Apelacja w Gdańsku czekała ponad dwa i pół roku bez czynności. SN przyznał po 3000 zł

Pismem z 29 października 2025 r. (data prezentaty) H. G. i S. G. (dalej:

„Skarżący”) wnieśli do Sądu Najwyższego –za pośrednictwem Sądu Apelacyjnego

w Gdańsku – skargę na przewlekłość w postępowaniu sądowym toczącym się

przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku pod sygn. I ACa 1211/23. Wskazując, że w

przedmiotowym postępowaniu doszło do nieuzasadnionej zwłoki, Skarżący

domagali się zasądzenia na swoją rzecz od Skarbu Państwa kwoty 20 000 zł oraz

wydania Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku rozpoznającemu sprawę zalecenia

wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej, nie późniejszego niż koniec czerwca

2026 r. Wnieśli również o zwrot kosztów sądowych i kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu skargowym.

Skarga została złożona w postępowaniu zainicjowanym pozwem

z 19 kwietnia 2021 r. (data prezentaty).

Z uzasadnienia skargi wynika, że w sprawie objętej skargą przewlekłość

nastąpiła na etapie rozpoznawania sprawy w drugiej instancji, czyli przed sądem

apelacyjnym. Skarżący wyjaśnili, że w przedmiotowej sprawie wyrok sądu pierwszej

instancji zapadł na rozprawie 2 stycznia 2023 r. Tymczasem do dnia wniesienia

skargi, mimo upływu blisko 2 lat i 3 miesięcy od chwili wniesienia przez Skarżących

odpowiedzi na apelację, nie podjęto w sprawie żadnych nowych czynności

zmierzających do zakończenia postępowania objętego skargą, a termin rozprawy

I NSP 542/25

3

apelacyjnej nie został wyznaczony, pomimo ponawianych wniosków w tym zakresie

ze strony Skarżących. Ponadto Skarżący argumentowali, że postępowanie

dowodowe zostało przeprowadzone w całości w ramach postępowania przed

sądem pierwszej instancji, odpowiedź na apelację została zaś złożona przez

Skarżących 31 lipca 2023 r. W tych okolicznościach, zdaniem Skarżących,

nie ma żadnych przeszkód prawnych, aby wydać wyrok w sprawie.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wniósł o oddalenie skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o

skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w

postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do

rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające

do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to

konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej

niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej

wykonania orzeczenia sądowego.

Ustawodawca w ustawie o skardze na przewlekłość nie określił wyraźnie,

jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną

zwłokę. Niemniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko,

że przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do konkretnego zdarzenia, które po

wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie rozciągnięte w czasie i

niezasadnie przedłużające się (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego

z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21, oraz z 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22).

Ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do przewlekłości postępowania,

powinna być wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do

podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami, przy uwzględnieniu

zachowania określonych procedur.

I NSP 542/25

4

Oceniając, czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością

postępowania, należy zatem brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 ust. 2 tej

ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości

postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość

czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie, a także uwzględnić łączny dotychczasowy czas

postępowania, od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, charakter sprawy,

stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła

skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa

Europejski Trybunał Praw Człowieka, wskazując, że przy ocenie, czy przewlekłość

postępowania jest nieuzasadniona, powinna następować w świetle szczególnych

warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie

(stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę

oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka: z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz

przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka

przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie

Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie

Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie

W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw

Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego,

Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału).

Powyższe oznacza, że standard ochrony prawa do rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki ma charakter zindywidualizowany (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21; z

14 września 2022 r., I NSP 251/22; z 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22). Co do

zasady więc przewlekłość zawsze musi być odnoszona do konkretnych realiów

sprawy i przyjętego trybu postępowania.

I NSP 542/25

5

Poddając analizie przebieg postępowania apelacyjnego o sygn. I ACa

1211/23, należy stwierdzić, że podniesiony w skardze zarzut przewlekłości tego

postępowania sądowego jest uzasadniony.

Postępowanie zostało wszczęte pozwem z 19 kwietnia 2021 r.

(data prezentaty).

Z badania akt przedmiotowej sprawy wynika, że postępowanie apelacyjne o

sygn. I ACa 1211/23 zostało zainicjowane apelacją przeciwnika procesowego

Skarżących od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 2 stycznia 2023 r., która

wpłynęła do Sądu pierwszej instancji 31 marca 2023 r. Akta tej sprawy

wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w dniu 23 maja 2023 r.

Zarządzeniami z 23 i 24 maja 2023 r. wpisano sprawę do odpowiedniego

repertorium i wyznaczono sędziego referenta. Kolejno, w dniu 12 czerwca 2023 r.

wpłynęło do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku pismo przeciwnika procesowego

Skarżących, w którym podniesiono zarzut zatrzymania. W dniu 5 lipca 2023 r.

dokonano kontroli formalnej wniesionej apelacji i zarządzono doręczenie

Skarżącym odpisu apelacji, na którą odpowiedź wpłynęła do sądu 31 lipca 2023 r.

Od tego czasu w sprawie nie podjęto dalszych czynności procesowych do sierpnia

2025 r. Pismem z 8 sierpnia 2025 r. sędzia referent złożył oświadczenie o istnieniu

uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności, co skutkowało wyłączeniem go od

rozpoznania sprawy objętej skargą postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku

z 3 listopada 2025 r. W dniu 4 listopada 2025 r. wyznaczono nowego sędziego

referenta, zaś 26 stycznia 2026 r. wydano wyrok w sprawie, który prawomocnie

zakończył postępowanie apelacyjne objęte skargą.

Powyższa sekwencja zdarzeń – przy jednoczesnym uwzględnieniu objętości

akt sprawy sądu pierwszej instancji, które w momencie przekazania do Sądu

Apelacyjnego w Gdańsku liczyły 2 tomy – przemawia za uznaniem, że sporne

postępowanie apelacyjne o sygn. I ACa 1211/23 toczyło się dłużej, niż to było

konieczne dla prawidłowego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i

prawnych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a tym samymże w postępowaniu

objętym skargą nie dochowano wynikających z wyżej powołanego orzecznictwa

standardów rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Należy tym samym

I NSP 542/25

6

uznać, że w sprawie objętej skargą na etapie postępowania apelacyjnego,

trwającego ponad dwa i pół roku, nastąpiła przewlekłość postępowania.

Sąd Najwyższy nie dopatrzył się przy tym w omawianym przypadku

przesłanek, które mogłyby uzasadniać zwłokę w rozpoznaniu sprawy

o sygn. I ACa 1211/23.

Należy wyraźnie stwierdzić, że o przewlekłości postępowania nie decyduje

subiektywne przekonanie strony, lecz okoliczności obiektywne, a obowiązkiem

państwa jest zagwarantowanie, by sprawy osób podległych jego jurysdykcji toczyły

się bez zbędnej zwłoki (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 stycznia

2006 r., III SPP 154/05). Obowiązkiem Państwa jest zatem zapewnienie takiego

sposobu funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, aby rozstrzygnięcie sprawy nie

trwało dłużej niż to jest konieczne (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21

marca 2006 r., III SPP 13/06; z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21).

W postanowieniu z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21, Sąd Najwyższy trafnie

podkreślił, że dla strony czy też uczestnika postępowania nie ma znaczenia, gdzie

tkwi źródło przewlekłości postępowania czy w zaniedbaniach i opieszałości sądu,

przepracowaniu czy objętości referatu sędziego, czy też w zaniechaniach, których

dopuściło się państwo nie przyjmując rozwiązań zapobiegających systemowej

przewlekłości postępowań. Zła organizacja wymiaru sprawiedliwości, brak

odpowiedniego budżetu czy też zbyt duża liczba spraw przypadająca na jednego

sędziego nie powinny obciążać uczestników postępowania. Prawem strony

każdego postępowania jest bowiem zgodnie z art. 6 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950

r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2

(Dz.U. 1993, Nr 61, poz. 284),aby odbyło się ono w rozsądnym terminie (zob. M.

Mrowicki, Przewlekłość postępowania i jej systemowy charakter w Polsce. Glosa do

wyroku ETPC z 7 lipca 2015 r., nr: 72287/10, 13927/11 i 46187/11, LEX/el. 2016, s.

7). Wystąpienie w sprawie przewlekłości postępowania i to o charakterze znacznym

nie budziło zatem żadnych wątpliwości.

Konkludując, Sąd Najwyższy uznał, że w realiach analizowanej sprawy,

stosownie do art. 12 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość, istniały podstawy do

I NSP 542/25

7

stwierdzenia przewlekłości postępowania prowadzonego przed Sądem

Apelacyjnym w Gdańsku pod sygn. I ACa 1211/23.

Uwzględniając skargę, zgodnie z art. 12 ust. 4 i ust. 5 pkt 1 ustawy o skardze

na przewlekłość, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa, sumę

pieniężną w wysokości od 2000 do 20 000 złotych. Wysokość przyznanej sumy

pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania

postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona

przewlekłość postępowania. Określając wymiar przyznanej każdemu ze

Skarżących sumy pieniężnej, Sąd Najwyższy miał na uwadze, że w badanej

sprawie postępowanie sądowe, zainicjowane pozwem Skarżących (wniesionym w

2021 r.), trwało łącznie ponad cztery i pół roku, zaś postępowanie apelacyjne –

ponad dwa i pół roku. Nie ulega przy tym wątpliwości, że w rozpoznawanym

przypadku nie było to spowodowane ani materią sprawy, ani jej zawiłością, ani

obstrukcyjnym zachowaniem Skarżących. W tych okolicznościach Sąd Najwyższy

uznał, że skoro postępowanie trwało ponad cztery i pół roku, na rzecz każdego ze

Skarżących od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Gdańsku powinna zostać

przyznana suma pieniężna w wysokości 3000 zł.

Sąd Najwyższy dostrzega jednocześnie narastanie systemowego problemu,

przekładającego się w oczywisty sposób na znaczne wydłużenie czasu

rozpoznawania spraw w sądach powszechnych, a polegającego na wstrzymywaniu

się przez Ministra Sprawiedliwości z ogłaszaniem nowych obwieszczeń o wolnych

stanowiskach sędziowskich, a tym samym na zablokowaniu procesu rekrutacji

sędziów w sądach powszechnych. W połączeniu z nieuniknionym przechodzeniem

sędziów w stan spoczynku – skutkuje to wzrostem liczby wakatów w polskich

sądach i narastaniem systemowych wad w sposobie jego zorganizowania,

przekładających się na przewlekłość postępowań. Prowadzi to do

bezprecedensowego obciążenia sędziów pozostających w służbie, nieuchronnie

wydłużając postępowania sądowe. Zaniechania w zapewnieniu właściwej obsady

sędziowskiej stanowią istotne źródło nadmiernej długości postępowań sądowych w

Polsce, wprost i bezpośrednio wpływając na pogłębienie problemu systemowej

przewlekłości postępowań.

I NSP 542/25

8

Z powyższych względów, Sąd Najwyższy uznał, że przyznane Skarżącym na

podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość kwoty w związku ze

stwierdzeniem przewlekłości w sprawie są adekwatne do przyczyn stwierdzonej

przewlekłości. Tym samym dalej idące żądanie skargi należało oddalić jako

pozbawione usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na

przewlekłość). Jednocześnie w związku z prawomocnym zakończeniem

postępowania objętego skargą, zbędne stało się wydawanie Sądowi Apelacyjnemu

w Gdańsku stosownych zaleceń zmierzających do przyspieszenia rozpoznania

przedmiotowej sprawy.

O zwrocie Skarżącym uiszczonych przez nich opłat w kwocie po 200 zł Sąd

Najwyższy orzekł na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość.

O kosztach postępowania skargowego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 w związku art. 3941 § 3 w związku z art. 39821 w związku z

art. . 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość oraz

§ 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w

sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1964, ze zm.),

zasądzając od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, na rzecz

każdego ze Skarżących, kwotę 257 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego, w tym kwotę 17 złotych tytułem zwrotu opłaty od pełnomocnictwa.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[k.b.]

[r.g.]

Paweł Księżak Joanna Lemańska Maria Szczepaniec