Apelacja w Katowicach stała ponad 27 miesięcy. SN przyznał skarżącym po 2500 zł

Pismem oznaczonym datą 8 października 2025 r. A.M. i M.S. (dalej:

Skarżący) wnieśli skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu zawisłym

przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach o sygn. akt I ACa 2466/22, wnosząc o:

1. stwierdzenie, że w zaskarżonej sprawie nastąpiła przewlekłość

postępowania;

2. wydanie zaleceń Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach podjęcia w terminie

miesiąca odpowiednich czynności, prowadzących do rozpoznania sprawy, tj.

rozpoznania zażalenia pozwanego, wyznaczenia rozprawy i wydanie

orzeczenia nie później niż w terminie trzech miesięcy;

3. zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz każdego skarżącego kwoty

po 10 000 zł i zwrot uiszczonej opłaty sądowej w kwocie po 200 zł;

4. przeprowadzenie dowodów z dokumentów wymienionych w uzasadnieniu,

znajdujących się w aktach sprawy zawisłej przed Sądem Apelacyjnym

w Katowicach o sygn. I ACa 2466/22.

W treści uzasadnienia wskazano, że przewlekłość postępowania wynika

z braku podejmowania przez Sąd Apelacyjny w Katowicach czynności procesowych

i rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Sprawa została wszczęta pozwem,

który wpłynął do Sądu Okręgowego w Katowicach 9 marca 2020 r. Sąd I instancji

I NSP 527/25

3

wydał wyrok 22 września 2022 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach zarejestrował

apelację pozwanej 31 października 2022 r., a apelację powódki 25 listopada 2022 r.

Sąd II instancji 22 grudnia 2022 r. przesłał zawiadomienie o składzie. 6 marca

2023 r. wpłynęła odpowiedź skarżącego na apelację, a 7 marca 2023 r. wpłynęła

odpowiedź na apelację powódki. Pismem z 19 grudnia 2023 r. Sąd Apelacyjny w

Katowicach poinformował Skarżącego, że obecnie czas oczekiwania

na wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej wynosi około 2 lat od wpływu sprawy

do Sądu Apelacyjnego, a 21 marca 2025 r. Skarżący otrzymał informację,

że przewidywany termin rozprawy, w referacie wylosowanego sędziego

sprawozdawcy, to IV kwartał 2025 r.

Skarżący wskazali, że od kwietnia 2023 r., kiedy stronom zostały przesłane

odpisy odpowiedzi powódki na apelację pozwanej, nie zostały podjęte żadne

czynności mające na celu rozpoznanie merytoryczne sprawy.

Skarb Państwa – Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach, w piśmie

z 19 grudnia 2025 r. wniósł o oddalenie skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz. U. 2023, poz. 1725;

dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę o

stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej

prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie

zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa

dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i

prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej

dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).

Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania,

należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych

przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie

I NSP 527/25

4

albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania

przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w

celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy

dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się

łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania

skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także

charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony,

która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania

(art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość).

O przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy, gdy sąd nie

podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one

nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy

(postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15). Ustawa o

skardze na przewlekłość nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie

sprawy

należy

uznać

za

nieuzasadnioną

zwłokę.

W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano,

że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w

przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu

rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (postanowienia Sądu

Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06

oraz z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06).

Z analizy akt sprawy wynika, że przedmiotowe postępowanie zostało

zainicjowane pozwem, który wpłynął do Sądu Okręgowego w Katowicach 9 marca

2020 r. Sąd I instancji wydał wyrok 22 września 2022 r. Od powyższego wyroku

apelację złożył pozwany, która 31 października 2022 r. wraz z aktami została

przekazana do Sądu Apelacyjnego w Katowicach. Tego samego dnia

przeprowadzono losowanie sędziego referenta. 25 listopada 2022 r. wpłynęła

apelacja powódki. Zarządzeniem z 20 grudnia 2022 r. wezwano pełnomocnika

pozwanej i powódkę do sprecyzowania wniosków apelacji i poinformowano o

składzie wyznaczonym do rozpoznania sprawy. Postanowieniem z 10 lutego 2023 r.

I NSP 527/25

5

sprawdzono podaną w apelacji powódki wartość przedmiotu zaskarżenia i

zarządzono doręczenie odpisów apelacji. Odpowiedź powoda na apelację

pozwanego wpłynęła 6 marca 2023 r., odpowiedź powódki na apelację pozwanego

wpłynęła 7 marca 2023 r. a odpowiedź pozwanego na apelację powódki wpłynęła 8

marca 2023 r. 29 czerwca 2023 r. powodowie złożyli wniosek o udzielenie

zabezpieczenia, który został rozpoznany postanowieniem z 31 lipca 2023 r.

Postanowienie to zaskarżył pozwany – zażaleniem, które wpłynęło 7 września

2023 r. i które zostało oddalone postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Katowicach

23 października 2023 r.

W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa Sądu

Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości, iż w

sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach wystąpiła

przewlekłość postępowania.

Sąd Apelacyjny w Katowicach od 23 października 2023 r. do złożenia skargi

na przewlekłość, nie podejmował jakichkolwiek czynności zmierzających

do rozpoznania sprawy, a bezczynność Sądu wyniosła ponad 27 miesięcy.

Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem,

że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania.

Sąd Najwyższy stwierdza, że wskazywane przez Prezesa

Sądu Apelacyjnego w Katowicach przyczyny długiego oczekiwania na rozpoznanie

sprawy apelacyjnej, odnoszące się do znacznego wpływu spraw oraz braków

kadrowych, nie uzasadniają zaistniałej zwłoki w rozpoznaniu spornego

postępowania apelacyjnego. Nie budzi wątpliwości, że przewlekłość postępowania

jest kategorią obiektywną, a obowiązkiem państwa jest zagwarantowanie, by

sprawy osób podległych jego jurysdykcji toczyły się bez zbędnej zwłoki.

Obowiązkiem Państwa jest zatem zapewnienie takiego sposobu funkcjonowania

wymiaru sprawiedliwości, aby rozstrzygnięcie sprawy nie trwało dłużej niż to jest

konieczne (postanowienia Sądu Najwyższego z: 21 marca 2006 r., III SPP 13/06;

21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Dla strony czy też uczestnika postępowania nie

ma znaczenia, gdzie tkwi źródło przewlekłości postępowania: czy w zaniedbaniach i

opieszałości sądu, przepracowaniu czy objętości referatu sędziego, czy też w

państwie, które nie przyjęło odpowiednich rozwiązań w celu zapobieżenia

I NSP 527/25

6

systemowej przewlekłości postępowań. Zła organizacja wymiaru sprawiedliwości,

brak odpowiedniego budżetu czy też zbyt duża ilość spraw przypadająca na

jednego sędziego nie powinny obciążać uczestników postępowania. Prawem strony

każdego postępowania jest bowiem zgodnie z art. 6 Europejskiej Konwencji Praw

Człowieka, aby odbyło się ono w rozsądnym terminie (postanowienie Sądu

Najwyższego z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Odpowiedzialność za przewlekle

prowadzenie postępowania spoczywa na Państwie, nawet wówczas, gdy nie

sposób odpowiedzialności za taki stan rzeczy przypisać – jak ma to miejsce w

niniejszej sprawie – konkretnemu sędziemu kierującemu postępowaniem, czy

sędziemu pełniącemu obowiązki administracyjne w zakresie organizacji pracy sądu

lub wydziału. Przewlekłość postępowania w niniejszej sprawie wynika bowiem z

systemowej wadliwości organizacji funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.

Należy też stwierdzić, że wskazywane przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w

Katowicach przyczyny długiego oczekiwania na rozpoznanie sprawy apelacyjnej,

odnoszące się do znacznego wpływu spraw oraz braków kadrowych, choć

wyjaśniają powody zwłoki to jednak jej nie usprawiedliwiają.

Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez Skarżących stosownego

żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę

pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość.

Wskazany przepis określa granice rzeczonej rekompensaty (2 000 – 20 000 zł), a

także stanowi, że wysokość sumy pieniężnej, we wskazanych granicach,

wynosi nie mniej niż 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania,

niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość

postępowania.

Skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się 9 marca

2020 r. i nadal się nie zakończyło, to przyjmując kwotę 500 zł za każdy rok trwania

postępowania oraz uwzględniając specyfikę niniejszej sprawy, Sąd Najwyższy

przyznał Skarżącym sumę pieniężną w wysokości po 2 500 zł za okres od 9 marca

2020 r. do 28 stycznia 2026 r.

Jednocześnie, Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do przyznania

Skarżącym pełnej żądanej przez nich kwoty w wysokości po 10 000 zł. Sąd w

sprawie nie stwierdził żadnych szczególnych przesłanek za tym przemawiających.

I NSP 527/25

7

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 12 ust. 2 i

4 ustawy o skardze na przewlekłość, orzekł jak w pkt 1, 2 i 3 sentencji

postanowienia.

Podstawę orzeczenia o kosztach sądowych w pkt 4 i 5 postanowienia

stanowi art. 17 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość, zgodnie z którym

uwzględniając lub odrzucając skargę, sąd z urzędu zwraca uiszczoną od niej opłatę.

Na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość, Sąd

Najwyższy w pkt 6 zalecił Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach wyznaczenie

w sprawie o sygn. I ACa 2466/22 posiedzenia w terminie 3 miesięcy od dnia zwrotu

akt.

Paweł Księżak Joanna Lemańska Maria Szczepaniec

[r.g.]