej sprawy bez zbędnej zwłoki;

3. zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach

na rzecz skarżącej kwoty 10.000,00 zł (dziesięć tysięcy złotych).

W uzasadnieniu skargi wskazano, że pismem w dniu 19 maja 2023 r. Sąd

Apelacyjny w Katowicach doręczył pełnomocnikowi skarżącej odpis apelacji

pozwanego z dnia 10 lutego 2023 r., pouczając jednocześnie, że Sąd drugiej

instancji może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, chyba, że strona

w apelacji lub odpowiedzi na apelację złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy.

Wniosek o przeprowadzenie rozprawy złożyła strona pozwana w apelacji.

Pismem z dnia 31 maja 2023 r. pełnomocnik powódki złożył odpowiedź na apelację

pozwanej, która wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Katowicach w dniu 6 czerwca

2023 r. Pomimo upływu ponad dwóch lat od wpływu odpowiedzi na apelację do

Sądu nie zostały podjęte jakiekolwiek czynności zmierzające do rozpoznania

sprawy przez Sąd II instancji, w tym nie wyznaczono terminu rozprawy.

Działając na podstawie art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o

skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r.

poz. 1725 ze zm.), Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach zgłosił udział Skarbu

Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach w sprawie ze skargi A.K. na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

I NSP 412/25

3

nieuzasadnionej zwłoki w sprawie rozpoznawanej przez Sąd Apelacyjny w

Katowicach pod sygn. akt I ACa 555/23, a także wniósł o oddalenie skargi w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do

rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub

nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej

zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na

przewlekłość”) nie określa wprost granic temporalnych, w ramach których powinno

dojść do rozpoznania sprawy, a tym samym nie wskazuje bezpośrednio czasu, po

upływie którego następuje przewlekłość postępowania. Zgodnie z art. 2 ust. 1

ustawy o skardze na przewlekłość strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w

postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do

rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające

do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to

konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych. W świetle

art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość ocenie w szczególności podlega

terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny należy:

uwzględnić łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili

rozpoznania skargi; charakter sprawy; stopień faktycznej i prawnej zawiłości sprawy;

znaczenie rozstrzygnięcia dla skarżącego; zachowanie się stron, w szczególności

strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

W ustawie o skardze na przewlekłość nie sprecyzowano, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

W judykaturze przyjmuje się, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można

mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na

niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy

(zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; 16

marca 2006 r., III SPP 10/06; 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; 14 lipca 2016 r., III

SPP 55/16; 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; 19 października 2017 r., III SPP 42/17;

I NSP 412/25

4

21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18; 3 grudnia 2019 r.,

I NSP 160/19; 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Podkreślić ponadto należy, że prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym

terminie, stanowiąc element prawa do rzetelnego procesu, jest jednym z

podstawowych praw człowieka określonym w Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej: „EKPCz”). Przyjęcie ustawy o skardze

na przewlekłość stanowiło zresztą efekt stosowania EKPCz i wielokrotnego

stwierdzenia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka (dalej: „Trybunał”)

naruszenia przez Polskę prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

W realiach niniejszej sprawy wskazać należy, że akta sprawy wpłynęły do

Sądu Apelacyjnego w Katowicach w dniu 24 lutego 2023 r. (t. II k. 216) i tego dnia

zarejestrowano sprawę w repertorium I ACa 555/23 (t. II k. 217). W dniu 7 marca

2023 r. wylosowano w systemie SLPS sędziego referenta (t. II k. 218). W dniu 23

maja 2023 r. zarządził Sąd, aby doręczyć odpis apelacji pełnomocnikowi powódki

oraz poinformować strony o wylosowaniu sędziego sprawozdawcy (t. II k. 220).

Następnie, w dniu 31 maja 2023 r. strona powodowa wniosła odpowiedź na

apelację (t. II k. 225). W dniu 24 września 2025 roku, a zatem po wpłynięciu do

Sądu Apelacyjnego w Katowicach skargi powoda na przewlekłość postępowania,

Sąd wyznaczył termin rozprawy na 27 listopada 2025 r. (t. II k. 236), który się odbył

(t. II k. 254), zaś 1 grudnia 2025 r. Sąd Apelacyjny ogłosił wyrok w sprawie (t. II k.

256-258).

Sąd Najwyższy ustalił zatem, że postępowanie przed Sądem Apelacyjnym

trwało dwa lata i dziewięć miesięcy, zaś Sąd Apelacyjny wyznaczył termin rozprawy

po 31 miesiącach od dnia wpłynięcia sprawy do Sądu, co nastąpiło po wniesieniu

przedmiotowej skargi przez powodów.

Jednocześnie Sąd Najwyższy ocenił, że charakter, stopień faktycznej i

prawnej zawiłości sprawy, a także zachowanie się stron w sprawie, w

szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania, nie miało wpływu

na powyższe, czego także nie wykazał Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach.

W związku z powyższym Sąd Najwyższy stwierdził przewlekłość postępowania.

Zgodnie z przywołanym już art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość,

dokonując oceny, czy naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez

I NSP 412/25

5

nieuzasadnionej zwłoki, obok upływu czasu, uwzględnia się indywidualne

okoliczności sprawy. Zatem nie ma tu miejsca na szerokie uwzględnienie kwestii

organizacyjnych, niestanowiących de iure składnika konkretnego postępowania

(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 17 grudnia 2013 r., III SPP 242/13; 22

stycznia 2019 r., I NSP 71/18). Kwestia właściwej organizacji sądownictwa, w tym

zapewnienie optymalnej obsady kadrowej sądów, jest obowiązkiem państwa, na co

wielokrotnie zwracał uwagę Trybunał i Sąd Najwyższy (zob. wyroki Trybunału: w

sprawie Sutter v. Szwajcaria z 22 lutego 1984 r., skarga nr 8209/78; w sprawie

Wasilewski v. Polska z 21 grudnia 2000 r., skarga nr 32734/96; postanowienia

Sądu Najwyższego z: 8 marca 2005 r., III SPP 34/04; 26 kwietnia 2019 r.,

I NSP 18/19).

Fakt, iż Prezes Sądu nie dysponuje instrumentami umożliwiającymi

mu zapewnienie odpowiednich warunków dla sprawnego działania sądu/wydziałów,

naturalnie przekłada się na brak winy po jego stronie z tytułu zaistniałej

przewlekłości postępowania. Powyższe nie zwalnia jednak państwa

z odpowiedzialności z tego tytułu. Jak bowiem stwierdził Trybunał Konstytucyjny w

postanowieniu z 30 października 2006 r., S 3/06: „prawo do rozstrzygnięcia sprawy

przez sąd bez nieuzasadnionej zwłoki stanowi istotny element konstytucyjnego

prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Adresatem konstytucyjnego nakazu

rozpatrzenia sprawy w rozsądnym czasie są przede wszystkim same sądy. Należy

jednak uwzględnić całokształt sytuacji faktycznej i wskazać, że konieczną

gwarancją materialną prawa do rozstrzygnięcia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki

są odpowiednie warunki organizacyjne umożliwiające sądom »terminową«

realizację ich zadań. Dotyczy to w szczególności obsady kadrowej, zarówno jeśli

chodzi o liczbę sędziów, jak i personel pomocniczy. Powinność zapewnienia

odpowiednich warunków spoczywa w pierwszej kolejności na ustawodawcy oraz na

organach władzy wykonawczej, szczególnie na Ministrze Sprawiedliwości”.

Skarga na przewlekłość postępowania i związana z nią możliwość

przyznania skarżącemu, na jego żądanie, od Skarbu Państwa sumy pieniężnej, w

znacznej mierze służy wymuszeniu na państwie takiej organizacji wymiaru

sprawiedliwości, która umożliwi rozpoznanie sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2013 r., III SPP 242/13).

I NSP 412/25

6

Obok swoistej sankcji dla państwa za niewłaściwe zorganizowanie wymiaru

sprawiedliwości, suma pieniężna, o której jest mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o

skardze na przewlekłość, pełni funkcję rekompensaty dla strony za doznaną szkodę

niematerialną, będącą wynikiem przewlekłości. Nie jest to więc odszkodowanie za

poniesione straty i utracone korzyści (art. 361 § 2 k.c.) lub zadośćuczynienie

pieniężne za doznaną krzywdę w rozumieniu art. 445 k.c. Ustawodawca

wprowadza przy tym zasadę, że strona, której skargę uwzględniono, może w

odrębnym postępowaniu dochodzić naprawienia szkody ze stwierdzonej

przewlekłości (art. 15 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość). Konsekwentnie

sumę, o której jest mowa w ustawie o skardze na przewlekłość, uznać należy za

wstępną (tymczasową) rekompensatę z tytułu doznanej szkody niematerialnej (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z: 8 maja 2013 r., III SPP 51/13; 22 stycznia

2019 r., I NSP 71/18).

W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie od Skarbu

Państwa sumy pieniężnej w wysokości 10.000 zł. Zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o

skardze na przewlekłość wysokość sumy pieniężnej, o której mowa we wskazanym

przepisie, wynosi nie mniej niż 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania

postępowania, przy jednoczesnym uwzględnieniu jej wartości minimalnej na

poziomie 2.000 zł.

Należy podkreślić, że od dnia wpływu apelacji do Sądu Apelacyjnego w

Katowicach, tj. 24 lutego 2023 r., do dnia wydania wyroku, tj. 1 grudnia 2025 r.,

upłynęło około 2 lata i 9 miesięcy

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd Najwyższy uznaje, że odpowiednia

jest kwota 2.000 zł za okres od 24 lutego 2023 r. do 1 grudnia 2025 r.

Z uwagi na okoliczność, iż w dniu 24 września 2025 roku Sąd Apelacyjny w

Katowicach wyznaczył termin rozprawy na dzień 27 listopada 2025 r., a wyrok w

sprawie zapadł 1 grudnia 2025 r., Sąd Najwyższy uznał wniosek skarżącej w

zakresie wydania zalecenia rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki za

bezprzedmiotowy.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o skardze

na przewlekłość, zwrócono skarżącej opłatę od skargi w wysokości 200 zł.

I NSP 412/25

7

Tomasz Przesławski

Tomasz Demendecki

Adam Redzik

[MR]

[r.g.]