Zarządzenia o brakach apelacji wykonano po 11 miesiącach. Sąd Najwyższy przyznał 2500 zł

Dnia 1 września 2025 r. (data nadania przesyłki poleconej) A. W. (dalej:

„skarżący”), za pośrednictwem Sądu Apelacyjnego w Warszawie, wniósł do Sądu

Najwyższego skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki toczącej się przed Sądem

Apelacyjnym w Warszawie „w sprawie o sygnaturze akt zawisłej przed Sądem

Okręgowym w Warszawie pod sygn.: I C 1065/20”. Pismem z 14 października 2025

r. (data prezentaty Sądu Najwyższego) Sąd Apelacyjny w Warszawie przedstawił

ww. skargę Sądowi Najwyższemu. W przedmiotowej skardze skarżący wniósł o:

1. stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie o powyższej

sygnaturze;

2. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty 20 000 zł;

3. zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie

na rzecz skarżącego kosztów tego postępowania;

4. zobowiązanie Sądu Apelacyjnego w Warszawie do rozpoznania

niniejszej sprawy w terminie 3 miesięcy od rozpoznania skargi.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że w dniu 8, 9 sierpnia 2024 r.

złożona została za pośrednictwem Sądu Okręgowego w Warszawie apelacja od

wyroku ww. sądu z 5 marca 2024 r. do sprawy zawisłej przed ww. organem pod

sygn. I C 1065/20. Podniósł, że akta jego sprawy 29 sierpnia 2024 r. zostały

wysłane z Sądu Okręgowego w Warszawie do Sądu Apelacyjnego w Warszawie i

do dnia dzisiejszego nie otrzymał ani listownie, ani za pomocą portalu

informacyjnego sądu informacji o zarejestrowaniu apelacji w Sądzie Apelacyjnym w

Warszawie i wyborze sędziego referenta sprawy. Podkreślił, że przewlekłość

postępowania sądowego, w tym brak rejestracji sprawy, w jego przypadku polega

na tym, że postępowanie trwa dłużej, niż jest to konieczne do rozstrzygnięcia

sprawy. Posiłkował się przy tym powołanymi przez siebie przepisami i

orzecznictwem.

I NSP 448/25

3

W dalszej części uzasadnienia skarżący przedstawił opis sytuacji

związanych z postępowaniem cywilnym, na które wniesiono skargę, opisał

zachowanie pozwanej oraz wspomniał o zaistniałych postępowaniach ubocznych.

Finalnie skarżący wskazał, że w omawianym przypadku „(…) potencjalnie

doszło do zaistnienia przewlekłości postępowania apelacyjnego”, podkreślając,

że odbiera mu to „gwarantowane przez Konstytucje RP prawo do sądu, rzetelnego

procesu poprzez brak rozpoznania jego apelacji”. Jak zaznaczył w tym kontekście,

„[b]rak rozpoznania sprawy przez tak długi okres naraża jego i przede wszystkim

jego bliskich na bardzo poważne konsekwencje, zarówno zdrowotne jak i

finansowe”. Dodatkowo ocenił, że „w niniejszej sprawie doszło do rażącego

naruszenia jego prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

Postępowanie w tej sprawie trwa zdecydowanie dłużej, niż jest to konieczne dla

wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne

dla jej rozstrzygnięcia”.

W piśmie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 30 października 2025 r. (data

prezentaty Sądu Najwyższego), stanowiącym odpowiedź na skargę,

zgłoszono udział w sprawie oraz wniesiono o oddalenie skargi.

W uwagach wyjściowych wskazanego pisma przedstawiono przebieg

postępowania. W tym zakresie zamieszczono następujący opis: „sprawa została

zainicjowana pozwem o ochronę dóbr osobistych z dnia 6 maja 2020 roku. Wyrok w

tej sprawie Sąd Okręgowy w Warszawie wydał 5 marca 2024 roku. Akta sprawy

wraz z apelacją powoda wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu 2

września 2024 roku i tego samego dnia wyznaczony został sędzia referent. W dniu

3 września 2024 roku sprawę wpisano do repertorium ACa, a także zarejestrowano

wpływ zażalenia na koszty procesu w repertorium ACz. Zarządzeniem z dnia 12

listopada 2024 roku wezwano stronę powodową do uzupełnienia braków

formalnych apelacji poprzez wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia z uwagi

na rozbieżność z wnioskami apelacji w terminie tygodniowym pod rygorem

odrzucenia tej apelacji. Zarządzeniem z dnia 12 listopada 2024 roku wezwano

pozwaną do uzupełnienia braków formalnych zażalenia poprzez złożenie

dokumentu pełnomocnictwa w oryginale albo prawidłowo uwierzytelnionym odpisie

do działania w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia zażalenia.

I NSP 448/25

4

Zarządzenie wzywające do uzupełnienia braków formalnych apelacji zostało

wykonane 8 października 2025 roku. Ponadto zwrócono się do Sądu Okręgowego

w Warszawie o nadesłanie w terminie 2 tygodni płyt CD utrwalających przebieg

rozprawy lub zlecenie transferu”. Wobec powyższego opisu uznano, że skarga

nie zasługuje na uwzględnienie.

Dodatkowo podkreślono, że czas trwania postępowania w sprawie nie może

być przez skarżącego postrzegany jako zadowalający. Jak podano, przed Sądem

pierwszej instancji sprawa trwała ponad 5 lat, a przed Sądem Apelacyjnym

w Warszawie ponad 13 miesięcy. Nie można jednak pominąć, że w sprawie

podejmowane są czynności zmierzające do rozpoznania wniesionych środków

zaskarżenia.

Zaznaczono przy tym, że pojęcie przewlekłości postępowania

nie jest zależne wyłącznie od długości toczącego się procesu i okresu oczekiwania

na termin rozprawy. Jak zauważono, jedynie nadmierne odstępstwa od czasu

koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych, prac i procedur mogą

być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki, a takie nie wystąpiły

w niniejszej sprawie.

Zwrócono jeszcze uwagę, że ocena, czy zachodzi nieuzasadniona zwłoka

w rozpoznaniu sprawy, nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania

wszystkich wniesionych spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu

zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu

przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo

określonych terminach, wskazanych w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości –

Regulamin urzędowania sądów powszechnych (dalej: „Regulamin”). Nie jest zatem

– jak podkreślono – możliwe, aby sprawa, która nie ma charakteru pilnej, została

rozpoznana przed sprawami, które wpłynęły wcześniej. Paragraf 79 ust. 1

powołanego Regulaminu stanowi, że sprawy powinny być rozpoznawane według

kolejności wpływu do danego referatu.

Wreszcie wskazano, że w czasie, w którym wniesiona została niniejsza

sprawa do Sądu Okręgowego w Warszawie, a następnie Sądu Apelacyjnego

w Warszawie, wpłynęła ogromna liczba spraw, których źródłem są umowy kredytu

waloryzowanego walutą obcą. Jak przy tym podkreślono, o ile fakt występujących w

I NSP 448/25

5

sądzie problemów kadrowych czy trudności lokalowych nie może być okolicznością

usprawiedliwiającą przewlekłość postępowania, to w sytuacji nadmiernego napływu

spraw w krótkim czasie, gdy zaległości te są tylko przejściowe i zostały podjęte

rozsądne, szybkie i skuteczne środki zaradcze, państwo nie ponosi

odpowiedzialności za naruszenie Konwencji o Ochronie Praw Człowieka

i Podstawowych Wolności.

Dalej zauważono, że w celu zapobieżenia przewlekłości postępowań zostały

podjęte przez państwo działania organizacyjne i legislacyjne. Wskazano zarazem,

że także kierownictwo Sądu Apelacyjnego podejmuje działania mające na celu

zapobieganie przewlekłości poprzez liczne i bardziej skuteczne wystąpienia

do właściwych organów o wsparcie kadrowe i poprawę warunków lokalowych Sądu

i o zmiany legislacyjne w zakresie procedury cywilnej. Zaznaczono też, że

orzekaniem w sprawach konsumenckich kredytów waloryzowanych objęci zostali

sędziowie pionu gospodarczego, a od 1 stycznia 2025 r. powstał nowy wydział,

który przejął sprawy dotyczące kredytów waloryzowanych do waluty obcej.

Wreszcie na koniec oceniono, że brak jest podstaw do przyznania

skarżącemu żądanej sumy pieniężnej. Wskazano przy tym, że w przypadku,

gdy Sąd Najwyższy nie podzieli zaprezentowanej argumentacji, zakwestionowania

wymaga wysokość żądanej kwoty, która – jak to ujęto w piśmie – nie została

w żaden sposób uprawdopodobniona, ani tym bardziej udowodniona.

W piśmie z 17 listopada 2025 r., stanowiącym replikę skarżącego

na odpowiedź na skargę, ponowił on żądanie skargi precyzując, że chodzi o sprawę

o sygn. I ACa 3318/24. Raz jeszcze przestawił stan faktyczny, wiążąc go z brakami:

nadania sygnatury akt w rozsądnym terminie, wyznaczenia sędziego referenta;

doręczenia odpisu apelacji stronie przeciwnej; jakiejkolwiek komunikacji ze

stronami. Skarżący wskazał, że dopiero po wniesieniu niniejszej skargi pojawiła się

informacja o dostępie do sprawy w portalu informacyjnym – 10 września 2025 r. w

przypadku skarżącego oraz 8 października 2025 r. w przypadku pełnomocnika, do

którego tego samego dnia wystosowano pismo dotyczące usunięcia braków

formalnych apelacji. Fakt, że pierwsze działania informacyjne podjęto dopiero po

złożeniu skargi, „potwierdza, iż wcześniejsze zaniechania były całkowite

i nieuzasadnione”.

I NSP 448/25

6

Skarżący podniósł, że sprawa ma dla niego kluczowe znaczenie, ponieważ

dotyczy ochrony jego dóbr osobistych, które od wielu lat są systematycznie

naruszane przez pozwaną. Jej działania miały charakter uporczywy i długotrwały, a

ich celem było godzenie w jego dobre imię, prywatność oraz poczucie

bezpieczeństwa. Skutkiem tych bezprawnych działań jest poważne pogorszenie

jego stanu zdrowia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do

rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub

nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej

zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na

przewlekłość”) nie określa wprost granic temporalnych, w ramach których powinno

dojść do rozpoznania sprawy, a tym samym nie wskazuje bezpośrednio czasu, po

upływie którego następuje przewlekłość postępowania. Zgodnie z art. 2 ust. 1

ustawy o skardze na przewlekłość strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w

postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do

rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające

do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to

konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych. W świetle

art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość ocenie w szczególności podlega

terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny należy:

uwzględnić łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili

rozpoznania skargi; charakter sprawy; stopień faktycznej i prawnej zawiłości sprawy;

znaczenie rozstrzygnięcia dla skarżącego; zachowanie się stron, w szczególności

strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

W ustawie o skardze na przewlekłość nie sprecyzowano, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

W judykaturze przyjmuje się, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można

mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na

I NSP 448/25

7

niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob.

m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; 16 marca

2006 r., III SPP 10/06; 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; 14 lipca 2016 r., III SPP

55/16; 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; 19 października 2017 r., III SPP 42/17; 21

lutego 2018 r., III SPP 3/18; 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18; 3 grudnia 2019 r.,

I NSP 160/19; 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Podkreślić ponadto należy, że prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym

terminie, stanowiąc element prawa do rzetelnego procesu, jest jednym z

podstawowych praw człowieka określonym w Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. 1993 Nr 61, poz. 284 ze zm.,

dalej: „EKPCz”). Wymowny jest w tym względzie fakt, że przyjęcie ustawy o

skardze na przewlekłość stanowiło efekt stosowania EKPCz i wielokrotnego

stwierdzenia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka (dalej: „Trybunał”)

naruszenia przez Polskę prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

Sąd Najwyższy ustalił, że w dniu rozpatrywania przezeń skargi postępowanie

przed Sądem Apelacyjnym trwa od 2 września 2024 r. W sprawie 2 września

2024 r. wyznaczony został sędzia referent, a 3 września 2024 r. sprawę wpisano do

repertorium ACa oraz zarejestrowano wpływ zażalenia na koszty procesu w

repertorium ACz. W dniu 12 listopada 2024 r. dokonano kontroli formalnej

wniesionych apelacji i zażalenia, wydając w tym zakresie odpowiednie zarządzenia,

przy czym te ostatnie wykonano dopiero 8 października 2025 r. W sprawie nie

został także wyznaczony termin jej rozpoznania. Powyższe oznacza, że czas

postępowania przed Sądem Apelacyjnym wynosi ponad 15 miesięcy.

Ustalenie to znajduje pełne potwierdzenie w aktach sprawy.

Jednocześnie Sąd Najwyższy przyjął, że uwzględniając charakter sprawy,

stopień faktycznej i prawnej zawiłości, a także zachowanie się stron, w

szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania, nie można uznać,

by było konieczne aż tak długie procedowanie wykonania zarządzeń z 12 listopada

2024 r., (8 października 2025 r.) które mają istotny wpływ na dalszy przebieg

postępowania.

W związku z powyższym Sąd Najwyższy stwierdził przewlekłość

postępowania.

I NSP 448/25

8

Dla konstatacji tej irrelewantne pozostają argumenty Sądu Apelacyjnego

związane z wpływem spraw kredytowych waloryzowanych lub denominowanych do

waluty obcej do Sądu Okręgowego w Warszawie, a następnie z apelacjami stron do

Sądu Apelacyjnego. Takie samo znaczenie w przedmiotowej sprawie należy

przypisać wywodowi Sądu Apelacyjnego dotyczącemu podejmowanych działań –

zarówno legislacyjnych, jak i organizacyjnych.

W nawiązaniu do powyższego Sąd Najwyższy zauważa, że zgodnie

z przywołanym już art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość, dokonując oceny,

czy naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej

zwłoki, obok upływu czasu, uwzględnia się indywidualne okoliczności sprawy.

Zatem nie ma tu miejsca na uwzględnienie kwestii organizacyjnych, które choć

rzutują na dynamikę konkretnego postępowania, to jednak w świetle

obowiązujących przepisów nie mogą być uznane za okoliczność usprawiedliwiającą

przewlekłe procedowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z:

7 grudnia 2013 r., III SPP 242/13; 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18; 16 kwietnia

2024 r., I NSP 62/24). Kwestia właściwej organizacji sądownictwa,

w tym zapewnienie optymalnej obsady kadrowej sądów, jest obowiązkiem państwa,

na co wielokrotnie zwracał uwagę Trybunał i Sąd Najwyższy (zob. wyroki

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach: Sutter v. Szwajcaria z 22

lutego 1984 r., skarga nr 8209/78; Wasilewski v. Polska z 21 grudnia 2000 r.,

skarga nr 32734/96; postanowienia Sądu Najwyższego z: 8 marca 2005 r.,

III SPP 34/04; 26 kwietnia 2019 r., I NSP 18/19).

Fakt, że Prezes Sądu nie dysponuje instrumentami umożliwiającymi mu

zapewnienie odpowiednich warunków dla sprawnego działania wydziałów w

związku ze znacznym wpływ spraw kredytowych (nie jest to zjawisko nagłe, a

wieloletnie), naturalnie przekłada się na brak winy po jego stronie z tytułu zaistniałej

przewlekłości postępowania.

Powyższe nie zwalnia jednak państwa z odpowiedzialności z tego tytułu. Jak

bowiem stwierdził Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z 30 października

2006 r., S 3/06: „prawo do rozstrzygnięcia sprawy przez sąd bez nieuzasadnionej

zwłoki stanowi istotny element konstytucyjnego prawa do sądu

(art. 45 ust. 1 Konstytucji). Adresatem konstytucyjnego nakazu rozpatrzenia sprawy

I NSP 448/25

9

w rozsądnym czasie są przede wszystkim same sądy. Należy jednak uwzględnić

całokształt sytuacji faktycznej i wskazać, że konieczną gwarancją materialną prawa

do rozstrzygnięcia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki są odpowiednie warunki

organizacyjne umożliwiające sądom »terminową« realizację ich zadań. Dotyczy to

w szczególności obsady kadrowej, zarówno jeśli chodzi o liczbę sędziów, jak i

personel pomocniczy. Powinność zapewnienia odpowiednich warunków spoczywa

w pierwszej kolejności na ustawodawcy oraz na organach władzy wykonawczej,

szczególnie na Ministrze Sprawiedliwości”.

Skarga na przewlekłość postępowania i związana z nią możliwość

przyznania skarżącemu, na jego żądanie, od Skarbu Państwa sumy pieniężnej

w wysokości 2000-20 000 zł, w znacznej mierze służy wymuszeniu na państwie

takiej organizacji wymiaru sprawiedliwości, która umożliwi rozpoznanie sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2013

r., III SPP 242/13). Obok swoistej sankcji dla państwa za niewłaściwe

zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości, suma pieniężna, o której jest mowa w art.

12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość, pełni funkcję rekompensaty dla strony

za doznaną szkodę niematerialną, będącą wynikiem przewlekłości. Nie jest to więc

odszkodowanie za poniesione straty i utracone korzyści (art. 361 § 2 k.c.) lub

zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę w rozumieniu art. 445 k.c.

Ustawodawca wprowadza przy tym zasadę, że strona, której skargę uwzględniono,

może w odrębnym postępowaniu dochodzić naprawienia szkody ze stwierdzonej

przewlekłości (art. 15 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość). W konsekwencji,

sumę, o której jest mowa w ustawie o skardze na przewlekłość, uznać należy za

wstępną (tymczasową) rekompensatę z tytułu doznanej szkody niematerialnej (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z: 8 maja 2013 r., III SPP 51/13; 22 stycznia

2019 r., I NSP 71/18).

W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie od Skarbu Państwa

sumy pieniężnej w wysokości 20 000 zł.

Zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość wysokość sumy

pieniężnej, o której mowa we wskazanym przepisie, wynosi nie mniej niż 500 zł za

każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, przy jednoczesnym

uwzględnieniu jej wartości minimalnej na poziomie 2000 zł.

I NSP 448/25

10

Należy podkreślić, że od wydania zarządzenia z 2 września 2024 r. Sądu

Apelacyjnego w Warszawie o przyjęciu sprawy, wylosowaniu sędziego a 3 września

2024 r. o wpisaniu sprawy w repertorium ACa pod sygn. 3318/24 do dnia

rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy upłynęło ponad 15 miesięcy.

Jednocześnie wypada zauważyć, że postępowanie sądowe zostało zainicjowane

wniesieniem przez skarżącego do Sądu Okręgowego w Warszawie pozwu 4 maja

2020 r. Oznacza to, iż łączna długość postępowania sądowego wynosi ponad 5 lat.

Biorąc pod uwagę powyższe, a także sposób uzasadnienia skargi i jego

żądania, Sąd Najwyższy uznaje, że odpowiednia jest kwota 2500 zł za okres od 4

maja 2020 r. do 11 grudnia 2025 r. Tym samym w pozostałym zakresie żądanie

skargi oddala.

Z uwagi na stwierdzoną przewlekłość postępowania, wniosek skarżącego i

zarazem brak wyznaczenia terminu rozpoznania sprawy, Sąd Najwyższy, na

podstawie art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość, zaleca Sądowi

Apelacyjnemu w Warszawie wyznaczenie terminu rozprawy w sprawie

I ACa 3318/24 w terminie trzech miesięcy od dnia zwrotu akt sprawy.

Na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość zwrócono

skarżącemu opłatę od skargi w wysokości 200 zł.

Paweł Czubik Grzegorz Pastuszko Maria Szczepaniec

[D.Z.]

[r.g.]