Sąd Najwyższy oddalił skargę na przewlekłość apelacji w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie

Pismem z 29 stycznia 2026 r. W. M. (dalej: „Skarżąca”), reprezentowana

przez pełnomocnika z urzędu, wniosła skargę na przewlekłość postępowania

sądowego, toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie pod sygn. I ACa

4154/24. Skarżąca domagała się stwierdzenia, że w ww. sprawie I ACa 4154/24

doszło do nieuzasadnionej zwłoki. Wniosła również o wydanie Sądowi

Apelacyjnemu w Warszawie zalecenia rozpoznania wniosku o zwolnienie od

kosztów sądowych zawartego w apelacji. Jednocześnie Skarżąca wniosła

I NSP 64/26

2

o przyznanie na swoją rzecz od Skarbu Państwa kwoty 20 000 zł oraz

o zasądzenie na swoją rzecz kosztów związanych z wniesieniem skargi, a także

o

przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za prowadzenie

postępowania skargowego.

Uzasadniając skargę, Skarżąca podniosła, że 11 października 2024 r.

do Sądu Apelacyjnego w Warszawie wpłynęła apelacja od wyroku Sądu

Okręgowego w Warszawie z 8 marca 2024 r. W dniu 16 października 2024 r

sprawa została zarejestrowana w systemie informatycznym pod

sygn. I ACa 4154/24. Jednocześnie Skarżąca podniosła, że wedle danych

opublikowanych na Portalu Informacyjnym tego sądu, do dnia sporządzenia skargi

Sąd Apelacyjny w Warszawie nie tylko nie wyznaczył terminu rozprawy apelacyjnej

w sprawie objętej skargą i nie doręczył odpisu apelacji stronie przeciwnej,

lecz także nie rozpoznał zawartego w apelacji wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych. W ocenie Skarżącej, powyższe okoliczności świadczą o tym,

że w postępowaniu objętym skargą doszło do nieuzasadnionej zwłoki.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie w odpowiedzi na skargę wniósł

o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: ustawa

o skardze na przewlekłość), strona może wnieść skargę o stwierdzenie,

że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa

do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie

zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa

dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych

i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej

lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

I NSP 64/26

3

Ustawodawca w ustawie o skardze na przewlekłość nie określił wyraźnie,

jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną

zwłokę. Niemniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest

stanowisko, że przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do konkretnego

zdarzenia, które po wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie rozciągnięte

w czasie i niezasadnie przedłużające się (zob. m.in. postanowienie Sądu

Najwyższego z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21).

Poddając analizie przebieg spornego postępowania apelacyjnego

I ACa 4154/24 toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie, należy

stwierdzić, że podniesiony w skardze zarzut przewlekłości tego postępowania

sądowego nie jest na obecnym etapie uzasadniony.

W judykaturze Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, że ocena,

czy w konkretnej sprawie doszło do przewlekłości postępowania, nie powinna

ograniczać się wyłącznie do upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącego,

lecz powinna być wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego

do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami, przewidującymi

zachowanie określonych procedur (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego

w Katowicach z 11 maja 2005 r., II S 26/05). Sama długotrwałość postępowania

nie oznacza bowiem, że doszło do przewlekłości postępowania. Zachodzi ona,

gdy postępowanie jest długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad

konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych

do

rozstrzygnięcia, będących w związku przyczynowym z działaniem

lub bezczynnością sądu. W związku z tym, aby rozstrzygnąć, czy zwłoka

w dokonaniu czynności jest nieuzasadniona, należy rozważyć nie tylko okres

zaniechania jej dokonania, ale także konkretne realia sprawy i jej kontekst

sytuacyjny. Czas trwania postępowania wyznaczany jest nie tylko poprzez

czynności sądu, ale także przez aktywność stron (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego z: 18 kwietnia 2023 r., I NSP 23/23; 25 listopada 2020 r.,

I NSP 163/20; 25 maja 2023 r., I NSP 82/23).

Oceniając czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością

postępowania należy zatem brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 ust. 2

tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło

I NSP 64/26

4

do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie, a także uwzględnić łączny dotychczasowy

czas postępowania, od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, charakter

sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony,

która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa

Europejski Trybunał Praw Człowieka, wskazując, że przy ocenie, czy przewlekłość

postępowania jest nieuzasadniona, powinna następować w świetle szczególnych

warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie

(stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę

oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. wyroki ETPC z: 21 września 2000 r.,

skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; 4 kwietnia 2000 r.,

skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; 26 października 2000 r.,

skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; 26 lipca 2001 r.,

skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; 14 stycznia 2003 r.,

skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki,

Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I - Prawo do rzetelnego

procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo

tego Trybunału).

Powyższe oznacza, że standard ochrony prawa do rozpatrzenia sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki ma charakter zindywidualizowany (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; 28 września 2021 r., I NSP 145/21; 14 września

2022 r., I NSP 251/22). Co do zasady więc przewlekłość jest pojęciem względnym

i zawsze musi być odnoszona do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu

postępowania. Należy także nadmienić, że jedynie nadmierne odstępstwa od czasu

koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych, prac i procedur mogą

być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki (zob. m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego z: 13 lipca 2017 r., III SPP 33/17; 21 kwietnia 2021 r.,

I NSP 20/21).

I NSP 64/26

5

Analizując akta sprawy objętej niniejszą skargą, Sąd Najwyższy nie dostrzegł,

by na jakimkolwiek etapie spornego postępowania o sygn. I ACa 4154/24 dłuższe

odstępy między kolejnymi czynnościami nie miały swojego uzasadnienia

procesowego, czy też wiązały się z nadmierną bezczynnością Sądu Apelacyjnego

w Warszawie. Należy mieć na uwadze, że postępowanie o sygn. I ACa 4154/24

zostało zainicjowane apelacją Skarżącej od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa -

Praga w Warszawie z 8 marca 2024 r. Akta sprawy wraz z apelacją zostały

przekazane do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 11 października 2024 r. Tego

samego dnia sprawa została zarejestrowana w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie

w systemie SLPS oraz wylosowano sędziego referenta. Zarządzeniem

z 14 października 2024 r. sprawę wpisano do repertorium ACa. Pismem

z 28 listopada 2024 r. (data prezentaty) Sąd Okręgowy Warszawa - Praga

w Warszawie zwrócił się do Sądu Apelacyjnego w Warszawie o wypożyczenie akt

celem rozpoznania wniosku o nadanie klauzuli wykonalności. Zarządzeniem

z 2 grudnia 2024 r. wypożyczono akta na okres 14 dni. Postanowieniem

z 17 grudnia 2024 r. Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie oddalił

wniosek o nadanie klauzuli wykonalności, a następnie w dniu 24 lutego 2025 r.

zwrócił akta do Sądu Apelacyjnego w Warszawie. Kolejno, Sąd Okręgowy

Warszawa - Praga w Warszawie w dniu 23 października 2024 r. przekazał Sądowi

Apelacyjnemu w Warszawie pismo pełnomocnika Skarżącej, do którego załączono

jej oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania –

w związku z wnioskiem Skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, zawartym

we wniesionej przez nią apelacji. Pismem z 3 października 2024 r. (data pezentaty),

przekazanym do Sądu Apelacyjnego w Warszawie przy piśmie z 5 listopada 2024 r.

(data prezentaty), pełnomocnik Skarżącej, działający z urzędu, wniósł o wypłacenie

przyznanego mu wynagrodzenia za pomoc świadczoną przed Sądem pierwszej

instancji. Zarządzeniem z 14 marca 2025 r. polecono przedstawić akta sędziemu

referentowi do decyzji. Sędzia referent zarządzeniem z 17 marca 2025 r. polecił

przedstawić akta Sądowi Okręgowemu Warszawa - Praga w Warszawie celem

rozpoznania wniosku o wypłatę wynagrodzenia pełnomocnikowi Skarżącej

działającemu urzędu. Akta przekazano Sądowi Okręgowemu Warszawa - Praga

w Warszawie w dniu 6 maja 2025 r. Wypłaty stosownego wynagrodzenia na rzecz

I NSP 64/26

6

pełnomocnika z urzędu dokonano w dniu 8 maja 2025 r. Akta sprawy objętej skargą

zostały zwrócone do Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu 14 maja 2025 r.

Natomiast zarządzeniem z dnia 17 lutego 2026 r. dokonano kontroli formalnej

wniesionej apelacji, a także wezwano pełnomocnika Skarżącej do usunięcia braków

formalnych apelacji poprzez złożenie aktualnego oświadczenia majątkowego,

wypełnienie wszystkich rubryk i własnoręczne podpisanie tego oświadczenia przez

Skarżącą, a nadto zarządzono zawiadomienie stron o składzie sądu.

Przedstawiony powyżej przebieg spornego postępowania apelacyjnego

na obecnym etapie nie daje wystarczających podstaw do przypisania Sądowi

Apelacyjnemu w Warszawie nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy objętej

skargą, zwłaszcza jeśli uwzględni się czas trwania analizowanej sprawy,

zainicjowanej apelacją.

Niewątpliwie zatem na obecnym etapie brak jest podstaw do stwierdzenia,

że sporne postępowanie apelacyjne toczy się dłużej, niż to jest konieczne

dla prawidłowego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych,

które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy oddalił skargę, na podstawie art. 12 ust. 1

ustawy o skardze na przewlekłość, a także, wobec bezzasadności wniesionej

skargi, uznał brak podstaw do przyznania pełnomocnikowi z urzędu kosztów

pomocy prawnej świadczonej Skarżącej w niniejszym postępowaniu skargowym.

[k.b.]

[a.ł]

Paweł Księżak Joanna Lemańska Maria Szczepaniec