Sąd Najwyższy stwierdził przewlekłość w sprawie apelacyjnej i przyznał po 3 000 zł

I NSP 63/26

2

Pismem oznaczonym datą 11 lutego 2026 r. A.S. i R.S. (dalej: „Skarżący”)

wnieśli skargę na naruszenie prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej

zwłoki wnosząc o:

1. stwierdzenie, że w postępowaniu apelacyjnym przeprowadzonym

przez Sąd Apelacyjny w Warszawie, sygn. I ACa 967/25 doszło

do naruszenia prawa powodów do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej

zwłoki;

2. zobowiązanie Sądu Apelacyjnego w Warszawie do niezwłocznego podjęcia

czynności zmierzających do merytorycznego rozpoznania apelacji;

3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz powodów solidarnie kwoty 20 000 zł.

W treści uzasadnienia Skarżący wskazali, że apelacja w niniejszej sprawie

została wniesiona 25 marca 2024 r. i do chwili obecnej nie została merytorycznie

rozpoznana. Zdaniem Skarżących okres ten jest rażąco nadmierny i nie znajduje

żadnego obiektywnego usprawiedliwienia. Przewlekłość postępowania nie wynika

przy tym z charakteru sprawy ani z zachowania stron, lecz jest konsekwencją

wadliwej organizacji postępowania oraz podejmowania przez Sąd Apelacyjny

czynności niecelowych, bezpodstawnych i nieprowadzących do rozstrzygnięcia

sprawy.

W odpowiedzi na skargę, która wpłynęła do Sądu Najwyższego 24 kwietnia

2026 r., Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie wniósł o oddalenie skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023,

poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę

o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie

jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie

zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa

I NSP 63/26

3

dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych

i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej

lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).

Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania,

należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych

przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie

albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania

przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego

w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy

dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się

łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania

skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także

charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony,

która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania

(art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość).

O przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy, gdy sąd

nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one

nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy

(postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15).

Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wprost, jaki okres oczekiwania

na

rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano,

że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić

w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu

rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy

(postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca

2006 r., III SPP 10/06 oraz z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06).

Z analizy akt sprawy wynika, że przedmiotowe postępowanie zostało

zainicjowane pozwem Skarżących, który wpłynął do Sądu Okręgowego

w Warszawie 31 grudnia 2019 r. Sąd I instancji wydał wyrok 14 grudnia 2023 r.

I NSP 63/26

4

Od powyższego wyroku apelację złożyli powodowie, która wpłynęła

do Sądu Okręgowego w Warszawie 25 marca 2024 r. i wraz z aktami została

przekazana do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 4 kwietnia 2024 r. Tego samego

dnia przeprowadzono losowanie sędziego referenta. Zarządzeniem z 5 kwietnia

2024 r. wpisano sprawę do repertorium ACa (VI ACa 1689/24) i zawiadomiono

osoby uczestniczące w postępowaniu o składzie wyznaczonym do rozpoznania

apelacji. Po upływie ponad 17 miesięcy, tj. 10 września 2025 r. przeprowadzono

ponowne losowanie sędziego referenta. Zarządzeniem z 15 września 2025 r.

sprawie nadano nową sygnaturę I ACa 967/25 i skierowano do rozpoznania według

kolejności wpływu. Zarządzeniem z 3 listopada 2025 r. zawiadomiono strony

o nowym składzie wyznaczonym do rozpoznania sprawy i wezwano powodów

do wskazania w czyim imieniu złożono apelację oraz wniosek o sporządzenie

uzasadnienia wyroku, mając na uwadze, że wiosek został podpisany wyłącznie

przez powoda, podczas gdy nie został on umocowany do działania w sprawie

w imieniu powódki, natomiast apelacja została wniesiona przez oboje powodów.

Pismem oznaczonym datą 19 listopada 2025 r. (data wpływu 24 listopada

2024 r.) powodowie wnieśli odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia braków

wskazując, że apelacja złożona była w imieniu obydwojga powodów. Jednocześnie

powód załączył pełnomocnictwo upoważniające powódkę do reprezentowania

go przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie. Zarządzeniem z 3 grudnia 2025 r.

przesłano akta sprawy do Sądu Okręgowego w Warszawie w celu wyjaśnienia

czy wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku został złożony w imieniu

wyłącznie powódki czy też obojga powodów, jeśli zaś w imieniu obojga powodów –

wskazanie czy w aktach sprawy znajduje się umocowanie do działania w sprawie

przed sądem I instancji dla powódki w imieniu powoda, ewentualnie rozważenie

do wezwania powoda do nadesłania stosownego pełnomocnictwa. Zarządzeniem

z 12 grudnia 2025 r. Sąd Okręgowy wezwał powódkę do wyjaśnienia czy wniosek

o sporządzenie i doręczenie wyroku został złożony w imieniu powódki

czy też w imieniu obojga powodów, zaś jeśli został złożony także w imieniu powoda

zobowiązał powódkę do złożenia stosownego pełnomocnictwa od powoda

obejmującego swym zakresem złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku,

I NSP 63/26

5

bądź do złożenia oświadczenia powoda o zatwierdzeniu przez niego czynności

powódki.

W odpowiedzi na wezwanie, powód w całości zatwierdził czynność

procesową powódki polegającą na złożeniu 23 stycznia 2024 r. wniosku

o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Jednocześnie wskazał,

że 4 maja 2023 r. (k. 357) upoważnił powódkę do reprezentowania

go przed Sądem Okręgowym w Warszawie w sprawie o sygn. IV C 2081/21.

Pismem oznaczonym datą 16 grudnia 2025 r. powodowie wnieśli pismo

uzupełniające apelację. Zarządzeniem z 22 stycznia 2026 r. wezwano powodów

do uzupełnienia braków formalnych apelacji poprzez wskazanie czy wnoszą

o uchylenie lub zmianę wyroku i na czyją rzecz ma zostać zasądzona żądana

kwota oraz o załączenie odpisu pisma oraz pełnomocnictwa. Powodowie 16 lutego

2026 r. uzupełnili braki formalne. Zarządzeniem z 17 lutego 2026 r. odpis apelacji

powodów doręczono pełnomocnikowi pozwanego. 6 marca 2026 r. wpłynęła

odpowiedź pozwanego na apelację, a zarządzeniem z 21 kwietnia 2026 r.

wyznaczono termin rozprawy na 18 września 2026 r.

W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa

Sądu Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości,

iż w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie wystąpiła

przewlekłość postępowania. Sąd Apelacyjny od 4 kwietnia 2024 r. do 3 listopada

2025 r. nie podejmował jakichkolwiek czynności zmierzających do rozpoznania

sprawy, a bezczynność Sądu wynosiła niemalże 19 miesięcy.

Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem,

że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania.

Wskazywane przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie przyczyny

długiego oczekiwania na rozpoznanie sprawy apelacyjnej, odnoszące się

do znacznego wpływu spraw oraz braków kadrowych, nie uzasadniają zaistniałej

zwłoki w rozpoznaniu spornego postępowania apelacyjnego. Nie budzi wątpliwości,

że przewlekłość postępowania jest kategorią obiektywną, a obowiązkiem państwa

jest zagwarantowanie, by sprawy osób podległych jego jurysdykcji toczyły się

bez zbędnej zwłoki. Obowiązkiem Państwa jest zatem zapewnienie takiego

sposobu funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, aby rozstrzygnięcie sprawy nie

I NSP 63/26

6

trwało dłużej niż to jest konieczne. Dla strony czy też uczestnika postępowania nie

ma znaczenia, gdzie tkwi źródło przewlekłości postępowania: czy w zaniedbaniach

i opieszałości sądu, przepracowaniu czy objętości referatu sędziego, czy też

w państwie, które nie przyjęło odpowiednich rozwiązań w celu zapobieżenia

systemowej przewlekłości postępowań. Zła organizacja wymiaru sprawiedliwości,

brak odpowiedniego budżetu czy też zbyt duża ilość spraw przypadająca

na jednego sędziego nie powinny obciążać uczestników postępowania. Prawem

strony każdego postępowania jest bowiem zgodnie z art. 6 Europejskiej Konwencji

Praw Człowieka, aby odbyło się ono w rozsądnym terminie. Odpowiedzialność za

przewlekłe prowadzenie postępowania spoczywa na Państwie, nawet wówczas,

gdy nie sposób odpowiedzialności za taki stan rzeczy przypisać – jak ma to miejsce

w niniejszej sprawie – konkretnemu sędziemu kierującemu postępowaniem,

czy sędziemu pełniącemu obowiązki administracyjne w zakresie organizacji pracy

sądu lub wydziału. Przewlekłość postępowania w niniejszej sprawie wynika

bowiem z systemowej wadliwości organizacji funkcjonowania wymiaru

sprawiedliwości. Należy też stwierdzić, że wskazywane przez Prezesa Sądu

Apelacyjnego w Warszawie przyczyny długiego oczekiwania na rozpoznanie

sprawy apelacyjnej, odnoszące się do znacznego wpływu spraw oraz braków

kadrowych, choć wyjaśniają powody zwłoki, to jednak jej nie usprawiedliwiają.

Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez Skarżących stosownego

żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę

pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość.

Wskazany przepis określa granice rzeczonej rekompensaty (2000 – 20 000 zł),

a także stanowi, że wysokość sumy pieniężnej, we wskazanych granicach,

wynosi nie mniej niż 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania,

niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość.

Skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się 31 grudnia

2019 r. (prezentata Sądu Okręgowego) i nadal się nie zakończyło, to przyjmując

kwotę 500 zł za każdy rok trwania postępowania oraz uwzględniając specyfikę

niniejszej sprawy, Sąd Najwyższy przyznał Skarżącym sumę pieniężną

w wysokości po 3000 zł za okres od 31 grudnia 2019 r. do 17 czerwca 2026 r.

I NSP 63/26

7

Jednocześnie, Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do przyznania

Skarżącym pełnej żądanej przez nich kwoty w wysokości 20 000 zł. Sąd w sprawie

nie stwierdził żadnych szczególnych przesłanek za tym przemawiających.

Ze względu na wyznaczenie rozprawy na 18 września 2026 r., wniosek

Skarżących o wydanie Sądowi rozpoznającemu sprawę zaleceń do podjęcia

w wyznaczonym terminie odpowiednich czynności jest bezprzedmiotowy.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 12

ust. 2 i 4 ustawy o skardze na przewlekłość, orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji

postanowienia.

Podstawę orzeczenia o kosztach sądowych w pkt 3 postanowienia stanowi

art. 17 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość, zgodnie z którym uwzględniając

lub odrzucając skargę, sąd z urzędu zwraca uiszczoną od niej opłatę.

Paweł Księżak Joanna Lemańska Maria Szczepaniec

[A.P.R.]

[a.ł]